Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αλλάζει σε πέντε φάσεις – Η «εφηβεία» διαρκεί ως τα 32

Μια μεγάλη νευροεπιστημονική μελέτη, με δεδομένα από 4.000 ανθρώπους ηλικίας έως 90 ετών, αποκαλύπτει ότι ο εγκέφαλος δεν ωριμάζει τόσο γρήγορα όσο πιστεύαμε. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο ανθρώπινος εγκέφαλος περνά από πέντε διακριτές φάσεις ανάπτυξης και γήρανσης, με ένα από τα σημαντικότερα στάδια — αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «εφηβεία του εγκεφάλου» — να ολοκληρώνεται κοντά στα 32 χρόνια.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, χρησιμοποίησε προηγμένες απεικονιστικές τεχνικές για να χαρτογραφήσει τις συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων. Στόχος των επιστημόνων του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ ήταν να κατανοήσουν πότε αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος συνδέεται, οργανώνεται και λειτουργεί — και πώς οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν τη συμπεριφορά, τη σκέψη και την ψυχική υγεία.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι υπάρχουν τέσσερα κρίσιμα «σημεία καμπής» στην ανάπτυξη του εγκεφάλου:
9, 32, 66 και 83 ετών.

Οι πέντε φάσεις της εγκεφαλικής ζωής

1) Από τη γέννηση έως τα 9 έτη — Η εποχή της ταχύτατης ανάπτυξης

Στα πρώτα χρόνια της ζωής ο εγκέφαλος μεγαλώνει εντυπωσιακά γρήγορα, ενώ παράλληλα «κλαδεύει» τις υπερβολικές συνάψεις που δημιουργήθηκαν κατά τη βρεφική ηλικία.
Η φαιά και η λευκή ουσία αυξάνονται σημαντικά, δίνοντας στο νευρικό σύστημα περισσότερη ισχύ, αλλά και μεγαλύτερη «ακαταστασία» στις συνδέσεις, κάτι που κάνει τον παιδικό εγκέφαλο λιγότερο αποδοτικό.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι αυτή η φάση συνδέεται και με την έναρξη της βιολογικής εφηβείας, η οποία συνοδεύεται από έντονες ορμονικές και νευρολογικές αλλαγές.

2) Από τα 9 έως τα 32 — Η παρατεταμένη εφηβεία του εγκεφάλου

Η πιο εντυπωσιακή ανακάλυψη της μελέτης είναι ότι ο εγκέφαλος παραμένει σε «εφηβική λειτουργία» μέχρι περίπου τα 32 χρόνια, δηλαδή πολύ αργότερα από όσο πιστεύαμε.

Από τα 9 έτη και μετά, το νευρικό δίκτυο γίνεται πιο αποτελεσματικό, ενώ οι συνδέσεις μεταξύ απομακρυσμένων περιοχών του εγκεφάλου ενισχύονται.
Αυτή είναι η περίοδος με τον υψηλότερο κίνδυνο για ψυχικές διαταραχές, καθώς το νευρικό σύστημα βρίσκεται σε συνεχή αναδόμηση.

Η δρ Αλέξα Μούσλι εξηγεί ότι η «κορύφωση» της λειτουργίας του εγκεφάλου στα πρώτα χρόνια της τρίτης δεκαετίας σχετίζεται με την ολοκλήρωση αυτής της μακράς διαδικασίας ωρίμανσης.

3) Από τα 32 έως τα 66 — Η φάση σταθερότητας

Μετά τα 32, οι μεγάλες αλλαγές υποχωρούν και ο εγκέφαλος λειτουργεί σε ένα πιο σταθερό μοτίβο επί αρκετές δεκαετίες.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τότε σταθεροποιούνται:

• η προσωπικότητα,

• η νοητική απόδοση,

• η συνολική «υπογραφή» του εγκεφάλου κάθε ανθρώπου.

Ο καθηγητής Duncan Astle τονίζει ότι σε αυτή τη φάση ο τρόπος που είναι συνδεδεμένος ο εγκέφαλος παραμένει σχετικά σταθερός, αλλά αρχίζει να φαίνεται η πρώτη μικρή μείωση στην αποδοτικότητα μετά τα 60.

4) Από τα 66 έως τα 83 — Η πρώτο στάδιο γήρανσης

Σε αυτή την περίοδο αρχίζει να μειώνεται η ακεραιότητα της λευκής ουσίας — των «καλωδίων» που μεταφέρουν πληροφορίες.
Οι περιοχές του εγκεφάλου δεν συνεργάζονται πλέον τόσο συντονισμένα, κάτι που επηρεάζει:

• την ταχύτητα επεξεργασίας,

• τη μνήμη,

• την προσοχή.

Αν και η μελέτη επικεντρώθηκε σε υγιείς εγκεφάλους, αυτή είναι και η ηλικία κατά την οποία εμφανίζονται συχνότερα νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως άνοια.

5) Από τα 83 και μετά — Η ύστερη γήρανση

Μετά τα 83, ο εγκέφαλος εισέρχεται στο τελικό στάδιο αλλαγών.
Η συνδεσιμότητα μειώνεται ακόμη περισσότερο και οι περιοχές του εγκεφάλου τείνουν να λειτουργούν πιο απομονωμένα.
Ωστόσο, η ομάδα της μελέτης σημειώνει ότι η ακριβής πορεία αυτής της φάσης είναι δύσκολο να καταγραφεί λόγω έλλειψης υγιών συμμετεχόντων στις πολύ μεγάλες ηλικίες.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα;

Η μελέτη δείχνει ότι ο εγκέφαλος αλλάζει συνεχώς — και όχι μόνο στην παιδική ηλικία.
Επίσης, ενισχύει την άποψη ότι:

• οι ψυχικές διαταραχές εμφανίζονται πιο εύκολα σε περιόδους έντονης νευρολογικής αλλαγής,

• η «ενηλικίωση» είναι και βιολογικά πιο αργή διαδικασία απ’ όσο θεωρούσαμε,

• οι μεγάλες αλλαγές στη ζωή (π.χ. έναρξη γονεϊκότητας, αλλαγή κοινωνικών ρόλων) αντικατοπτρίζονται συχνά και σε νευρολογικό επίπεδο.

Η μελέτη δεν εξέτασε διαφορές φύλου, αλλά οι ειδικοί θεωρούν πιθανό να υπάρχουν διαφοροποιήσεις λόγω παραγόντων όπως η εμμηνόπαυση.

Σύμφωνα με τη δρ Tara Spires-Jones, τα ευρήματα «ταιριάζουν απόλυτα» με όσα ξέρουμε για τη γήρανση του εγκεφάλου και προσφέρουν μια καθαρότερη εικόνα για το πώς εξελίσσεται ο ανθρώπινος νους σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Πηγή

bbc