Η σχιζοφρένεια στην εφηβεία – Ηβηφρένεια

σχιζοφρένεια ηβηφρένεια παιδί κάτω από το νερό

Η σχιζοφρένεια στους εφήβους έχει αναγνωριστεί από την εποχή του Κρέπελιν και ο παλαιότερος όρος «ηβηφρένεια» δήλωνε ακριβώς την πρώιμη έναρξη της σχιζοφρένειας στην εφηβική ηλικία.

Η επίπτωση της σχιζοφρένειας στους εφήβους υπολογίζεται στο 0,5% έναντι του 1% των ενηλίκων και συνήθως εμφανίζεται στην τελευταία φάση της εφηβείας. Εκτιμάται ότι περίπου στους μισούς άρρενες και στο ένα τρίτο των θηλέων σχιζοφρενών η έναρξη της νόσου έγινε πριν από τα 19 χρόνια.Ελένη Λαζαράτου

Η καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, Ελένη Λαζαράτου, απαντά σε ερωτήσεις για τη συμπτωματολογία και την αιτιοπαθογένεια της εφηβικής σχιζοφρένειας αλλά και τους τρόπους διάγνωσης και αντιμετώπισής της.

Ποια τα συμπτώματα της πρώιμης σχιζοφρένειας;

Η σχιζοφρένεια είναι μια σημαντική διαταραχή, που αλλάζει τη σχέση του ατόμου με την πραγματικότητα. Χαρακτηρίζεται από:

  • διαταραχές στη σκέψη (π.χ. παραληρητικές ιδέες, αποδιοργάνωση στη μορφή της σκέψης)
  • διαταραχές στην αντίληψη (π.χ. ψευδαισθήσεις)
  • διαταραχές στην εμπειρία του εαυτού (π.χ. η εμπειρία του ατόμου ότι τα συναισθήματα, οι παρορμήσεις, οι σκέψεις ή η συμπεριφορά του βρίσκονται υπό τον έλεγχο κάποιας εξωτερικής δύναμης)
  • διαταραχές στις γνωστικές λειτουργίες (π.χ. διαταραχές στην προσοχή, τη λεκτική μνήμη και την κοινωνική νόηση), τη βούληση (π.χ. έλλειψη κινήτρου), το συναίσθημα (π.χ. επιπέδωση της συναισθηματικής έκφρασης)
  • διαταραχές στη συμπεριφορά (π.χ. συμπεριφορά που φαίνεται παράξενη ή άσκοπη, απρόβλεπτες ή ακατάλληλες συναισθηματικές αποκρίσεις, που παρεμποδίζουν την οργάνωση της συμπεριφοράς). Μπορεί, επίσης, να είναι παρούσες ψυχοκινητικές διαταραχές, όπως η κατατονία.

Οι επίμονες παραληρητικές ιδέες ή ψευδαισθήσεις και η διαταραχή της ίδιας της σκέψης θεωρούνται τα πιο κοινά συμπτώματα της σχιζοφρένειας. Προκειμένου να διαγνωστεί κάποιος με σχιζοφρένεια, τα συμπτώματα πρέπει να επιμένουν για τουλάχιστον έναν μήνα. Τα συμπτώματα επίσης δεν θα πρέπει να αποτελούν εκδήλωση άλλης ιατρικής πάθησης (π.χ. όγκος εγκεφάλου) ή να οφείλονται στην επίδραση ουσίας ή φαρμάκου (π.χ. αλκοόλ και κάνναβη).σχιζοφρένεια ηβηφρένεια

Πώς προκαλείται η σχιζοφρένεια;

Η αιτιοπαθογένεια της σχιζοφρένειας που εκδηλώνεται στην εφηβεία δεν διαχωρίζεται από εκείνη της ενήλικης ζωής και είναι πολυπαραγοντική, με συμμετοχή γενετικών, βιολογικών, περιβαλλοντικών και ψυχολογικών παραγόντων.

  • Μελέτες οικογενειών και διδύμων δείχνουν ότι η σχιζοφρένεια έχει μια ισχυρή γενετική προδιάθεση. Όσο στενότερη είναι η συγγένεια με τον ασθενή, τόσο αυξάνει ο κίνδυνος νόσησης. Έχει βρεθεί ότι περίπου 10% των παιδιών με σχιζοφρενείς γονείς εκδηλώνουν σχιζοφρένεια (ηβηφρένεια) και ένα μεγαλύτερο ποσοστό (10-40%) παρουσιάζει σχιζοειδείς διαταραχές. Η παρουσία παθολογίας και στους δύο γονείς αυξάνει τον κίνδυνο νόσησης.
  • Σε νευρο-ανατομικό επίπεδο, παρατηρούνται δομικές αλλοιώσεις, όπως διάταση των πλάγιων κοιλιών του εγκεφάλου και σμίκρυνση του όγκου σχηματισμών του κροταφικού λοβού, κυρίως του ιππόκαμπου. Οι ίδιες δομικές εγκεφαλικές αλλοιώσεις παρατηρούνται και σε άτομα υψηλού κινδύνου για την εκδήλωση της νόσου. Συμπεραίνεται ότι αποτελούν αποτυπώματα της γενετικής προδιάθεσης για νόσηση παρά ότι είναι χαρακτηριστικές της ίδιας της σχιζοφρένειας
  • Εξίσου σημαντική είναι η αλληλεπίδραση των ψυχοκοινωνικών με τους βιολογικούς παράγοντες στην εμφάνιση και την πορεία της νόσου κατά την εφηβεία. Η σχιζοφρένεια είναι συχνή στους άστεγους και στους ορφανούς εφήβους. Η χρήση ουσιών, όπως αμφεταμίνες, κοκαΐνη και ινδική κάνναβη, ιδίως στα άτομα με οικογενειακό ιστορικό ψύχωσης, αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσης της νόσου στην εφηβεία. Ακόμη και στην ενήλικη ζωή, η πιθανότητα νόσησης από σχιζοφρένεια είναι διπλάσια ή τριπλάσια σε άτομα που έκαναν συστηματική χρήση κάνναβης στην εφηβεία. Σε πολλές περιπτώσεις, ψυχοτραυματικά γεγονότα προηγούνται της εμφάνισης της νόσου. Επίσης, η παρουσία αρνητικών γεγονότων στις σχέσεις του εφήβου με την οικογένειά του, ιδιαίτερα μέσω αρνητικών συναισθηματικών εντάσεων και συμπεριφορών, έχει βρεθεί ότι συμβάλλει στην υποτροπή και την κακή πορεία της νόσου.

