Τι είναι η κοιλιοκάκη;

Η κοιλιοκάκη είναι μια αυτοάνοση πάθηση που ενεργοποιείται από τη γλουτένη σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα. Η ανοσολογική αντίδραση προκαλεί φλεγμονή και βλάβη στον βλεννογόνο του λεπτού εντέρου.

Με τον χρόνο μπορεί να επηρεαστούν οι εντερικές λάχνες, οι οποίες είναι σημαντικές για την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δυσαπορρόφηση και, σε ορισμένους ανθρώπους, σε ελλείψεις όπως σιδήρου, φυλλικού οξέος, βιταμίνης Β12 ή βιταμίνης D.

Η κοιλιοκάκη δεν είναι το ίδιο με την αλλεργία στο σιτάρι ούτε με τη μη κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη. Πρόκειται για διαφορετικές καταστάσεις με διαφορετικό μηχανισμό και διαφορετική διαγνωστική προσέγγιση.

Ποια είναι τα συμπτώματα της κοιλιοκάκης;

Η κοιλιοκάκη μπορεί να προκαλέσει τόσο γαστρεντερικά όσο και εξωεντερικά συμπτώματα. Η εικόνα διαφέρει σημαντικά και η ένταση των συμπτωμάτων δεν αντικατοπτρίζει πάντοτε τον βαθμό της εντερικής βλάβης.

Γαστρεντερικά συμπτώματα

• Διάρροια, η οποία μπορεί να είναι επίμονη.
• Δυσκοιλιότητα.
• Φούσκωμα και αέρια.
• Κοιλιακός πόνος ή κράμπες.
• Ναυτία ή εμετοί.
• Μειωμένη όρεξη.
• Λιπαρά ή δύσοσμα κόπρανα σε ορισμένες περιπτώσεις.
• Απώλεια βάρους χωρίς προφανή αιτία.

Συμπτώματα εκτός του πεπτικού

Η κοιλιοκάκη δεν εκδηλώνεται μόνο από το έντερο. Πιθανές εξωεντερικές εκδηλώσεις περιλαμβάνουν:

• κόπωση και αδυναμία,
• σιδηροπενική αναιμία,
• ελλείψεις βιταμινών ή άλλων θρεπτικών συστατικών,
• οστεοπενία ή οστεοπόρωση,
• πονοκεφάλους,
• μουδιάσματα ή μυρμηγκιάσματα σε ορισμένους ασθενείς,
• δυσκολία συγκέντρωσης,
• διαταραχές διάθεσης,
• βλάβες στο σμάλτο των δοντιών,
• διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος σε ορισμένες περιπτώσεις.

Δερματίτιδα ερπητοειδής

Η δερματίτιδα ερπητοειδής αποτελεί χαρακτηριστική δερματική εκδήλωση που σχετίζεται με την κοιλιοκάκη. Προκαλεί έντονα κνησμώδες εξάνθημα, συχνά σε αγκώνες, γόνατα, γλουτούς και άλλες συμμετρικές περιοχές.

Μπορεί να υπάρχει κοιλιοκάκη χωρίς συμπτώματα;

Ναι. Ορισμένα άτομα έχουν ελάχιστα ή καθόλου εμφανή συμπτώματα και μπορεί να διαγνωστούν στο πλαίσιο διερεύνησης αναιμίας, μειωμένης οστικής πυκνότητας, οικογενειακού ιστορικού ή άλλης πάθησης.

Πώς καταλαβαίνω ότι μπορεί να έχω κοιλιοκάκη;

Η κοιλιοκάκη δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί μόνο από τα συμπτώματα, επειδή οι εκδηλώσεις της μοιάζουν με πολλές άλλες παθήσεις. Υποψία μπορεί να δημιουργήσουν επίμονο φούσκωμα, διάρροια ή δυσκοιλιότητα, ανεξήγητη απώλεια βάρους, σιδηροπενική αναιμία, κόπωση ή διατροφικές ελλείψεις.

Η πιθανότητα είναι μεγαλύτερη όταν υπάρχει συγγενής πρώτου βαθμού με κοιλιοκάκη ή συνυπάρχει άλλο αυτοάνοσο νόσημα. Η επιβεβαίωση απαιτεί αιματολογικό έλεγχο και ιατρική αξιολόγηση, ενώ η γλουτένη δεν πρέπει να διακόπτεται πριν ολοκληρωθούν οι εξετάσεις χωρίς οδηγία γιατρού.

Κοιλιοκάκη στα παιδιά

Η κοιλιοκάκη μπορεί να εμφανιστεί στην παιδική ηλικία μετά την εισαγωγή τροφών που περιέχουν γλουτένη. Δεν εκδηλώνεται όμως με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά.

