fbpx
σχιζοφρένεια άντρας ακούει φωνές

Αναλύοντας τη σχιζοφρένεια και τις διαστρεβλώσεις της

Η σχιζοφρένεια είναι μια διαταραχή της εγκεφαλικής λειτουργίας, με βιοψυχοκοινωνικό υπόβαθρο. Η διαταραχή αυτή αφορά τη σκέψη, το συναίσθημα, τη συμπεριφορά και τις γνωστικές λειτουργίες.

Η ψυχίατρος Αγγελική Θεοδωρακοπούλου, επικουρική επιμελήτρια Β’ του ΨΝΑ Δρομοκαΐτειου, φωτίζει τα σκοτεινά σημεία της σχιζοφρένειας. Στην άκρως ενδιαφέρουσα συζήτηση μαζί της φανερώνεται η αλήθεια γι’ αυτή την τόσο γνωστή και συνάμα διαστρεβλωμένη ψυχική ασθένεια.

Αίτια και διάγνωση

«Οι κυρίαρχες βιολογικές θεωρίες για το τι προκαλεί τη σχιζοφρένεια αφορούν τη διατάραξη νευροδιαβίβασης ντοπαμίνης, γλουταμικού, GABA και σεροτονίνης», αναφέρει η

σχιζοφρένεια ψυχίατρος Αγγελική Θεοδωρακοπούλου
Αγγελική Θεοδωρακοπούλου, Ψυχίατρος, Msc ‘Διασυνδετικη Ψυχιατρική, επικουρική επιμελήτρια Β’, Ψ.Ν.Α Δρομοκαΐτειο

ψυχίατρος. «Υπάρχει όμως επίσης και γονιδιακή συμμετοχή. Για παράδειγμα, εάν ένα άτομο έχει δύο γονείς που πάσχουν από σχιζοφρένεια, έχει πιθανότητα περίπου 40% να νοσήσει και το ίδιο. Επιπλέον, πολλοί περιβαλλοντικοί παράγοντες λειτουργούν ως εκλυτικοί, με κυριότερους το πρώιμο τραύμα (π.χ. bullying, κακοποίηση), τη χρήση κάνναβης, την κοινωνικο-οικονομική επιβάρυνση, τις περιγεννητικές λοιμώξεις και επιπλοκές και τη μετανάστευση, με την επίπτωση να είναι μεγαλύτερη στους 2ης γενιάς μετανάστες».

«Η διάγνωση της σχιζοφρένειας», τονίζει η δρ Θεοδωρακοπούλου, «είναι κλινική και βασίζεται στα κριτήρια των διεθνών ταξινομητικών συστημάτων, που αναφέρουν:

  • παραληρητικές ιδέες
  • ψευδαισθήσεις
  • αποδιοργανωμένο λόγο
  • αποδιοργανωμένη συμπεριφορά
  • αρνητικά συμπτώματα, όπως κοινωνική απόσυρση, ανηδονία, πτωχεία λόγου και μειωμένη βούληση.

Οι ασθενείς επίσης εμφανίζουν γνωστικά ελλείμματα, η παρουσία των οποίων
συνδέεται με δυσμενή πρόγνωση και τα οποία διαταράσσουν την εναισθησία, δηλαδή την
ικανότητα του πάσχοντος να αναγνωρίζει ότι πάσχει και ότι χρειάζεται θεραπεία».

Διαφορετικοί τύποι σχιζοφρένειας

Τα διεθνή ταξινομητικά κριτήρια μέχρι πρότινος αναγνώριζαν πέντε υποτύπους τηςσχιζοφρένεια γυναίκα έχει παραισθήσεις
σχιζοφρένειας:

  • την παρανοειδή
  • την αποδιοργανωτική σχιζοφρένεια ή ηβηφρένεια
  • την κατατονική
  • την αδιαφοροποίητη (που δεν ταιριάζει διαγνωστικά σε κάποια από τις προηγούμενες
    κατηγορίες)
  • την υπολειμματική (είναι η χρόνια μορφή της νόσου, όπου κυριαρχούν η
    εκσεσημασμένη απώλεια λειτουργικότητας, η απόσυρση και τα γνωστικά ελλείμματα).

Ωστόσο, στην αναθεωρημένη εκδοχή του εγχειριδίου ταξινόμησης καταργήθηκαν οι υποτύποι και προκρίθηκε η φασματική προσέγγιση της νόσου.

Αντιμετώπιση και θεραπεία

«Η φαρμακοθεραπεία στη σχιζοφρένεια είναι ακρογωνιαίος λίθος», δηλώνει η κ. Θεοδωρακοπούλου. «Χωρίς αγωγή, περίπου το 70% των ατόμων που πέρασαν ένα επεισόδιο σχιζοφρένειας θα υποτροπιάσουν εντός 12 μηνών και 90% εντός 2 ετών. Όμως, η θεραπευτική προσέγγιση πρέπει να είναι ολιστική. Υπάρχουν μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν:

  • θεραπεία γνωστικής αποκατάστασης
  • ψυχοθεραπευτικές τεχνικές, όπως η γνωσιακή – συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία για αντιμετώπιση συνοδών συναισθηματικών, γνωσιακών ή συμπεριφορικών προβλημάτων που απορρέουν από τη νόσο
  • η θεραπεία μέσω της Τέχνης
  • η άσκηση (μετα-ανάλυση του 2019 έδειξε τα οφέλη της αερόβιας άσκησης
    στη βελτίωση των γνωστικών ελλειμμάτων)
  • η ισορροπημένη διατροφή».

