fbpx
Εφαρμογή της γενετικά καθοδηγούμενης συνταγογράφησης στην ψυχιατρική – Από την έρευνα στην κλινική πράξη

Εφαρμογή της γενετικά καθοδηγούμενης συνταγογράφησης στην ψυχιατρική – Από την έρευνα στην κλινική πράξη

Η έρευνα που αφορά την φαρμακογονιδιωματική, δηλαδή τη γενετικά καθοδηγούμενη συνταγογράφηση για την εξατομίκευση της θεραπείας, ξεκίνησε το 1950, ενώ τα επόμενα χρόνια, η εξατομικευμένη θεραπεία άρχισε να κερδίζει έδαφος σε περιπτώσεις ασθενειών, όπου η φαρμακευτική θεραπεία ήταν ελλιπής ή ιδιαίτερα ακριβή.

Γράφει ο Καθηγητής Φαρμακευτικής Βιοτεχνολογίας- Φαρμακογονιδιωματικής, Γεώργιος Πατρινός

Σύμφωνα με μελέτες των τελευταίων ετών, γενετικές παραλλαγές που βρίσκονται σε γονίδια που κωδικοποιούν πρωτεϊνικούς μεταφορείς φαρμάκων και ένζυμα του μεταβολισμού επηρεάζουν την διαθεσιμότητα των φαρμάκων και μπορεί να οδηγήσουν σε υπο-δοσολογία ή υπερ-δοσολογία στους ασθενείς.

Πατρινός Γεώργιος
Γεώργιος Πατρινός, Καθηγητής Φαρμακευτικής Βιοτεχνολογίας- Φαρμακογονιδιωματικής, Τομέας Φαρμακολογίας – Βιοεπιστημών Παν/μιο Πατρών.

Παρά τις σημαντικές επιστημονικές και κλινικές εξελίξεις στον τομέα της φαρμακογονιδιωματικής, η εφαρμογή της στην κλινική πρακτική, παραμένει πολύ περιορισμένη

Κάτι τέτοιο φαίνεται να συμβαίνει, μεταξύ άλλων, λόγω της έλλειψης οδηγιών για την κλινική ερμηνεία των αποτελεσμάτων των φαρμακογονιδιωματικών εξετάσεων, της περιορισμένης κατάρτισης και εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας και ενημέρωσης των ασθενών σχετικά με τις δυνατότητες της φαρμακογονιδιωματικής και τέλος, της έλλειψης της κατάλληλης τεχνολογίας και υποδομών για τη διενέργεια των φαρμακογονιδιωματικών εξετάσεων ρουτίνας.

Καθοδηγούμενη συνταγογράφηση – Από την έρευνα στην κλινική πράξη

Το 2016, ξεκίνησε η πρώτη μελέτη εφαρμογής της Φαρμακογονιδιωματικής στην Ευρώπη, στα πλαίσια του προγράμματος Horizon 2020. Σκοπός της ήταν αρχικά να υπερπηδήσει τα εμπόδια και τις προκλήσεις που χαρακτηρίζουν την εφαρμογή της Φαρμακογονιδιωματικής στην κλινική πράξη και να παρέχει την μέγιστη αποτελεσματικότητα θεραπείας σε κάθε Ευρωπαίο πολίτη, επιλέγοντας το κατάλληλο φάρμακο και την κατάλληλη δόση για κάθε ασθενή, βάσει του γενετικού του υπόβαθρου.

Ως απότοκος των ανωτέρω θα προέκυπτε ότι η ενσωμάτωση της Φαρμακογονιδιωματικής εξέτασης στην κλινική πράξη συμβάλλει στην βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, μειώνοντας τον αριθμό των ανεπιθύμητων ενεργειών των φαρμάκων, την μείωση των αλλαγών των δόσεων των φαρμάκων αλλά και των διακοπών θεραπείας λόγω παρενεργειών, ενώ αναπόδραστα μειώνεται και το κόστος της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης τόσο της πρωτογενούς όσο και της όποιας φαρμακογενούς πάθησης.

