Η γήρανση είναι μια διαδικασία που αφορά όλους τους ζωντανούς οργανισμούς, αλλά παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά μυστήρια.
Ενώ κάποιοι ειδικοί τη θεωρούν μια φυσιολογική πορεία της ζωής, άλλοι την αντιμετωπίζουν ως ασθένεια που μπορεί να προληφθεί ή ακόμα και να αντιστραφεί.
Ο ομότιμος καθηγητής Βιοχημείας του Τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ, Γεώργιος Κολιάκος, σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ρίχνει φως στα 12 βιολογικά «ρολόγια» της γήρανσης και εξηγεί πώς επηρεάζουν το προσδόκιμο επιβίωσης.
Γήρανση: Νόσος ή φυσιολογικό φαινόμενο;
«Η γήρανση είναι η σταδιακή μείωση των λειτουργιών των ζωντανών οργανισμών, που με τον χρόνο οδηγεί στον θάνατο. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, μια ομάδα επιστημόνων τη θεωρεί ανίατη νόσο, που αφορά όλους μας και αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου αλλά και των περισσότερων παθήσεων της τρίτης ηλικίας», αναφέρει ο κ. Κολιάκος.
Τα γονίδια της γήρανσης
Αν και υπάρχουν γνωστά γενετικά σύνδρομα, όπως η προγηρία και το σύνδρομο Βέρνερ, που επιταχύνουν τη γήρανση, για το φυσιολογικό γήρας δεν έχει ταυτοποιηθεί συγκεκριμένο γονίδιο. «Υπάρχουν γονιδιακές ομάδες που φαίνεται να επηρεάζουν τη διαδικασία, αλλά η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη», τονίζει ο καθηγητής.
Οι οργανισμοί που γερνούν αργά
Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι ορισμένοι οργανισμοί ζουν πολύ περισσότερα χρόνια από άλλους. Για παράδειγμα, ο καρχαρίας της Γροιλανδίας μπορεί να φτάσει τα 500 χρόνια ζωής, ενώ η γιγάντια χελώνα τα 200. Ο άνθρωπος, με βάση τις τρέχουσες βιολογικές δυνατότητες, σπάνια ξεπερνά τα 120 χρόνια.
Μπορεί να αναστραφεί η γήρανση;
«Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η βιολογική γήρανση μπορεί να αντιστραφεί», σημειώνει ο κ. Κολιάκος, αναφερόμενος στο έργο του καθηγητή Ντέιβιντ Σινκλέρ από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Σε πειράματα, η χρήση τριών από τους τέσσερις παράγοντες του Γιαμανάκα σε ποντίκια οδήγησε σε μείωση της βιολογικής τους ηλικίας. Αντίστοιχες προσεγγίσεις ερευνώνται και για τον άνθρωπο, αν και απαιτείται περισσότερη έρευνα.
Ο θάνατος είναι αναπόφευκτος;
Παρά τις εξελίξεις, ο θάνατος δεν μπορεί να αποφευχθεί εντελώς. «Ακόμα κι αν εξαλείψουμε τις ασθένειες, θα υπάρχουν ατυχήματα και φυσικές καταστροφές», επισημαίνει ο καθηγητής, αναφέροντας εκτιμήσεις που υπολογίζουν το μέσο όρο ζωής χωρίς ασθένειες γύρω στα 600 χρόνια.
Τα 12 «ρολόγια» της γήρανσης
Η επιστήμη έχει εντοπίσει 12 βασικούς βιολογικούς δείκτες που μπορούν να προβλέψουν τη διάρκεια ζωής ενός ατόμου:
- Ενδοκρινικές αλλαγές: Ορμονικές διαταραχές που συνδέονται με τη γήρανση.
- Φθορά του ανοσοποιητικού συστήματος: Μειωμένη ικανότητα άμυνας του οργανισμού.
- Οξειδωτικό στρες: Συσσώρευση ελεύθερων ριζών που βλάπτουν τα κύτταρα.
- Εξωκυτταρική μήτρα: Αλλαγές στις δομές που υποστηρίζουν τα κύτταρα.
- Μιτοχονδριακή λειτουργία: Η αποτελεσματικότητα των μιτοχονδρίων επηρεάζει τη γήρανση.
- Μήκος τελομερών: Τα τελομερή μικραίνουν με τον χρόνο, επηρεάζοντας τη διάρκεια ζωής των κυττάρων.
- Γενετικοί και επιγενετικοί παράγοντες: Διαφοροποιήσεις στο DNA που σχετίζονται με τη γήρανση.
- Μεταβολισμός ασβεστίου: Ρύθμιση του ασβεστίου στα κύτταρα.
- Αλλαγές στο κυκλοφορούν πλάσμα: Βιοχημικές μεταβολές στο αίμα.
- Σαρκοπενία: Η απώλεια μυϊκής μάζας.
- Φθορά των βλαστικών κυττάρων: Μείωση της ικανότητας του οργανισμού να αναπλάθει ιστούς.
- Νευρολογικές μεταβολές: Αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου και των νευρώνων.
Μπορεί το προσδόκιμο ζωής να μετρηθεί;
Ένα ενδιαφέρον πείραμα του Χάρβαρντ αφορά τη σαρκοπενία. «Αν κάποιος μπορεί να σηκωθεί εύκολα από το πάτωμα χωρίς βοήθεια, πιθανότατα θα ζήσει περισσότερα χρόνια. Αν δυσκολεύεται, το προσδόκιμο επιβίωσης μπορεί να είναι μικρότερο», εξηγεί ο κ. Κολιάκος.
Το μέλλον της αντιγήρανσης
Οι επιστήμονες αναζητούν τρόπους να επιβραδύνουν τη γήρανση, εστιάζοντας σε θεραπείες που στοχεύουν στη διατήρηση της υγείας μέχρι τα βαθιά γεράματα. «Αν επιτύχουμε την επιβράδυνση ή την αναστροφή της γήρανσης, οι άνθρωποι θα είναι υγιείς και παραγωγικοί για περισσότερα χρόνια, μειώνοντας την ανάγκη για γηροκομεία και νοσοκομειακή φροντίδα», καταλήγει ο καθηγητής.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