Πιθανά συμπτώματα είναι:

• διάρροια ή χρόνια δυσκοιλιότητα,
• κοιλιακή διάταση,
• εμετοί ή μειωμένη όρεξη,
• ανεπαρκής πρόσληψη βάρους,
• χαμηλό ανάστημα ή καθυστέρηση της ανάπτυξης,
• καθυστερημένη ήβη,
• αναιμία ή άλλες διατροφικές ελλείψεις,
• ευερεθιστότητα ή αλλαγές στη συμπεριφορά.

Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά μόνο για την κοιλιοκάκη. Η διάγνωση χρειάζεται κατάλληλη ιατρική και εργαστηριακή αξιολόγηση.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν κοιλιοκάκη;

Ο κίνδυνος είναι αυξημένος όταν υπάρχει συγγενής πρώτου βαθμού με διαγνωσμένη κοιλιοκάκη. Αυξημένη συχνότητα παρατηρείται επίσης σε ορισμένα άτομα με άλλα αυτοάνοσα ή γενετικά νοσήματα.

Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα ή άλλες παθήσεις που σχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα κοιλιοκάκης.

Σε ομάδες αυξημένου κινδύνου ο γιατρός μπορεί να συστήσει έλεγχο ακόμη και όταν τα συμπτώματα είναι ήπια ή απουσιάζουν.

Η γενετική προδιάθεση δεν σημαίνει ότι ένα άτομο θα εμφανίσει οπωσδήποτε κοιλιοκάκη. Επίσης, δεν είναι σωστό να αποδίδεται η έναρξη της νόσου αποκλειστικά σε στρες, λοίμωξη, εγκυμοσύνη ή άλλο συγκεκριμένο γεγονός.

Πότε εμφανίζεται η κοιλιοκάκη;

Η κοιλιοκάκη μπορεί να εμφανιστεί ή να διαγνωστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, από την παιδική ηλικία έως και σε μεγαλύτερους ενήλικες. Στα παιδιά μπορεί να εκδηλωθεί μετά την εισαγωγή της γλουτένης στη διατροφή, αλλά αρκετοί άνθρωποι διαγιγνώσκονται για πρώτη φορά ως ενήλικες.

Η ύπαρξη γενετικής προδιάθεσης δεν σημαίνει ότι η νόσος θα εκδηλωθεί οπωσδήποτε. Επίσης, δεν είναι πάντα δυνατό να προσδιοριστεί ένα συγκεκριμένο γεγονός που προκάλεσε την εμφάνισή της.

Ποιες εξετάσεις δείχνουν την κοιλιοκάκη;

Η διερεύνηση συνήθως αρχίζει με αιματολογικές εξετάσεις για ειδικά αντισώματα. Η επιλογή και η ερμηνεία τους εξαρτώνται από την ηλικία, τα συμπτώματα, την κατανάλωση γλουτένης και το ιατρικό ιστορικό.

Αντισώματα ιστικής τρανσγλουταμινάσης – tTG-IgA

Τα tTG-IgA αποτελούν βασική ορολογική εξέταση για τη διερεύνηση της κοιλιοκάκης. Το αποτέλεσμα πρέπει να αξιολογείται σύμφωνα με το ανώτερο φυσιολογικό όριο που χρησιμοποιεί το συγκεκριμένο εργαστήριο. Πηγή: NIDDK

Συνολική ανοσοσφαιρίνη A – Total IgA

Η συνολική IgA ελέγχεται επειδή η ανεπάρκεια IgA μπορεί να επηρεάσει την αξιοπιστία των εξετάσεων που βασίζονται σε αντισώματα IgA. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις που βασίζονται σε IgG.

Αντισώματα EMA-IgA

Τα αντιενδομυϊκά αντισώματα EMA-IgA μπορεί να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά κατά τη διερεύνηση και έχουν ιδιαίτερη αξία σε συγκεκριμένες διαγνωστικές περιπτώσεις.

Αντισώματα DGP-IgA και DGP-IgG

Τα αντισώματα έναντι απαμιδωμένων πεπτιδίων γλιαδίνης, γνωστά ως DGP, μπορεί να χρησιμοποιούνται σε επιλεγμένους ασθενείς, ανάλογα με την ηλικία και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

Αντισώματα κοιλιοκάκης: Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές;

Δεν υπάρχει μία ενιαία αριθμητική «φυσιολογική τιμή» που να ισχύει για όλα τα εργαστήρια. Οι μέθοδοι μέτρησης, τα αντιδραστήρια και τα όρια αναφοράς μπορεί να διαφέρουν.

