Το burnout είναι μια κατάσταση συναισθηματικής, πνευματικής και σωματικής εξάντλησης που προκαλείται από παρατεταμένο και υπερβολικό άγχος. Είναι κάτι πολύ περισσότερο από απλό στρες.

Συχνά συνδέεται με την εργασία (επαγγελματικό burnout), αλλά μπορεί να προκύψει και από άλλες απαιτητικές πτυχές της ζωής, όπως η φροντίδα άλλων ή σοβαρά προσωπικά προβλήματα.

Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τις βασικές μορφές του burnout, πώς διαγιγνώσκεται, ποια είναι τα σημάδια, ποιες είναι οι δυνατότητες θεραπείας και τι ισχύει με την άδεια burnout.

Burnout συμπτώματα

Τα συμπτώματα του burnout εμφανίζονται σταδιακά και περιλαμβάνουν:

• Σωματική και ψυχική εξάντληση,
• μειωμένη απόδοση,
• αίσθημα κυνισμού ή αδιαφορίας για τη δουλειά,
• διαταραχές ύπνου, αλλαγές στη διάθεση,
• ευερεθιστότητα,
• έλλειψη κινήτρων
• και συχνά σωματικά προβλήματα (πονοκέφαλοι, γαστρεντερικά, ταχυκαρδίες).

Εάν αγνοηθούν, μπορεί να εξελιχθούν σε πιο σοβαρές ψυχικές διαταραχές.

Η πρόληψη βασίζεται στην αυτοπαρατήρηση, την ψυχολογική φροντίδα και την αναζήτηση βοήθειας όταν χρειάζεται.

Συναισθηματικό burnout

Το συναισθηματικό burnout είναι μία από τις πιο ύπουλες μορφές εξουθένωσης. Δεν αφορά μόνο την κόπωση, αλλά την αίσθηση ότι έχεις “στραγγίξει” από συναισθήματα.

Τα άτομα που πάσχουν από αυτό δυσκολεύονται να νιώσουν χαρά, ενσυναίσθηση ή ακόμα και ενθουσιασμό για πράγματα που παλαιότερα τους ενδιέφεραν.

Οι σχέσεις υποφέρουν, η υπομονή εξαντλείται και η εσωτερική ένταση αυξάνεται. Είναι κοινό σε επαγγέλματα φροντίδας, όπως γιατρούς, δασκάλους και κοινωνικούς λειτουργούς.

Σύνδρομο burnout test

Αν αναρωτιέστε αν πάσχετε από burnout, υπάρχουν πολλά burnout test διαθέσιμα online.

Τα πιο αξιόπιστα βασίζονται σε ψυχολογικά ερωτηματολόγια όπως το Maslach Burnout Inventory. Αυτές οι αξιολογήσεις μετρούν τρεις βασικούς τομείς: συναισθηματική εξάντληση, αποπροσωποποίηση και μειωμένη αίσθηση προσωπικής επίτευξης.

Αν σκοράρετε υψηλά και στους τρεις τομείς, είναι πολύ πιθανό να βιώνετε σύνδρομο burnout. Ωστόσο, για ακριβή διάγνωση, είναι καλό να απευθυνθείτε σε ψυχολόγο ή ψυχίατρο.

Σύνδρομο burnout φάρμακα

Η αντιμετώπιση του burnout με φάρμακα εξαρτάται από τη σοβαρότητα της κατάστασης.

Αν υπάρχουν έντονα συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης, οι γιατροί μπορεί να συστήσουν αντικαταθλιπτικά ή αγχολυτικά, προσωρινά και με παρακολούθηση.

Ωστόσο, τα φάρμακα δεν λύνουν το πρόβλημα από τη ρίζα – απλώς βοηθούν στη διαχείριση των συμπτωμάτων. Παράλληλα, συνίσταται ψυχοθεραπεία και αλλαγές στον τρόπο ζωής.

Η φαρμακευτική αγωγή είναι μόνο μία πλευρά της πολυδιάστατης θεραπευτικής προσέγγισης του burnout.

Ψυχολογικό burnout

Το ψυχολογικό burnout συχνά προκύπτει μετά από χρόνια πίεσης και ανεπαρκούς υποστήριξης. Το άτομο μπορεί να αισθάνεται συνεχώς απογοητευμένο, αβοήθητο και ανεπαρκές.

Χάνει την αίσθηση του σκοπού και βιώνει έντονη απάθεια.

Σε αντίθεση με την κατάθλιψη, το burnout σχετίζεται συνήθως με εξωτερικούς παράγοντες, όπως η εργασία ή η φροντίδα τρίτων.

Ωστόσο, τα συμπτώματα συχνά μοιάζουν: έλλειψη κινήτρων, αϋπνία, εκνευρισμός και συναισθηματικό μούδιασμα.

Διάγνωση burnout

Η διάγνωση του burnout δεν είναι πάντα εύκολη, καθώς τα συμπτώματα μπορεί να μιμούνται άλλες ψυχολογικές ή σωματικές παθήσεις.

Συνήθως βασίζεται σε κλινική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Ο γιατρός ή ο ψυχολόγος θα εξετάσει το ιστορικό του ασθενούς, τις εργασιακές του συνθήκες και τα καθημερινά του επίπεδα άγχους.

