Κρίση πανικού: Πώς αντιμετωπίζεται ένα αιφνίδιο επεισόδιο

Πώς οι κρίσεις πανικού μπορεί να επηρεάσουν την καθημερινότητα του ατόμου.

Όταν μια πρόταση περιλαμβάνει τις λέξεις «κρίση» και «πανικός», και μάλιστα τη μία μετά την άλλη, χρειάζεται να δώσουμε απρόσκοπτα την προσοχή μας.

psixologos xaris paraskeuopoulou
Χάρις Παρασκευοπούλου: Προσωποκεντρική και focusing βιωματική ψυχοθεραπεύτρια EcP, Απόφοιτος ΦΠΨ ΕΚΠΑ ειδίκευσης Ψυχολογίας, εκπαιδευτικός

Η λέξη «κρίση» περιγράφει την απότομη και χωρίς προειδοποίηση όξυνση ενός προβλήματος. Με τη λέξη «πανικός» ορίζουμε έναν πολύ μεγάλο φόβο που οδηγεί σε ανεξέλεγκτες αντιδράσεις. Συνεπώς, θα μπορούσαμε με απλά λόγια να περιγράψουμε μια κρίση πανικού ως έναν πολύ μεγάλο φόβο που προκύπτει απότομα και απροειδοποίητα και που οδηγεί σε ανεξέλεγκτες αντιδράσεις.

Τα αίτια μιας τέτοιας κρίσης δεν είναι εύκολα εμφανή. Τις περισσότερες φορές, αν όχι όλες, δεν συντρέχει κάποιος πραγματικός κίνδυνος ή κάποια επαρκής αιτία, όμως το άτομο ξαφνικά χάνει τον έλεγχο του σώματος και της σκέψης του, νιώθει να μην μπορεί να αναπνεύσει, έντονη ταχυκαρδία, ακόμα και φόβο θανάτου.

Όπως είπαμε, δεν είναι εύκολο να καθορίσουμε πάντα τα αίτια πρόκλησης μιας κρίσης πανικού. Ωστόσο, το έντονο άγχος και στρες, καθώς και μια ευαλωτότητα απέναντι σε αρνητικά σχόλια και συμπεριφορές, η κληρονομικότητα και κάποιες γενετικές αλλαγές σε ορισμένα σημεία του εγκεφάλου συχνά μπορούν να αποτελέσουν παράγοντες πρόκλησης.

Παράγοντες κινδύνου μπορούν να αποτελέσουν πρακτικά τα πάντα, από μια απώλεια αγαπημένου προσώπου, μέχρι τον ερχομό ενός παιδιού, μια καινούργια δουλειά ή μια απόλυση, τραυματικά ή στρεσογόνα συμβάντα και ούτω καθ’ εξής.

Ένα χαρακτηριστικό των κρίσεων αυτών είναι ότι, μετά την πρώτη φορά που θα προκύψει, δημιουργείται μια εστία φόβου πως η κρίση θα επαναληφθεί, κάτι που από μόνο του μπορεί να προκαλέσει μελλοντικές κρίσεις. Με άλλα λόγια, το άτομο που έχει υποστεί μία φορά κρίση πανικού φοβάται ότι θα ξαναπάθει, κι αυτός ο φόβος μπορεί να προκαλέσει και άλλες παρόμοιες κρίσεις δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο πανικού και φόβου.

Τα συμπτώματα

Μια κρίση πανικού μπορεί να αποτελέσει ένα μεμονωμένο συμβάν ή να επαναληφθεί με μεγάλη ή μικρή περιοδικότητα. Τα συμπτώματα αμέσως κορυφώνονται και το άτομο νιώθει άμεσα κούραση και καταβολή.

Κατά τη διάρκεια της κρίσης το άτομο μπορεί να βιώσει μεταξύ άλλων εφίδρωση, έντονο πονοκέφαλο, πόνο ή πλάκωμα στο στήθος και ταχυκαρδία, ζαλάδα και τάση για λιποθυμία, βραδύπνοια ή ταχύπνοια, μούδιασμα, ναυτία, καθώς και αίσθηση ότι χάνει την επαφή με την πραγματικότητα, ότι χάνει τον έλεγχο και ότι απειλείται η ζωή του.