Στα πλαίσια της μελέτης, εντάχθηκαν δυο ομάδες ασθενών που ανήκαν σε δυο βραχίονες. Η διάρκεια του κάθε βραχίονα της μελέτης (με και χωρίς γενετικά καθοδηγούμενη χορήγηση φαρμάκου) ήταν 18 μήνες. Κατά την ένταξη, οι ασθενείς ενημερώνονται για την μελέτη και θα συμμετέχουν δίνοντας την ενήμερη συγκατάθεσή τους, ώστε να ληφθεί βιολογικό υλικό και να καταγραφούν τα δημογραφικά και τα κλινικά τους στοιχεία. Οι ασθενείς που ανήκουν στον βραχίονα με γενετικά καθοδηγούμενη συνταγογράφηση, ενημερώνονται για τα φαρμακογονιδιωματικά δεδομένα τους εντός μιας εβδομάδας από την έναρξη χορήγησης του φαρμάκου.

Ασθενής με υπερβολική δόση σε ψυχοφάρμακα

Ο γιατρός ενημερώνεται για τα αποτελέσματα και προσαρμόζει την δόση ανάλογα με τα ως άνω δεδομένα ή αλλάζει το φάρμακο εάν συστήνεται από τις οδηγίες.

Στην περίπτωση των ασθενών του βραχίονα χωρίς φαρμακογονιδιωματική καθοδήγηση, το βιολογικό υλικό αποθηκεύεται προς αναδρομική ανάλυση, μετά το πέρας της μελέτης, οπότε και γίνεται σύγκριση των δεδομένων του κάθε βραχίονα ως προς την μείωση της εμφάνισης παρενεργειών στους ασθενείς που ακολούθησαν την σύσταση της φαρμακογονιδιωματικής πληροφορίας σε σχέση με αυτούς όπου ακολουθήθηκε η συνήθης κλινική πράξη.

Στην Ελλάδα, η μελέτη εστίασε σε ψυχιατρικούς ασθενείς και συντονίστηκε από το Εργαστήριο Φαρμακογονιδιωματικής και Εξατομικευμένης Θεραπείας του Τμήματος Φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου Πατρών. Η ένταξη των ασθενών ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2016 και ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2020. Βασική προϋπόθεση για την συμμετοχή τους στη μελέτη ήταν η θεραπεία με αντικαταθλιπτικά ή αντιψυχωτικά.

Τα αποτελέσματα από την ως άνω μελέτη κατέδειξαν ότι οι παρενέργειες που εμφάνισαν οι ασθενείς που συμμετείχαν στο σκέλος με τη γενετικά καθοδηγούμενη συνταγογράφηση ήταν σαφώς μειωμένες. Το παραπάνω υποδεικνύει ότι ο γιατρός μπορεί πραγματικά και σε κλινικό επίπεδο να εξατομικεύσει την επιλογή του φαρμάκου και την δόση ανάλογα με το γενετικό υπόβαθρο του ασθενούς.

Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό ο γιατρός να γνωρίζει τις φαρμακογονιδιωματικές πληροφορίες του κάθε ασθενούς προοπτικά, ώστε ο αριθμός των ανεπιθύμητων ενεργειών που σχετίζονται με το φάρμακο-γονότυπο θα μειωθεί!

Το πιο σημαντικό όμως πλεονέκτημα είναι το γεγονός ότι από τη στιγμή που θα γίνεται η γενετική ανάλυση του ασθενούς, τα αποτελέσματά της θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε οποιαδήποτε άλλη μελλοντική συνδρομή απαιτηθεί, παράγοντας και εκεί τα ίδια οφέλη ασφάλειας και αποτελεσματικότητας αποφεύγοντας λανθασμένες επιλογές αλλά και χρονοβόρες επανεξετάσεις.

Με άλλα λόγια, η εξατομίκευση της θεραπευτικής αγωγής με βάση το γενετικό μας υλικό μπορεί να φέρει την ιατρική του μέλλοντος σήμερα!

× Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας

Αρχίστε να λαμβάνετε ενημερώσεις σχετικά με την υγεία, τη διατροφή, την ομορφιά και την φυσική κατάσταση.