Η αρρωστοφοβία, γνωστή και ως υποχονδρία, είναι μια αγχώδης διαταραχή κατά την οποία το άτομο ζει με έντονο και διαρκή φόβο ότι πάσχει ή πρόκειται να πάθει μια σοβαρή ασθένεια.

Παρότι οι γιατροί διαβεβαιώνουν ότι είναι υγιές, εκείνο συνεχίζει να νιώθει ανησυχία, να ελέγχει το σώμα του και να αναζητά πληροφορίες για παθήσεις.

Η αρρωστοφοβία μπορεί να οδηγήσει σε συχνές επισκέψεις σε γιατρούς, υπερβολική ανάγνωση ιατρικών άρθρων στο διαδίκτυο και αίσθημα εξάντλησης από τη συνεχή ένταση. Πρόκειται για μια ψυχολογική κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την ποιότητα ζωής, τις σχέσεις και τη λειτουργικότητα του ατόμου.

Πότε θεωρείται κάποιος αρρωστοφοβικός; – Πώς να ξεφύγετε από το αίσθημα πανικού  – Διάσημοι υποχόνδριοι

Αρρωστοφοβία και αγχώδης διαταραχή

Η αγχώδης διαταραχή αρρωστοφοβίας ανήκει στις λεγόμενες «σωματομορφικές διαταραχές», όπου το άγχος εκδηλώνεται μέσα από το σώμα.
Ο φόβος δεν είναι φανταστικός — είναι πραγματικός για το άτομο που τον βιώνει.
Απλές αισθήσεις, όπως μια ταχυπαλμία, ένα φτάρνισμα ή ένα τράβηγμα στο στομάχι, γίνονται ερέθισμα για καταστροφικές σκέψεις, όπως:
«Έχω καρκίνο», «Μήπως παθαίνω εγκεφαλικό;», «Κάτι δεν πάει καλά με την καρδιά μου».

Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: το άγχος προκαλεί σωματικά συμπτώματα, τα οποία το άτομο παρερμηνεύει ως ασθένεια, και έτσι το άγχος εντείνεται ακόμη περισσότερο.

Αρρωστοφοβία: Σωματικά συμπτώματα

Τα σωματικά συμπτώματα της αρρωστοφοβίας προέρχονται από την υπερένταση του νευρικού συστήματος.
Συχνά περιλαμβάνουν:

• ταχυκαρδία, εφίδρωση, αίσθημα πνιγμού

• πονοκεφάλους, στομαχικό πόνο ή διάρροια

• μυϊκή ένταση, ζάλη ή αίσθημα λιποθυμίας

• κόπωση και αϋπνία

Αυτά τα συμπτώματα δεν οφείλονται σε οργανικό πρόβλημα, αλλά σε ψυχοσωματική αντίδραση στο στρες. Ωστόσο, για τον πάσχοντα είναι απολύτως αληθινά, και πολλές φορές δυσκολεύεται να πειστεί ότι δεν υπάρχει κάποια σοβαρή ασθένεια.

Τεστ για αρρωστοφοβία – Πώς γίνεται η διάγνωση

Δεν υπάρχει αιματολογική ή απεικονιστική εξέταση για την αρρωστοφοβία. Ωστόσο, υπάρχουν τεστ αξιολόγησης που χρησιμοποιούνται από ψυχολόγους και ψυχιάτρους.
Αυτά αποτελούνται από ερωτήσεις όπως:

• Ανησυχείτε συχνά ότι έχετε κάποια ασθένεια;

• Επισκέπτεστε γιατρούς παρά τις διαβεβαιώσεις ότι είστε καλά;

• Ψάχνετε στο διαδίκτυο τα συμπτώματα που νιώθετε;

• Σας ηρεμεί προσωρινά μια εξέταση, αλλά μετά επανέρχεται ο φόβος;

Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε πολλά από τα παραπάνω, πιθανόν να χρειάζεται ψυχολογική αξιολόγηση. Ο στόχος δεν είναι να «αποδειχθεί» η αρρώστια, αλλά να διαπιστωθεί ο βαθμός του άγχους και των εμμονών.

Πώς να διώξω την αρρωστοφοβία

Η αρρωστοφοβία αντιμετωπίζεται.
Το πρώτο βήμα είναι η αποδοχή ότι το πρόβλημα είναι ψυχολογικό και όχι σωματικό. Από εκεί και πέρα, υπάρχουν μέθοδοι που βοηθούν σημαντικά:

1. Ψυχοθεραπεία (CBT):
   Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία βοηθά στην αλλαγή των αρνητικών σκέψεων και στον έλεγχο του φόβου.

