Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μια χρόνια μεταβολική νόσος που χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Εμφανίζεται όταν ο οργανισμός δεν παράγει αρκετή ινσουλίνη, όταν δεν μπορεί να τη χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά ή όταν συνυπάρχουν και οι δύο μηχανισμοί.
Η ινσουλίνη είναι ορμόνη που παράγεται στο πάγκρεας και βοηθά τη γλυκόζη να περάσει από το αίμα στα κύτταρα, όπου χρησιμοποιείται ως πηγή ενέργειας. Όταν αυτή η διαδικασία διαταράσσεται, η γλυκόζη συσσωρεύεται στο αίμα και μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να επηρεάσει πολλά όργανα.
Τι είναι ο σακχαρώδης διαβήτης;
Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι ομάδα παθήσεων που έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό την υπεργλυκαιμία, δηλαδή τα υψηλότερα από το φυσιολογικό επίπεδα γλυκόζης στο αίμα.
Η υπεργλυκαιμία μπορεί να προκύπτει από ανεπαρκή παραγωγή ινσουλίνης, από αντίσταση των κυττάρων στη δράση της ή από συνδυασμό των δύο.
Η μακροχρόνια μη επαρκής ρύθμιση του σακχάρου μπορεί να επηρεάσει τα αιμοφόρα αγγεία, την καρδιά, τα νεφρά, τα μάτια και το νευρικό σύστημα. Για αυτό η έγκαιρη διάγνωση και η συστηματική παρακολούθηση έχουν μεγάλη σημασία.
Πόσοι τύποι διαβήτη υπάρχουν;
Η σύγχρονη ταξινόμηση δεν περιγράφει απλώς «πέντε τύπους διαβήτη». Οι βασικές κατηγορίες είναι:
- σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1,
- σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2,
- διαβήτης κύησης,
- άλλοι ειδικοί τύποι διαβήτη που σχετίζονται με συγκεκριμένες γενετικές παθήσεις, νόσους του παγκρέατος, φάρμακα ή άλλες αιτίες.
Ο λεγόμενος LADA ή «διαβήτης τύπου 1,5» και ο δευτερογενής διαβήτης χρειάζονται ξεχωριστή εξήγηση, αλλά δεν αποτελούν απαραίτητα ξεχωριστές κύριες κατηγορίες στη σύγχρονη ταξινόμηση.
Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1
Ο διαβήτης τύπου 1 είναι αυτοάνοση πάθηση. Το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει τα β-κύτταρα των νησιδίων του Langerhans στο πάγκρεας, τα οποία παράγουν ινσουλίνη.
Το αποτέλεσμα είναι σοβαρή ή απόλυτη έλλειψη ινσουλίνης. Για αυτό τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 χρειάζονται θεραπεία με ινσουλίνη.
Μπορεί να εμφανιστεί στην παιδική και εφηβική ηλικία, αλλά και σε ενήλικες. Δεν θεωρείται πλέον πάθηση που αφορά αποκλειστικά παιδιά και νέους.
Ο τύπος 1 αντιπροσωπεύει μικρότερο ποσοστό των συνολικών περιπτώσεων διαβήτη σε σχέση με τον τύπο 2. Περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε στο άρθρο μας για τον σακχαρώδη διαβήτη και την προστασία της υγείας.
Τι είναι ο διαβήτης τύπου 1,5 ή LADA;
Ο όρος LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults) περιγράφει έναν αυτοάνοσο διαβήτη που εμφανίζεται στην ενήλικη ζωή και συχνά εξελίσσεται πιο αργά από τον κλασικό διαβήτη τύπου 1.
Για αυτό έχει επικρατήσει ανεπίσημα και η ονομασία «διαβήτης τύπου 1,5». Δεν αποτελεί όμως έναν απλό ενδιάμεσο τύπο μεταξύ τύπου 1 και τύπου 2. Έχει αυτοάνοσο υπόβαθρο και συχνά ταξινομείται στο φάσμα του διαβήτη τύπου 1.
Στην αρχή μπορεί να μοιάζει με διαβήτη τύπου 2, γεγονός που μερικές φορές δυσκολεύει τη διάγνωση. Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ειδικές εξετάσεις, όπως αυτοαντισώματα και C-peptide, όταν υπάρχει σχετική υποψία.
Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2
Ο διαβήτης τύπου 2 είναι η συχνότερη μορφή σακχαρώδη διαβήτη.
Χαρακτηρίζεται κυρίως από αντίσταση στην ινσουλίνη, δηλαδή μειωμένη ανταπόκριση των κυττάρων στη δράση της, σε συνδυασμό με προοδευτική δυσλειτουργία των β-κυττάρων του παγκρέατος.
Παρότι ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία, ο τύπος 2 μπορεί να εμφανιστεί και σε νεότερους ενήλικες, εφήβους ή παιδιά.
Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο είναι μεταξύ άλλων:
- το οικογενειακό ιστορικό,
- το υπερβάλλον σωματικό βάρος και η παχυσαρκία,
- η μειωμένη σωματική δραστηριότητα,
- η υπέρταση,
- οι διαταραχές των λιπιδίων,
- το ιστορικό διαβήτη κύησης,
- ο προδιαβήτης.
Διαβήτης κύησης
Ο διαβήτης κύησης είναι υπεργλυκαιμία που διαγιγνώσκεται για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και σχετίζεται κυρίως με αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη.
Στις περισσότερες γυναίκες τα επίπεδα γλυκόζης επανέρχονται μετά τον τοκετό, αυτό όμως δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Χρειάζεται επανέλεγχος μετά την εγκυμοσύνη.
Οι γυναίκες που έχουν εμφανίσει διαβήτη κύησης έχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν αργότερα σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και χρειάζονται μακροχρόνια παρακολούθηση.
Άλλοι ειδικοί και δευτερογενείς τύποι διαβήτη
Υπάρχουν μορφές διαβήτη που οφείλονται σε συγκεκριμένες αιτίες και δεν εντάσσονται απλώς στον τύπο 1 ή 2.
Μπορεί να σχετίζονται με:
- γενετικές διαταραχές που επηρεάζουν την έκκριση ή τη δράση της ινσουλίνης,
- παθήσεις του παγκρέατος,
- ορισμένες ενδοκρινικές παθήσεις,
- φαρμακευτικές θεραπείες, όπως η μακροχρόνια ή υψηλή έκθεση σε γλυκοκορτικοειδή σε ευαίσθητα άτομα,
- άλλες ειδικές παθολογικές καταστάσεις.
Ο όρος δευτερογενής διαβήτης μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν η υπεργλυκαιμία προκύπτει ως συνέπεια μιας άλλης νόσου ή θεραπείας.
Προδιαβήτης και μεταβολικό σύνδρομο
Ο προδιαβήτης σημαίνει ότι τα επίπεδα γλυκόζης είναι υψηλότερα από τα φυσιολογικά, αλλά δεν πληρούν ακόμη τα διαγνωστικά κριτήρια για σακχαρώδη διαβήτη.
Συχνά συνδέεται με αντίσταση στην ινσουλίνη και αυξημένο κίνδυνο μελλοντικής εμφάνισης διαβήτη τύπου 2.
Το μεταβολικό σύνδρομο δεν αποτελεί «τύπο διαβήτη». Είναι συνδυασμός μεταβολικών παραγόντων κινδύνου που μπορεί να περιλαμβάνει αυξημένη περίμετρο μέσης, αυξημένη αρτηριακή πίεση, διαταραχές των τριγλυκεριδίων και της HDL χοληστερόλης και αυξημένη γλυκόζη.
Η παρουσία προδιαβήτη δεν σημαίνει ότι η εξέλιξη σε διαβήτη τύπου 2 είναι αναπόφευκτη. Η διαχείριση του βάρους, η σωματική δραστηριότητα και η συνολική αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο.
Διαβήτης: Ποια είναι τα συμπτώματα;
Ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί να εξελίσσεται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς έντονα συμπτώματα. Αντίθετα, στον διαβήτη τύπου 1 τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν πιο γρήγορα.
Πιθανά συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- έντονη δίψα,
- πολυουρία ή συχνουρία,
- αυξημένη πείνα,
- ανεξήγητη απώλεια βάρους,
- κόπωση,
- θολή όραση,
- συχνές λοιμώξεις,
- αργή επούλωση τραυμάτων,
- μουδιάσματα ή μυρμηγκιάσματα στα άκρα σε ορισμένα άτομα.
