Μηχανισμοί άμυνας: Είδη και ψυχολογία

Μηχανισμοί άμυνας: Είδη και ψυχολογία

Οι μηχανισμοί άμυνας χρησιμοποιούνται για να αντιμετωπίσουν οι άνθρωποι δύσκολα συναισθήματα και καθημερινές καταστάσεις. Οι μηχανισμοί άμυνας είναι ασυνείδητες ψυχολογικές αντιδράσεις που προστατεύουν τα άτομα από συναισθήματα άγχους και γεγονότα που δεν θέλουν να σκεφτούν ή να αντιμετωπίσουν. 

Οι μηχανισμοί άμυνας πιστεύεται ότι προστατεύουν το μυαλό από συναισθήματα και σκέψεις που είναι πολύ δύσκολο για το συνειδητό να τα αντιμετωπίσει. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι μηχανισμοί άμυνας αποτρέπουν ακατάλληλες ή ανεπιθύμητες σκέψεις και παρορμήσεις από το να εισέλθουν στη συνείδηση του ανθρώπου. Σύμφωνα με τον Φρόιντ, το άγχος είναι μια δυσάρεστη εσωτερική κατάσταση που οι άνθρωποι προσπαθούν να αποφύγουν. Το άγχος λειτουργεί ως σήμα ότι τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως θα έπρεπε. Ως αποτέλεσμα, το εγώ χρησιμοποιεί συνέχεια αυτούς τους μηχανισμούς για να μειώσει τα συναισθήματα άγχους.

Για παράδειγμα, εάν αντιμετωπίζετε μια ιδιαίτερα δυσάρεστη κατάσταση, το μυαλό μπορεί να επιλέξει να την ξεχάσει για να αποφύγει τα δυσάρεστα συναισθήματα. Εκτός από το να ξεχνάμε, άλλοι αμυντικοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν τον εξορθολογισμό, την άρνηση, την καταστολή, την προβολή, την απόρριψη και την αντίδραση. Τα μεγαλύτερα προβλήματα προκύπτουν όταν οι μηχανισμοί άμυνας χρησιμοποιούνται υπερβολικά για να αποφευχθεί η αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Οι βασικότεροι μηχανισμοί άμυνας

  • Μετατόπιση

Η μετατόπιση περιλαμβάνει τη μετακίνηση των απογοητεύσεων και των αρνητικών μας συναισθημάτων από το άτομο που τα προκαλεί σε ένα άλλο, λιγότερο απειλητικό. Για παράδειγμα, αντί να εκφράσουμε τον θυμό μας με τρόπους που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αρνητικές συνέπειες (όπως το να έρθουμε σε αντιπαράθεση με το αφεντικό μας), εκφράζουμε τον θυμό μας προς ένα άτομο που δεν αποτελεί απειλή (όπως ο σύζυγος, τα παιδιά ή τα κατοικίδια ζώα μας).

  • Άρνηση

Η άρνηση είναι πιθανώς ένας από τους πιο γνωστούς μηχανισμούς άμυνας, που χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει καταστάσεις στις οποίες οι άνθρωποι φαίνονται ανίκανοι να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα ή να παραδεχτούν μια προφανή αλήθεια (π.χ., «είναι σε άρνηση»). Η άρνηση λειτουργεί για την προστασία του εγώ από πράγματα τα οποία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το άτομο. Ενώ μπορεί να μας σώσει από το άγχος ή τον πόνο, η άρνηση απαιτεί επίσης μια σημαντική επένδυση ενέργειας, καθώς παλεύει να κρατήσει μακριά συναισθήματα από το συνειδητό. Η άρνηση μπορεί να περιλαμβάνει την απόλυτη απόρριψη της ύπαρξης ενός γεγονότος, ενώ σε άλλες περιπτώσεις να περιλαμβάνει την παραδοχή ότι κάτι είναι αλήθεια, ελαχιστοποιώντας όμως τη σημασία του. Η συμπεριφορά πολλών εθισμένων ανθρώπων είναι ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα άρνησης. Τα άτομα που ζουν με πρόβλημα χρήσης ουσιών συχνά αρνούνται ότι η συμπεριφορά τους είναι προβληματική.

  • Απώθηση

Η απώθηση δρα κρατώντας τα προβλήματα και τις αρνητικές σκέψεις εκτός συνειδητοποίησης. Ωστόσο, αυτές οι αναμνήσεις δεν εξαφανίζονται, αλλά συνεχίζουν να επηρεάζουν τη συμπεριφορά. Για παράδειγμα, ένα άτομο που έχει απωθήσει τις αναμνήσεις κακοποίησης που υπέστη ως παιδί μπορεί αργότερα να δυσκολευτεί να δημιουργήσει σχέσεις. Μερικές φορές η απώθηση γίνεται συνειδητά, διώχνοντας τις ανεπιθύμητες σκέψεις από την επίγνωσή μας, ωστόσο αυτή η απομάκρυνση από την επίγνωσή μας των αναμνήσεων που προκαλούν άγχος πιστεύεται ότι πραγματοποιείται ασυνείδητα.