Εργαλεία όπως το Maslach ή το Copenhagen Burnout Inventory βοηθούν στη συστηματική αξιολόγηση.

Είναι σημαντικό να αποκλειστούν άλλες παθήσεις, όπως η κατάθλιψη ή οι διαταραχές του θυρεοειδούς.

Αντιμετώπιση του burnout

Η αντιμετώπιση του burnout απαιτεί πολύπλευρη προσέγγιση.

Πρώτο και βασικό βήμα είναι η αναγνώριση του προβλήματος. Έπειτα, η αποφόρτιση της καθημερινότητας και η αλλαγή των πιεστικών καταστάσεων είναι καθοριστικές.

Συχνά, η επαφή με έναν ψυχολόγο βοηθά να διαμορφωθεί μια στρατηγική αποκατάστασης, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, mindfulness, τεχνικές χαλάρωσης και βελτίωση της εργασιακής ισορροπίας.

Ο ύπνος, η άσκηση και η κοινωνική υποστήριξη παίζουν επίσης πολύ σημαντικό ρόλο στην ανάρρωση.

‘Αδεια λόγω burnout

Σε πολλές χώρες, και πλέον και στην Ελλάδα, η άδεια λόγω burnout μπορεί να δικαιολογηθεί με ιατρική γνωμάτευση.

Το σύνδρομο αναγνωρίζεται πλέον ως «ψυχολογική εξουθένωση» και δικαιολογεί βραχυχρόνια ή και μακροχρόνια αναρρωτική άδεια. Ο εργαζόμενος πρέπει να επισκεφτεί γιατρό ή ψυχίατρο, ο οποίος θα εκδώσει το σχετικό πιστοποιητικό.

Κατά τη διάρκεια της άδειας, δίνεται χρόνος για ανάρρωση, επαναπροσδιορισμό στόχων και αναζήτηση πιο υγιών τρόπων διαχείρισης της καθημερινότητας

Πώς να προλάβετε το burnout στην καθημερινή ζωή

Η πρόληψη του burnout είναι εξίσου σημαντική με την αντιμετώπισή του.

Ξεκινά με τη συνειδητοποίηση ότι δεν χρειάζεται να είμαστε συνεχώς διαθέσιμοι ή παραγωγικοί. Η ξεκούραση δεν είναι πολυτέλεια – είναι αναγκαιότητα.

Το να θέτουμε όρια στην εργασία μας, ειδικά σε περιβάλλοντα που απαιτούν συνεχή συνδεσιμότητα (όπως τηλεργασία ή ψηφιακές πλατφόρμες), είναι κρίσιμο.

Μικρές καθημερινές αλλαγές, όπως τακτικά διαλείμματα, συνειδητή άσκηση, καλή διατροφή και ποιοτικός ύπνος, μπορούν να κάνουν τη διαφορά.

Επίσης, η κοινωνική υποστήριξη δρα προστατευτικά. Οι άνθρωποι που έχουν περιβάλλον στο οποίο νιώθουν ασφαλείς να μιλήσουν και να εκφραστούν, είναι λιγότερο επιρρεπείς στην εξουθένωση.

Η ψυχοθεραπεία ή ακόμη και η συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης μπορεί να βοηθήσει άτομα που νιώθουν στα πρόθυρα burnout. Τέλος, καλό είναι να επανεξετάζουμε ανά τακτά διαστήματα τις προτεραιότητές μας, να ρωτάμε τον εαυτό μας «τι έχει πραγματικά σημασία για μένα;» και να ενεργούμε αναλόγως.

Η ισορροπία δεν επιτυγχάνεται σε μια μέρα, αλλά είναι αποτέλεσμα διαρκούς φροντίδας.

Διαβάστε για το Επαγγελματικό Burnout στην Ελλάδα: Αναγνώριση, Πρόληψη και Αντιμετώπιση με Coaching

Συμπέρασμα

Το burnout είναι ένα σύνθετο πρόβλημα που δεν πρέπει να υποτιμάται. Αφορά εργαζομένους κάθε ηλικίας, φροντιστές, γονείς και οποιονδήποτε βιώνει παρατεταμένο άγχος και συναισθηματική εξουθένωση.

Με έγκαιρη διάγνωση, ψυχολογική υποστήριξη και ουσιαστικές αλλαγές στη ζωή και την εργασία, το σύνδρομο μπορεί να αναστραφεί.

Το σημαντικότερο είναι να μην θεωρείται αδυναμία, αλλά ένα σήμα του οργανισμού πως χρειάζεται φροντίδα και αλλαγή προτεραιοτήτων.

Πηγές:

• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Πρόληψη της Επαγγελματικής Εξουθένωσης των Εκπαιδευτικών**
  🔗 https://school-education.ec.europa.eu/en/discover/news/preventing-teacher-burnout-mental-health-and-workplace-well-being

• Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) – Κατανόηση και Πρόληψη της Επαγγελματικής Εξουθένωσης
  🔗 https://oshwiki.osha.europa.eu/en/themes/understanding-and-preventing-worker-burnout

• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO)** – Burn-out as an “occupational phenomenon”: International Classification of Diseases
  🔗 https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases

• American Psychiatric Association: Preventing Burnout: Protecting Your Well-Beingpsychiatry.org

• Mayo Clinic: Job burnout: How to spot it and take actionmayoclinic.org