Μη φαρμακευτική θεραπεία επίσης θεωρείται η ηλεκτροσπασμοθεραπεία, η οποία μπορεί με ασφάλεια να παρασχεθεί σε κάποιους από τους σχιζοφρενικούς ασθενείς, κυρίως αυτούς με τον κατατονικό υπoτύπο. Δεν υπάρχει κάποια γνωστή θεραπεία που να επιφέρει πλήρη ίαση στη σχιζοφρένεια, ωστόσο νεότερες μετα-αναλύσεις αποκαλύπτουν πιο αισιόδοξα ποσοστά σε σχέση με το παρελθόν ως προς την πλήρη συμπτωματική ύφεση και λειτουργική αποκατάσταση έπειτα από ένα επεισόδιο σχιζοφρένειας.

Φαίνεται ότι ύστερα από ένα επεισόδιο, αφού το άτομο έχει λάβει θεραπεία για ικανό
χρονικό διάστημα, μπορεί να επιτευχθεί μια παγιωμένη ύφεση για πάνω από δύο έτη, σε ένα ποσοστό από 13% έως 38%. Από την άλλη, ένα ποσοστό 30-40% εμφανίζει ανθεκτικότητα στη θεραπεία της σχιζοφρένειας. Για το βέλτιστο αποτέλεσμα ύφεσης και πρόληψης υποτροπής, η φαρμακοθεραπεία πρέπει να συνοδεύεται από ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις.

Η επιστροφή στη «φυσιολογική» ζωή

«Η επιστροφή στη “φυσιολογική” ζωή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, που έχουν να κάνουν με ιδιοσυγκρασιακά στοιχεία (όπως η προνοσηρή προσωπικότητα), τα γνωσιακά ελλείμματα που σχετίζονται με τη νόσο, τη θεραπεία που χορηγείται, την οικογένεια του ατόμου και τις κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες διαβίωσης», αναφέρει η ψυχίατρος χαρακτηριστικά. Ο στόχος των ολιστικών παρεμβάσεων είναι να μπορέσουν τα άτομα με σχιζοφρένεια να εργαστούν (αν και μόνο 35% είναι παραγωγικοί), να κάνουν οικογένεια αν το επιθυμούν και να έχουν μια όσο το δυνατόν πιο λειτουργική ζωή. Πάντως, η σχιζοφρένεια βρίσκεται μέσα στις πρώτες δέκα αιτίες αναπηρίας σε παγκόσμιο επίπεδο, τουλάχιστον στην προ-Covid εποχή.σχιζοφρένεια γυναίκα έχει παραισθήσεις αντανάκλασ σε ποτήρια

Η πρόληψη είναι σημαντική

Η πρόληψη σε ένα πρώτο επίπεδο μπορεί να αφορά την ολοκληρωμένη προγεννητική φροντίδα. Επίσης, υπάρχουν προγράμματα έγκαιρης ανίχνευσης, με στόχο την πρώιμη και ορθή παρέμβαση σε άτομα υψηλού κινδύνου. Στόχος της πρόληψης είναι η μείωση του αριθμού υποτροπών, νοσηλειών, η βελτίωση του τρόπου ζωής και η αποφυγή χρήσης κάνναβης, καπνού και άλλων ουσιών, η σωστή διατροφή, η βέλτιστη διαβίωση και η κοινωνική ευημερία.

Η πρόληψη ενισχύεται από την τακτική ψυχιατρική παρακολούθηση και τη συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή. Υπάρχουν επίσης προγράμματα ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης για ενίσχυση κοινωνικών και επαγγελματικών δεξιοτήτων και προγράμματα υποστηριζόμενης απασχόλησης. Θέση στην πρόληψη έχουν και οι στρατηγικές ενημέρωσης του γενικού πληθυσμού καθώς και η ψυχοεκπαίδευση για το άτομο και την οικογένειά του, διότι θα συμβάλει στην έγκαιρη αναγνώριση σημείων υποτροπής.

Η απεικόνιση της σχιζοφρένειας στον κινηματογράφο

«Αυτό που διαπιστώνουμε είναι ότι πολλές φορές η προβολή της σχιζοφρένειας στον κινηματογράφο επισκιάζεται από ζοφερές προκαταλήψεις και υπερβολές περί απρόβλεπτα βίαιων ασθενών, τρομακτικών ψυχιάτρων ή τραυματικών θεραπειών», σημειώνει η ψυχίατρος. «Άλλες φορές δίδεται το λανθασμένο μήνυμα ότι η αγάπη θα “νικήσει” τη νόσο ή ότι η σχιζοφρένεια πλήττει τους ευφυείς. Ταινίες όπως το “Shutter island” και το “The visit” δεν παρουσιάζουν τυπικές εικόνες ατόμων με σχιζοφρένεια».