Ναυτία, έμετος, κοιλιακός πόνος, βαθιές ή γρήγορες αναπνοές, έντονη αδυναμία ή διαταραχή του επιπέδου συνείδησης μπορεί να εμφανιστούν σε σοβαρή απορρύθμιση και χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Πώς γίνεται η διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη;
Η διάγνωση δεν γίνεται μόνο από τα συμπτώματα. Βασίζεται σε εργαστηριακές εξετάσεις αίματος και στην αξιολόγηση από γιατρό.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρησιμοποιηθούν:
- γλυκόζη αίματος νηστείας,
- γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c),
- δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη,
- τυχαία μέτρηση γλυκόζης όταν υπάρχουν χαρακτηριστικά συμπτώματα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται επιβεβαίωση με δεύτερη μέτρηση ή πρόσθετος έλεγχος για να καθοριστεί ο τύπος του διαβήτη.
Ποιες επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει ο διαβήτης;
Η χρόνια υπεργλυκαιμία μπορεί με την πάροδο του χρόνου να βλάψει μικρά και μεγάλα αιμοφόρα αγγεία.
Πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν:
- στεφανιαία νόσο και καρδιαγγειακά επεισόδια,
- εγκεφαλικό επεισόδιο,
- διαβητική νεφρική νόσο,
- διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια,
- νευροπάθεια,
- προβλήματα στα κάτω άκρα και στα πόδια.
Η καλή ρύθμιση του σακχάρου, της αρτηριακής πίεσης και των λιπιδίων, η διακοπή καπνίσματος και οι τακτικοί έλεγχοι μειώνουν τον κίνδυνο επιπλοκών.
Διαβήτης τύπου 2 και προσδόκιμο ζωής
Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ετών που «αφαιρεί» ο διαβήτης από τη ζωή κάθε ασθενούς. Το προσδόκιμο ζωής επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η ηλικία διάγνωσης, η διάρκεια της νόσου, η ρύθμιση της γλυκόζης, το κάπνισμα, η αρτηριακή πίεση, η χοληστερίνη, η νεφρική λειτουργία και η παρουσία καρδιαγγειακής νόσου.
Οι παλαιότερες μελέτες που υπολόγιζαν έναν μέσο αριθμό «χαμένων ετών» αφορούσαν συγκεκριμένους πληθυσμούς και δεν μπορούν να εφαρμοστούν αυτούσιες σε κάθε άνθρωπο.
Η ουσιαστική πληροφορία είναι ότι η καλύτερη αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου και η σωστή θεραπεία μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο πρόωρων επιπλοκών και θανάτου.
Η HbA1c είναι σημαντικός δείκτης της μέσης γλυκόζης των προηγούμενων μηνών, αλλά ο θεραπευτικός στόχος δεν είναι ίδιος για όλους. Καθορίζεται εξατομικευμένα από τον γιατρό ανάλογα με την ηλικία, τον τύπο του διαβήτη, τις συνοδές παθήσεις και τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας.
Θεραπεία του σακχαρώδη διαβήτη
Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι χρόνια πάθηση που χρειάζεται συστηματική αντιμετώπιση. Η θεραπεία διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον τύπο του διαβήτη και τον κάθε ασθενή.
Θεραπεία διαβήτη τύπου 1
Στον διαβήτη τύπου 1 η ινσουλίνη είναι απαραίτητη. Η θεραπεία συνδυάζεται με παρακολούθηση της γλυκόζης, εκπαίδευση στη διατροφή, προσαρμογή της ινσουλίνης στη λήψη υδατανθράκων και στη σωματική δραστηριότητα και τακτική ιατρική παρακολούθηση.
Θεραπεία διαβήτη τύπου 2
Στον διαβήτη τύπου 2 η θεραπεία είναι εξατομικευμένη. Μπορεί να περιλαμβάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής, φαρμακευτική αγωγή από το στόμα ή με ένεση και, σε ορισμένους ασθενείς, ινσουλίνη.
Η επιλογή της θεραπείας δεν εξαρτάται μόνο από το επίπεδο του σακχάρου. Ο γιατρός λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως η καρδιαγγειακή νόσος, η νεφρική λειτουργία, το σωματικό βάρος, ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας και άλλες συνοδές παθήσεις.