2. Τεχνικές χαλάρωσης:
   Αναπνοές, γιόγκα και διαλογισμός μειώνουν το στρες.

3. Περιορισμός αναζητήσεων στο διαδίκτυο:
   Το “googling” των συμπτωμάτων αυξάνει την ανησυχία.

4. Επαφή με έναν έμπιστο γιατρό:
   Όχι διαρκείς εξετάσεις, αλλά μία σταθερή ιατρική παρακολούθηση.

5. Σωματική δραστηριότητα:
   Η άσκηση βοηθά να εκτονωθεί η ένταση και να ρυθμιστούν τα επίπεδα κορτιζόλης.

Ο δρόμος για να «διώξει» κάποιος την αρρωστοφοβία είναι σταδιακός, αλλά απόλυτα εφικτός με υπομονή και συνέπεια.

Φάρμακα για αρρωστοφοβία – Πότε χρειάζονται

Τα φάρμακα για αρρωστοφοβία χρησιμοποιούνται μόνο όταν τα συμπτώματα είναι έντονα ή συνοδεύονται από κατάθλιψη και κρίσεις πανικού.
Οι ειδικοί μπορεί να προτείνουν αντικαταθλιπτικά SSRI ή ήπια αγχολυτικά, πάντα υπό ιατρική επίβλεψη.
Ο ρόλος τους δεν είναι να «θεραπεύσουν» την αρρωστοφοβία, αλλά να διευκολύνουν την ψυχοθεραπεία και να μειώσουν τη σωματική ένταση.

Ποτέ δεν πρέπει να λαμβάνονται φάρμακα χωρίς συνταγή ή χωρίς παρακολούθηση, καθώς η αυτοθεραπεία μπορεί να επιδεινώσει το άγχος.

Αρρωστοφοβία – Εμμονές και φόρουμ στο διαδίκτυο

Η ανάγκη για ανακούφιση οδηγεί πολλούς πάσχοντες να συμμετέχουν σε φόρουμ για αρρωστοφοβία.
Αν και οι διαδικτυακές κοινότητες μπορεί να δώσουν στιγμιαία παρηγοριά, ενισχύουν τις εμμονές, καθώς οι συζητήσεις περιστρέφονται γύρω από συμπτώματα και ασθένειες.

Η συνεχής έκθεση σε τέτοιο περιεχόμενο αυξάνει την εσωτερική ένταση.
Αντί για φόρουμ, συνιστάται να συμμετέχετε σε ομάδες υποστήριξης με ψυχολόγους ή σε προγράμματα διαχείρισης άγχους.

Αρρωστοφοβία σε παιδί

Η αρρωστοφοβία σε παιδί μπορεί να εκδηλωθεί με υπερβολικό φόβο για μικρές ασθένειες, άρνηση να πάει σχολείο μετά από ίωση ή φόβο για γιατρούς και εξετάσεις.
Συχνά, το παιδί μιμείται τη στάση των γονιών: αν ο γονιός ανησυχεί υπερβολικά για την υγεία, το παιδί μαθαίνει ότι «η αρρώστια είναι επικίνδυνη».

Η έγκαιρη αναγνώριση είναι κρίσιμη.
Η ήρεμη συζήτηση, η εξήγηση με απλά λόγια και η συνεργασία με παιδοψυχολόγο βοηθούν να σταματήσει η εμμονή προτού ριζώσει στην ψυχολογία του παιδιού.

Συχνές Ερωτήσεις για την Αρρωστοφοβία

Ζώντας χωρίς τον φόβο της αρρώστιας

Η απελευθέρωση από την αρρωστοφοβία απαιτεί εκπαίδευση του νου.
Με τη βοήθεια ειδικών, είναι δυνατό να μάθει κανείς να ελέγχει το άγχος, να αποδέχεται την αβεβαιότητα και να ζει με εμπιστοσύνη στο σώμα του.

Η σωματική αίσθηση δεν είναι απειλή, αλλά μήνυμα του οργανισμού.
Όταν μάθουμε να την ακούμε χωρίς φόβο, τότε μπορούμε πραγματικά να νιώθουμε υγιείς — όχι μόνο σωματικά, αλλά και ψυχικά.

