Ο φώσφορος είναι ένα μέταλλο, βασικό για την καλή λειτουργία των κυττάρων και του οργανισμού. Αποτελεί το 1% του σωματικού βάρους και μαζί με το ασβέστιο αποτελούν τα πλέον σημαντικά μέταλλα για τη φυσιολογική κατασκευή των οστών και τη διατήρηση τους σε καλή κατάσταση. Το 85% της ποσότητας φωσφόρου¹ που υπάρχει στο σώμα μας, βρίσκεται στα οστά και στα δόντια. Το υπόλοιπο 15% βρίσκεται στους μαλακούς ιστούς, στα διάφορα όργανα και φυσικά σε κάθε κύτταρο.

Τα οφέλη του

Συμβάλλει στο μεταβολισμό των υδατανθράκων, πρωτεϊνών και λιπών για παραγωγή ενέργειας, η οποία εξαρτάται από τις φωσφορυολυμένες ενώσεις, όπως η τριφωσφορική αδενοσίνη (ATP) και η φωσφορική κρεατίνη. Τα νουκλεϊκά οξέα (DNA & RNA), που είναι υπεύθυνα για την αποθήκευση και μετάδοση γενετικών πληροφοριών, είναι μακρομόρια σε μορφή αλυσίδας που περιέχουν φώσφορο. Η ενεργοποίηση μεγάλου αριθμού ενζύμων, ορμονών και μορίων επιφορτισμένων για τη διαβίβαση μηνυμάτων στο σώμα εξαρτάται από τη φωσφορυλίωση.

Ο φώσφορος επίσης βοηθά στη διατήρηση της απαραίτητης ισορροπίας οξέων-βάσεων (pH) στο αίμα καθώς λειτουργεί ρυθμιστικά στο σώμα. Επιπρόσθετα τα μόρια του 2,3-διφωσφογλυκερινικό οξέος τα οποία περιέχουν φώσφορο δεσμεύουν την αιμοσφαιρίνη στα ερυθρά αιμοσφαίρια και επηρεάζουν την απελευθέρωση οξυγόνου στους ιστούς του σώματος.

Απαραίτητος για την ανάπτυξη των οστών

Είναι απαραίτητος για τη σωστή ανάπτυξη και διατήρηση των οστών, του συνδετικού ιστού και των δοντιών. Ο φώσφορος βοηθά στην ομαλή λειτουργία της καρδιάς, των νεφρών και του νευρικού συστήματος.

Τα συμπτώματα ανεπάρκειας είναι παρόμοια με αυτά σε περίπτωση ανεπάρκειας σε ασβέστιο δηλαδή:

  • απώλεια οστικής μάζας,
  • ραχίτιδα,
  • οστεομαλακία
  • και μυϊκή αδυναμία.
  • Ανεπαρκής πρόσληψη φωσφόρου έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση αφύσικα χαμηλών επιπέδων φωσφόρου στον ορό του αίματος (υποφωσφαταιμία).

Επειδή ο φώσφορος βρίσκεται σε αφθονία στα τρόφιμα, σπάνια παρατηρείται έλλειψή του λόγω διατροφής και η μόνη περίπτωση να εμφανιστεί είναι στα τελευταία στάδια της λιμοκτονίας.

Ωστόσο πιθανώς να δημιουργηθεί έλλειψη σε άτομα που για μεγάλο χρονικό διάστημα ακολουθούν φαρμακευτική αγωγή με αντιόξινα σκευάσματα, που εμποδίζουν την απορρόφησή του. Επίσης υποφωσφαταιμία πιθανώς να εμφανισθεί σε αλκοολικούς, διαβητικούς που επανακτούν μετά από επεισόδιο κετονοοξείδωσης & σε άτομα ανορεκτικά ή που λιμοκτονούν, μετά από επανατροφοδοτικές δίαιτες πλούσιες σε θερμίδες αλλά χαμηλής αξίας σε φώσφορο.

Η προτεινόμενη ημερήσια πρόσληψη που καθορίζεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι στα 700mg /ημέρα. Η αξιοποίηση του φωσφόρου όπως και του ασβεστίου & μαγνησίου επιτελείται με τη βοήθεια της βιταμίνης D.

Τι συμβαίνει σε περίπτωση υπερκατανάλωσης

Μειώνεται η απορρόφηση του ασβεστίου, καθώς η ενδεδειγμένη αναλογία ασβεστίου/φωσφόρου στη διατροφή είναι 1/1. Όταν η πρόσληψη του ενός από τα δύο μέταλλα αυξάνεται τότε η απορρόφηση του άλλου μειώνεται. Ακόμα μπορεί να παρουσιαστούν γαστρεντερικές διαταραχές. Τέλος, σε άτομα που ήδη προϋπάρχει κάποιο πρόβλημα στα νεφρά, η υπερπρόσληψη μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα. Προς αποφυγήν υπερφωσφαταιμίας, η Επιτροπή Τροφίμων & Διατροφής έχει ορίσει ένα ανεκτό υψηλότερο όριο για πρόσληψη φωσφόρου σε υγιή άτομα.

Σε ποια τρόφιμα υπάρχει

Ο φώσφορος βρίσκεται σχεδόν σε όλα τα τρόφιμα γιατί είναι απαραίτητο συστατικό για κάθε ζωντανό οργανισμό. Τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα ψάρια, το κρέας & τα αυγά είναι ιδιαίτερα πλούσια σε φώσφορο. Ο φώσφορος είναι επίσης συστατικό πολλών πολυφωσφορικών πρόσθετων των τροφίμων και μπορεί να βρίσκεται σε πολλά αναψυκτικά με τη μορφή του φωσφορικού οξέος. Βρίσκεται επίσης με τη μορφή του φυτικού οξέος σε όλους τους σπόρους (φασόλια, μπιζέλια, δημητριακά & καρύδια).

Προβλήματα από την έλλειψη φωσφόρου

Είναι πιθανό να παρουσιαστεί έλλειψη σε άτομα που κάνουν χρήση αντιόξινων χαπιών για μεγάλο χρονιικό διάστημα. Τα αντιόξινα χάπια εμποδίζουν την απορρόφηση του φωσφόρου. Σε αυτή την περίπτωση θα εμφανιστούν παρόμοια συμπτώματα με την ανεπάρκεια του ασβεστίου, όπως είναι η απώλεια οστικής μάζας, ραχίτιδα, οστεομαλακία, μυική αδυναμία.