Ο ασθενής δεν πρέπει να ξεκινά, να διακόπτει ή να τροποποιεί μόνος του φάρμακα ή ινσουλίνη.
Διαβήτης, διατροφή και άσκηση
Η τακτική σωματική δραστηριότητα μπορεί να βελτιώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, να συμβάλει στον έλεγχο του βάρους και να βοηθήσει στη ρύθμιση της γλυκόζης.
Η κατάλληλη άσκηση όμως εξαρτάται από τον τύπο του διαβήτη, τη θεραπεία και τυχόν επιπλοκές. Ιδιαίτερα όσοι λαμβάνουν ινσουλίνη ή φάρμακα που μπορούν να προκαλέσουν υπογλυκαιμία χρειάζονται εξατομικευμένες οδηγίες.
Η διατροφή δεν βασίζεται στην απόλυτη απαγόρευση των υδατανθράκων. Έμφαση δίνεται στην ποιότητα και την ποσότητα των τροφίμων, στις φυτικές ίνες, στα λαχανικά, στα όσπρια, στα δημητριακά ολικής άλεσης όπου ενδείκνυνται, στις κατάλληλες πηγές πρωτεΐνης και στον περιορισμό υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και πρόσθετων σακχάρων.
Ένα ισορροπημένο πρωινό μπορεί να αποτελεί μέρος ενός συνολικού διατροφικού προγράμματος. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στο άρθρο μας για τη ρύθμιση του σακχάρου.
Στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής μπορούν να εντάσσονται τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, πρωτεΐνες και μη επεξεργασμένους υδατάνθρακες, ανάλογα πάντα με τις ανάγκες του ατόμου. Δείτε επίσης χρήσιμες συμβουλές για μεγαλύτερη κατανάλωση φρούτων.
Συχνές ερωτήσεις για τον σακχαρώδη διαβήτη
Ποιος είναι ο πιο συχνός τύπος διαβήτη;
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 είναι ο συχνότερος τύπος και αντιπροσωπεύει τη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων.
Ο διαβήτης τύπου 1 εμφανίζεται μόνο στα παιδιά;
Όχι. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αν και συχνά διαγιγνώσκεται σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες.
Ο διαβήτης τύπου 2 εμφανίζεται μόνο μετά τα 40;
Όχι. Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία, αλλά ο τύπος 2 μπορεί να εμφανιστεί και σε νεότερα άτομα.
Τι είναι ο προδιαβήτης;
Είναι κατάσταση κατά την οποία η γλυκόζη βρίσκεται πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα, χωρίς όμως να πληρούνται ακόμη τα κριτήρια διάγνωσης σακχαρώδη διαβήτη.
Θεραπεύεται ο σακχαρώδης διαβήτης;
Ο διαβήτης είναι χρόνια νόσος που μπορεί να ρυθμιστεί αποτελεσματικά. Ο διαβήτης τύπου 1 χρειάζεται δια βίου θεραπεία με ινσουλίνη. Στον τύπο 2 η πορεία διαφέρει και σε ορισμένα άτομα μπορεί να επιτευχθεί ύφεση, αλλά απαιτείται συνεχής παρακολούθηση.
Πρέπει όλοι οι ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 να παίρνουν ινσουλίνη;
Όχι. Η θεραπεία εξατομικεύεται. Ορισμένοι ασθενείς ρυθμίζονται με αλλαγές στον τρόπο ζωής και άλλα φάρμακα, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις χρειάζεται και ινσουλίνη.
Συμπέρασμα
Ο σακχαρώδης διαβήτης περιλαμβάνει διαφορετικές παθήσεις με κοινό χαρακτηριστικό την αυξημένη γλυκόζη στο αίμα. Ο τύπος 1, ο τύπος 2, ο διαβήτης κύησης και οι άλλοι ειδικοί τύποι έχουν διαφορετικούς μηχανισμούς και διαφορετικές θεραπευτικές ανάγκες.
Η έγκαιρη διάγνωση, η σωστή ρύθμιση της γλυκόζης, η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου και η συστηματική ιατρική παρακολούθηση μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο επιπλοκών.
Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση για τον σακχαρώδη διαβήτη και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη διάγνωση, θεραπεία ή παρακολούθηση από γιατρό. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ομάδα μας επισκεφθείτε τη σελίδα «Σχετικά με εμάς».