Πώς αντιμετωπίζεται η σχιζοφρένεια (ηβηφρένεια) στους εφήβους;

Η θεραπεία των εφήβων με σχιζοφρένεια (ηβηφρένεια) είναι ιδιαίτερα δύσκολη, γιατί ακόμη και στις περιόδους ύφεσης της νόσου η αναπτυξιακή εξέλιξη εξακολουθεί να είναι διαταραγμένη και να επηρεάζεται από τη νόσο. Ο θεραπευτικός σχεδιασμός περιλαμβάνει την ακριβή εκτίμηση των αναγκών, των ικανοτήτων και των αδυναμιών του εφήβου κάτω από την επίδραση της νόσου.

  • Νοσηλεία σε εξειδικευμένο παιδοψυχιατρικό πλαίσιο συνήθως προτείνεται σε οξεία έναρξη. Σε περίπτωση μακροχρόνιας νοσηλείας θα πρέπει να γίνει ένας συνδυασμός, που θα περιλαμβάνει την καθαρά θεραπευτική παρέμβαση, ενώ ταυτόχρονα θα καλύπτει τις κοινωνικές και εκπαιδευτικές ανάγκες του παιδιού.

Σε περιστατικά στα οποία η έναρξη της νόσου είναι προοδευτική και η συμπτωματολογία ανιχνεύεται κυρίως στις διαταραχές συμπεριφοράς και τις δυσκολίες προσαρμογής, καταλληλότερο είναι το νοσοκομείο ημέρας. Το παιδί με αυτόν τον τρόπο δεν απομακρύνεται από το οικογενειακό περιβάλλον και ταυτόχρονα του παρέχεται μακροχρόνια ειδική αγωγή.

Ως προς τη φαρμακοθεραπεία, χρησιμοποιούνται τα ίδια αντιψυχωτικά φάρμακα με αυτά των ενηλίκων. Τα πρώτης γενιάς ή τυπικά αντιψυχωτικά (αλοπεριδόλη, χλωροπρομαζίνη) χρησιμοποιούνται όλο και σπανιότερα. Έχουν αντικατασταθεί από τα δεύτερης γενιάς ή άτυπα αντιψυχωτικά (ρισπεριδόνη, ολανζαπίνη, κουετιαπίνη, κλοζαπίνη, αριπιπραζόλη).σχιζοφρένεια ηβηφρένεια παιδί σκιά

Η δύναμη της ψυχοθεραπείας

Η ψυχοθεραπεία πιθανότατα είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για την αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας, βοηθώντας τους ασθενείς να κατανοήσουν και να διαχειριστούν τα συμπτώματά τους. Στη γνωσιακή και συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία (CBT), ο ψυχοθεραπευτής βοηθά τον ασθενή να αλλάξει τις δυνητικά επιβλαβείς και καταστροφικές πεποιθήσεις και συμπεριφορές, ενέργειες και σκέψεις που μπορεί να έχουν αναπτυχθεί ήδη από την παιδική ηλικία και την πρώιμη εφηβεία. Η αποτελεσματικότητα της CBT εξαρτάται από τον αρχικό καθορισμό στόχων, την επίτευξή τους καθώς και την εμπιστοσύνη προς τον θεραπευτή προκειμένου να προχωρήσει και να πετύχει στη θεραπεία.

Η σχιζοφρένεια (ηβηφρένεια) με έναρξη στην εφηβεία αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα, γιατί, εκτός από τη βαρύτητα της ψυχοπαθολογίας αυτής καθαυτής, επηρεάζει αρνητικά τη φυσιολογική ανάπτυξη του ατόμου σε μια κρίσιμη αναπτυξιακή φάση. Γι’ αυτό είναι αναγκαία η έγκαιρη και ακριβής διάγνωση για το είδος και τη φύση του συγκεκριμένου κάθε φορά ψυχωσικού επεισοδίου. Γιατί μόνο τότε είναι δυνατό να ληφθούν τα πιο αποτελεσματικά θεραπευτικά αλλά και προληπτικά μέτρα.