Σε αντίθεση με τον κίνδυνο που βιώνεται και που τις περισσότερες φορές δεν είναι αληθινός, τα σωματικά συμπτώματα βιώνονται ως άκρως αληθινά, κάτι που εντείνει το φόβο και παρατείνει την αγωνία.

 

Τι πρέπει να γίνει

Η κρίση πανικού χρειάζεται άμεση διάγνωση και αντιμετώπιση, ακριβώς για να μη δημιουργηθεί έντονη επαναληπτικότητα που θα οδηγήσει σε διαταραχή πανικού ή φοβία. Η διάγνωση γίνεται από ψυχολόγο ή ψυχίατρο και οι βασικές θεραπείες περιλαμβάνουν ψυχοθεραπεία και, σε κάποιες περιπτώσεις, φαρμακευτική αγωγή. Η επιλογή κάθε φορά της ενδεδειγμένης θεραπευτικής αντιμετώπισης γίνεται εξατομικευμένα, ανάλογα με την ένταση και τα συμπτώματα που εκδηλώνονται. Είναι ωστόσο σημαντικό να τονιστεί ότι σε καμία περίπτωση δεν ενδείκνυται η λήψη φαρμακευτικής αγωγής χωρίς υπόδειξη γιατρού.

Ψυχοθεραπευτικά, υπάρχουν απλές πρακτικές άμεσης αντιμετώπισης της κρίσης πανικού, τις οποίες συνιστάται κάποιος να συζητήσει με τον θεραπευτή ή τη θεραπεύτριά του και οι οποίες δεν υποκαθιστούν ούτε ανταγωνίζονται μια κατά περίπτωση ενδεδειγμένη φαρμακευτική αγωγή.

Τρόποι αντιμετώπισης

Μια χρήσιμη πληροφορία είναι πως η κρίση πανικού έχει περιορισμένη διάρκεια, οπότε είναι σημαντικό να γνωρίζουμε και να επαναλάβουμε στον εαυτό μας ότι, όσο έντονα κι αν είναι τα συμπτώματα που βιώνουμε, σύντομα θα περάσουν.

Μια έντονη και αργή αναπνοή θα μας βοηθήσει να ησυχάσουμε σιγά-σιγά και να επανέλθουμε σε κατάσταση συνειδητότητας. Είναι καλό να έχουμε πάντα μαζί μας λίγο νερό για να βρέξουμε τα χέρια και το πρόσωπο, καθώς το κρύο νερό ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό σύστημα, πυροδοτώντας βιολογικές μεταβολές που μειώνουν τους καρδιακούς παλμούς, ενεργοποιούν το πεπτικό και ανοσοποιητικό σύστημα και προωθούν τη χαλάρωση.

Δεν υπάρχει τρόπος να προλάβουμε μια κρίση πανικού. Ωστόσο, μπορούμε να βρούμε τρόπους να μειώσουμε την εξουσία που ασκούν επάνω μας το άγχος και οι δύσκολες καταστάσεις. Χρειάζεται να έχουμε συνεχώς κατά νου πως, παρότι δεν μπορούμε να επιλέξουμε ποιες συνθήκες θα αντιμετωπίζουμε κάθε φορά που κάτι θα πηγαίνει στραβά, μπορούμε να επιλέξουμε ποια στάση θα κρατήσουμε προκειμένου να τις αντιμετωπίσουμε.

Υπ’ αυτή την έννοια, μια κρίση πανικού μπορεί και να είναι ένα προειδοποιητικό καμπανάκι ότι ίσως χρειάζεται να επανεξετάσουμε τη στάση ζωής μας. Και, αν αξιοποιήσουμε αυτή την πληροφορία προς όφελός μας, μπορεί και να είναι ένα πολύτιμο δώρο.

Χάρις Παρασκευοπούλου

Προσωποκεντρική και focusing βιωματική ψυχοθεραπεύτρια EcP

Απόφοιτος ΦΠΨ ΕΚΠΑ, ειδίκευσης Ψυχολογίας, εκπαιδευτικός