Για τον λόγο αυτό, το αποτέλεσμα των tTG, DGP ή άλλων αντισωμάτων πρέπει να συγκρίνεται με το όριο αναφοράς που αναγράφεται στο ίδιο το εργαστηριακό αποτέλεσμα.

Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν πρέπει να ερμηνεύεται μόνο του ως οριστική διάγνωση. Αντίστοιχα, ένα αρνητικό τεστ δεν αποκλείει όλες τις περιπτώσεις κοιλιοκάκης. Η συνολική αξιολόγηση γίνεται από γιατρό.

Πρέπει να κόψω τη γλουτένη πριν κάνω εξετάσεις για κοιλιοκάκη;

Όχι, εκτός εάν ο γιατρός έχει δώσει διαφορετική οδηγία. Η διακοπή ή ο σημαντικός περιορισμός της γλουτένης πριν από τον διαγνωστικό έλεγχο μπορεί να επηρεάσει τα αποτελέσματα και να δυσκολέψει τη διάγνωση. Για τον λόγο αυτό, δεν συνιστάται να ξεκινά κάποιος μόνος του δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν ολοκληρωθεί η κατάλληλη διερεύνηση. Πηγή: NIDDK

Διαβάστε εδώ τι απαγορεύεται στην κοιλιοκάκη.

Πώς γίνεται η διάγνωση της κοιλιοκάκης;

Η διάγνωση δεν βασίζεται σε μία μόνο εξέταση ούτε αποκλειστικά στα συμπτώματα. Η διαδικασία προσαρμόζεται στην ηλικία και στην κλινική εικόνα του ασθενούς.

1. Αιματολογικός έλεγχος

Η διερεύνηση συνήθως ξεκινά με κατάλληλο ορολογικό έλεγχο, συχνά με tTG-IgA και συνολική IgA.

2. Ενδοσκόπηση και βιοψία λεπτού εντέρου

Ανάλογα με την ηλικία, τα αποτελέσματα των αντισωμάτων και την κλινική εικόνα, μπορεί να απαιτηθεί γαστροσκόπηση με λήψη βιοψιών από το λεπτό έντερο για την αξιολόγηση του εντερικού βλεννογόνου.

Η ανάγκη για βιοψία δεν είναι ίδια σε κάθε ασθενή. Ειδικά στα παιδιά υπάρχουν συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες ο παιδογαστρεντερολόγος μπορεί να ακολουθήσει διαφορετικό διαγνωστικό πρωτόκολλο.

3. Γενετικός έλεγχος

Ο γενετικός έλεγχος δεν απαιτείται σε όλους. Χρησιμοποιείται κυρίως όταν υπάρχουν ασαφή ή αντικρουόμενα αποτελέσματα ή όταν ο ασθενής έχει ήδη περιορίσει τη γλουτένη.

Με ποιες παθήσεις μπορεί να συγχέεται;

Τα συμπτώματα της κοιλιοκάκης μπορεί να μοιάζουν με εκείνα άλλων παθήσεων, όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, η δυσανεξία στη λακτόζη, οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου και η μη κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη.

Γι’ αυτό η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στα συμπτώματα.

Γενετικός έλεγχος HLA-DQ2 και HLA-DQ8

Ο γενετικός έλεγχος μπορεί να ανιχνεύσει τους γενετικούς δείκτες HLA-DQ2 και HLA-DQ8, οι οποίοι σχετίζονται στενά με την κοιλιοκάκη.

Η παρουσία τους όμως δεν επιβεβαιώνει από μόνη της τη νόσο, επειδή μπορούν να βρεθούν και σε ανθρώπους που δεν θα εμφανίσουν ποτέ κοιλιοκάκη.

Αντίθετα, η απουσία των σχετικών γενετικών δεικτών μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν ο γιατρός προσπαθεί να εκτιμήσει πόσο πιθανή είναι η διάγνωση.

Πόσο κοστίζουν οι εξετάσεις για κοιλιοκάκη;

Το κόστος εξαρτάται από το είδος της εξέτασης, το εργαστήριο ή το διαγνωστικό κέντρο, το αν χρειάζεται ενδοσκόπηση ή γενετικός έλεγχος και την ασφαλιστική κάλυψη.

Για τον λόγο αυτό, δεν υπάρχει μία ενιαία αξιόπιστη τιμή για τις εξετάσεις tTG, EMA, DGP, τον γενετικό έλεγχο ή τη γαστροσκόπηση. Είναι προτιμότερο να ζητείται ενημέρωση απευθείας από το εργαστήριο ή το κέντρο όπου θα πραγματοποιηθεί η εξέταση.