  • Προβολή

Η προβολή είναι ένας αμυντικός μηχανισμός που περιλαμβάνει την προβολή των δικών μας σκέψεων και συναισθημάτων σε άλλα άτομα. Για παράδειγμα, εάν έχετε έντονη αντιπάθεια για κάποιον, ίσως να πιστεύετε ότι και εκείνος δεν σας συμπαθεί.

  • Εκλογίκευση

Η εκλογίκευση είναι ένας αμυντικός μηχανισμός που περιλαμβάνει την εξήγηση μιας απαράδεκτης συμπεριφοράς με ορθολογικό, λογικό τρόπο, αποφεύγοντας τους πραγματικούς λόγους αυτής της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, ένα άτομο που ακυρώνεται σε ένα ραντεβού μπορεί να εξορθολογίσει την κατάσταση λέγοντας ότι δεν είχε πιθανότητες ούτως ή άλλως. Ή ένας μαθητής μπορεί να κατηγορήσει τον καθηγητή του για την κακή βαθμολογία των εξετάσεών του και όχι τη δική του έλλειψη προετοιμασίας.

  • Παλινδρόμηση

Όταν αντιμετωπίζουν αγχωτικά γεγονότα, οι άνθρωποι μερικές φορές επιστρέφουν σε πρότυπα συμπεριφοράς που χρησιμοποιούσαν νωρίτερα στη ζωή τους. Το άτομο δηλαδή χρησιμοποιεί συμπεριφορές που του δημιουργούσαν ασφάλεια σε προηγούμενα χρόνια της ζωής του. Για παράδειγμα, ένα άτομο με παλινδρόμηση μπορεί να κλάψει ή να ουρλιάξει όταν ακούσει δυσάρεστα νέα. Συμπεριφορές που σχετίζονται με παλινδρόμηση μπορεί να ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με το στάδιο της ανάπτυξης στο οποίο το άτομο ένιωθε ασφάλεια.

  • Αντίδραση με αντίθετο

Η αντίδραση μειώνει το άγχος, προκαλώντας το αντίθετο συναίσθημα ή συμπεριφορά για κάποιο γεγονός. Ένα παράδειγμα αντίδρασης με το αντίθετο είναι όταν αντιμετωπίζετε κάποιον που σας αρέσει πολύ με ειρωνεία ή αδιαφορία για να κρύψετε τα αληθινά σας συναισθήματα. Σύμφωνα με τον Φρόιντ, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν την αντίδραση ως αμυντικό μηχανισμό για να κρύψουν τα αληθινά τους συναισθήματα.

Άλλα είδη μηχανισμών άμυνας 

Άλλοι συνηθισμένοι μηχανισμοί άμυνας που αναπτύχθηκαν περαιτέρω μετά τον Φρόιντ και την κόρη του περιλαμβάνουν:

Μετουσίωση: Ικανοποίηση εσωτερικών μη αποδεκτών αναγκών μέσω βοήθειας σε άλλους.
Απόσυρση: Άρνηση αντιμετώπισης δυσάρεστων καταστάσεων.
Σεξουαλική επένδυση: Όταν δίνεις σεξουαλική χροιά σε κάποια εμπειρία για να αποφύγεις οδυνηρά αισθήματα. Π.χ., νιώθεις σεξουαλικά αισθήματα για το αφεντικό σου, ενώ στην πραγματικότητα αισθάνεσαι φθόνο που αυτός έχει δύναμη και εξουσία ενώ εσύ δεν έχεις.
Χιούμορ: Επισήμανση των αστείων ή ειρωνικών πτυχών μιας κατάστασης.
Παθητική επιθετικότητα: Έμμεση έκφραση θυμού.
Ακύρωση: Προσπάθεια αντιστάθμισης ενός κακού με άλλες θετικές συμπεριφορές. Π.χ., εάν πληγώσατε τα συναισθήματα κάποιου, μπορεί να θελήσετε να κάνετε κάτι καλό γι’ αυτόν προκειμένου να μετριάσετε το άγχος και την ενοχή σας.

 

× Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας

Αρχίστε να λαμβάνετε ενημερώσεις σχετικά με την υγεία, τη διατροφή, την ομορφιά και την φυσική κατάσταση.