«Ο κατά φαντασίαν ασθενής»

Ο Μολιέρος το 1673 έγραψε και ανέβασε το θεατρικό έργο «Ο κατά φαντασίαν ασθενής» και έτσι, κατά κάποιον τρόπο, η αρρωστοφοβία έγινε διάσημη παγκοσμίως. Το συγκεκριμένο θεατρικό, ωστόσο, αποτέλεσε το τελευταίο του δημιούργημα, καθώς κατέρρευσε πάνω στη σκηνή και ύστερα από λίγες ώρες κατέληξε. Η ιστορία έχει ως εξής: Ένας ηλικιωμένος, ο Αργκάν, πιστεύει ότι είναι βαριά άρρωστος, με αποτέλεσμα οι γιατροί να τον εκμεταλλεύονται. Εκείνος, προκειμένου να έχει δωρεάν ιατρική περίθαλψη ‒καθότι φιλάργυρος‒, προσπαθεί να παντρέψει την κόρη του με έναν γιατρό, αλλά εκείνη είναι δοσμένη αλλού. Τελικά ο Αργκάν θα καταφέρει να ξεπεράσει τη φοβία του και θα πράξει το σωστό ύστερα από πολλές ανατροπές.

Διάσημοι υποχόνδριοι

• Ο Γούντι Άλεν δημιουργεί ιστορίες με ήρωες που φοβούνται τις ασθένειες, καθώς λέγεται πως είναι υποχόνδριος και ο ίδιος.
• Ακόμη ένας γνωστός υποχόνδριος ήταν ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο οποίος ένιωθε τρόμο μπροστά στο θερμόμετρο ή ακόμη και μπροστά στα… χαρτομάντιλα, αφού φοβόταν ακόμη και το συνάχι.
• Ο Αδόλφος Χίτλερ, σύμφωνα με τον προσωπικό γιατρό του, έτρεμε τις ασθένειες. Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά τη διάρκεια του πολέμου λάμβανε 90 διαφορετικά σκευάσματα (28 χάπια ημερησίως!).
• Ο Λέων Τολστόι είχε σοβαρό πρόβλημα με την αρρωστοφοβία, ενώ παράλληλα εμφάνιζε και κατάθλιψη, που συνδεόταν με τη σωματόμορφη διαταραχή του.
• Τέλος, ο Τσέχος συγγραφέας Φραντς Κάφκα αναφέρεται από τους μελετητές του ως μικροβιοφοβικός, ενώ απείχε από κοινωνικές δραστηριότητες, καθώς φοβόταν μήπως μολυνθεί από τον ιό της πολιομυελίτιδας ή από μηνιγγιτιδόκοκκο.

Οι «δέκα εντολές» από τους ερευνητές Άντριου Μάθιους, Μάικλ Γκέλντερ και Ντέρεκ Τζόνστον για να σωθείτε από τον πανικό της αρρωστοφοβίας:

• Τα έντονα σωματοποιημένα συμπτώματα που νιώθετε δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια υπερβολή των φυσιολογικών σωματικών συμπτωμάτων που αισθάνεται κάθε άνθρωπος όταν βιώνει στρες.
• Τα συμπτώματα δεν είναι επιβλαβή ούτε επικίνδυνα, παρά μόνο δυσάρεστα. Δεν πρόκειται να συμβεί τίποτε χειρότερο.
• Μην αυξάνετε περαιτέρω τον πανικό σας με τρομακτικές σκέψεις.
• Παρατηρήστε αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα στο σώμα μας και όχι αυτό που φοβάστε ότι θα συμβεί.
• Δώστε χρόνο στον φόβο να περάσει και να εξαφανιστεί. Μη μάχεστε εναντίον του, απλώς αποδεχτείτε τον.
• Όταν σταματήσετε να γιγαντώνετε τον φόβο σας, εκείνος θα αρχίσει γρήγορα να υποχωρεί.
• Ο στόχος σας είναι να μάθετε να αντιμετωπίζετε τον φόβο χωρίς να τον αποφεύγετε. Έτσι θα έχετε την ευκαιρία να προχωρήσετε καλύτερα μπροστά στη ζωή σας.
• Σκεφτείτε εκ των προτέρων ότι καταφέρατε να νικήσετε τον φόβο σας. Σκεφτείτε επίσης πόσο ικανοποιημένοι θα νιώθετε όταν θα το έχετε επιτύχει.
• Όταν νιώσετε καλύτερα, κοιτάξτε γύρω σας και σχεδιάστε τι θα κάνετε στη συνέχεια.
• Ξεκινήστε την επόμενη κίνησή σας ήρεμα, χαλαρά. Δεν υπάρχει ανάγκη βιασύνης ούτε ιδιαίτερης προσπάθειας.

Διαβάστε ακόμη:

• Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή: Συμπτώματα και παράγοντες κινδύνου
• Κλειστοφοβία και τα αίτια που την προκαλούν
• Αγοραφοβία: Ποια η αντιμετώπιση και ποια τα αίτια που την προκαλούν