Οι βασικές εξετάσεις αίματος αποτελούν συνήθως το πρώτο στάδιο της διερεύνησης.

Ποια είναι η θεραπεία για την κοιλιοκάκη;

Η βασική αντιμετώπιση της κοιλιοκάκης είναι η αυστηρή και μακροχρόνια διατροφή χωρίς γλουτένη. Η αποφυγή της γλουτένης επιτρέπει στον εντερικό βλεννογόνο να επουλωθεί και συμβάλλει στη βελτίωση των συμπτωμάτων και των εργαστηριακών ευρημάτων.

Η διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει αποφυγή τροφίμων που περιέχουν σιτάρι, κριθάρι και σίκαλη, καθώς και προσοχή σε πιθανή επιμόλυνση τροφίμων με γλουτένη.

Χρειάζονται βιταμίνες ή συμπληρώματα;

Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς τα ίδια συμπληρώματα. Αν οι εξετάσεις δείξουν συγκεκριμένες ελλείψεις, ο γιατρός ή ο διαιτολόγος μπορεί να συστήσει, ανάλογα με την περίπτωση:

• σίδηρο,
• φυλλικό οξύ,
• βιταμίνη Β12,
• βιταμίνη D,
• ασβέστιο ή άλλα θρεπτικά συστατικά.

Τα συμπληρώματα δεν αντικαθιστούν τη δίαιτα χωρίς γλουτένη και δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη.

Υπάρχουν φάρμακα για την κοιλιοκάκη;

Η διατροφή χωρίς γλουτένη παραμένει η βασική θεραπευτική προσέγγιση. Φαρμακευτικές και άλλες θεραπευτικές στρατηγικές έχουν αποτελέσει αντικείμενο έρευνας, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο της δίαιτας χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Υπάρχει τεστ για κοιλιοκάκη στο φαρμακείο;

Υπάρχουν αυτοδιαγνωστικά τεστ που μπορεί να είναι διαθέσιμα μέσω φαρμακείων και χρησιμοποιούν μικρό δείγμα αίματος για την ανίχνευση συγκεκριμένων αντισωμάτων.

Ένα τέτοιο τεστ δεν αρκεί για τη διάγνωση της κοιλιοκάκης. Ένα θετικό αποτέλεσμα χρειάζεται επιβεβαίωση με τον κατάλληλο ιατρικό έλεγχο, ενώ ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει απαραίτητα τη νόσο όταν υπάρχουν συμπτώματα ή αυξημένος κίνδυνος.

Εάν υπάρχουν ύποπτα συμπτώματα, οικογενειακό ιστορικό ή θετικό self-test, χρειάζεται επικοινωνία με γιατρό πριν ξεκινήσει δίαιτα χωρίς γλουτένη.

Συχνές ερωτήσεις για την κοιλιοκάκη

Συμπέρασμα

Η κοιλιοκάκη μπορεί να προκαλέσει πολύ διαφορετικά συμπτώματα και σε ορισμένους ανθρώπους να παραμένει για μεγάλο διάστημα χωρίς εμφανείς ενοχλήσεις. Η διάγνωση βασίζεται στον κατάλληλο συνδυασμό ορολογικών εξετάσεων, κλινικής αξιολόγησης και, όταν χρειάζεται, εξέτασης του λεπτού εντέρου ή άλλου συμπληρωματικού ελέγχου.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να μη διακόπτεται η γλουτένη πριν από τον διαγνωστικό έλεγχο χωρίς ιατρική οδηγία, επειδή αυτό μπορεί να επηρεάσει τα αποτελέσματα. Μετά την επιβεβαίωση της διάγνωσης, η σωστή διατροφή χωρίς γλουτένη και η παρακολούθηση από ειδικό αποτελούν τη βάση της αντιμετώπισης.

Το περιεχόμενο του Health4U.gr έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, διάγνωση ή θεραπεία. Για την ερμηνεία εξετάσεων κοιλιοκάκης και την έναρξη διατροφής χωρίς γλουτένη απευθυνθείτε σε γιατρό και, όπου χρειάζεται, σε κλινικό διαιτολόγο. Μάθετε περισσότερα για την ομάδα μας στη σελίδα →
Σχετικά με εμάς.

Πηγές

• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Celiac Disease
• NIDDK – Diagnosis of Celiac Disease
• NIDDK – Treatment for Celiac Disease
• American College of Gastroenterology (ACG) – Celiac Disease
• ESPGHAN – Guidelines for the Diagnosis of Paediatric Coeliac Disease
• Mayo Clinic – Celiac Disease: Symptoms and Causes
• NHS – Coeliac Disease