Η κ. Θεοδωρακοπούλου τονίζει ότι οι τυπικοί ασθενείς με σχιζοφρένεια δεν είναι βίαιοι ούτε έχουν ενεργά ψυχωτικά συμπτώματα, εκτός αν βρίσκονται σε υποτροπή. Υπάρχουν ταινίες όπως το «A beautiful mind» που αποτυπώνουν τη νόσο με πιο ενσυναισθητικό τρόπο, παρόλο που και σε αυτή την ταινία υπάρχουν (θεμιτές) σκηνοθετικές υπερβολές, όπως ότι ο Τζον Νας υπέφερε και από οπτικές ψευδαισθήσεις, κάτι που συνήθως δεν συμβαίνει στη σχιζοφρένεια (υπάρχουν ακουστικές, αλλά όχι οπτικές ψευδαισθήσεις).

Επικινδυνότητα προς το κοινωνικό σύνολο

Η ψυχίατρος επισημαίνει ότι η επικινδυνότητα των ανθρώπων με σχιζοφρένεια δεν είναι στον βαθμό που αποδίδεται από τις αρνητικές, στερεότυπες, στιγματιστικές αντιλήψεις που φαίνεται να κυριαρχούν ακόμα. Ωστόσο, τα άτομα με σχιζοφρένεια είναι πιο πιθανό να εμπλακούν σε βίαιες πράξεις σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, αν και η συμπεριφορά αυτή ελάχιστα αυξάνει τη συνολική βία της κοινωνίας. Σύμφωνα με μια μετα-ανάλυση, το ποσοστό ανθρωποκτονιών που συνδέονται με δράστη πάσχοντα από σχιζοφρένεια είναι 6,5%. Άλλη
έρευνα αποκαλύπτει ότι σε διάστημα ενός έτους, 1 στους 3.000 άνδρες και 1 στις 33.000 γυναίκες με σχιζοφρένεια θα εμφανίσουν βίαιη ανθρωποκτονική συμπεριφορά.

Από την άλλη, ο κίνδυνος να πέσουν οι ίδιοι οι πάσχοντες θύματα βίας στην κοινότητα είναι 14 φορές μεγαλύτερος από τον κίνδυνο να συλληφθούν ως θύτες βίας, τονίζει η δρ Θεοδωρακοπούλου. Παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη σε περιστατικά βίας είναι το φύλο (πιο συχνά άνδρες), η οξεία συμπτωματολογία, η χρήση αλκοόλ και ουσιών, το ιστορικό βίας, η μειωμένη εναισθησία, η γνωστική δυσλειτουργία, η παρορμητικότητα και άλλα χαρακτηριστικά προσωπικότητας που σχετίζονται με βία. Επίσης, πρέπει να γνωρίζουμε ότι η βία που προέρχεται από άτομο με σχιζοφρένεια τις περισσότερες φορές κατευθύνεται σε άτομα της οικογένειάς του.σχιζοφρενής άνδρας βλέπει το είδωλό του στον καθρέφτη

Το κοινωνικό στίγμα

Το στίγμα αποκαλείται ως «δεύτερη νόσος». Οδηγεί σε διακρίσεις, περιθωριοποίηση, απόρριψη, αποφυγή, κοινωνικό αποκλεισμό ή αυτοαποκλεισμό και αυτοστιγματισμό. Επίσης, περιλαμβάνει αισθήματα ανησυχίας και φόβου στον περίγυρο και στερεότυπες ιδέες, όπως ότι οι σχιζοφρενείς είναι βίαιοι και επικίνδυνοι. «Η στιγματιστική γλώσσα είναι αιχμηρή και υπερβολική», τονίζει χαρακτηριστικά η ψυχίατρος. Και συνεχίζει: «Οι νοσούντες επηρεάζονται αρνητικά από το στίγμα και τον κοινωνικό αποκλεισμό, αναπτύσσοντας ντροπή, ενοχή, φόβο, άγχος, θλίψη, συμπεριφορές αποφυγής, ενώ υπονομεύεται και η θεραπευτική συμμόρφωση. Ο
κοινωνικός αποκλεισμός αποτελεί τραύμα και είναι ικανή, αλλά όχι αναγκαία συνθήκη για
υποτροπή της νόσου, αύξηση του παρανοειδούς ιδεασμού και των αρνητικών συναισθημάτων».

Η οικογένεια του ασθενούς όμως μπορεί να βοηθήσει. Προτρέποντας τους πάσχοντες να συμμετέχουν σε προγράμματα ψυχοεκπαίδευσης ή οικογενειακής θεραπείας, με στόχο την υποστηρικτική, εμπεριεκτική, ενσυναισθητική στάση προς τον ασθενή, μπορεί να μειωθούν το αρνητικά εκφραζόμενο συναίσθημα, η εχθρότητα, η αυτοκριτική και η συναισθηματική υπερεμπλοκή.

Το καλό υποστηρικτικό δίκτυο για τον ασθενή είναι παράγοντας καλής έκβασης της νόσου.

nimh.nih.gov