Η διατροφή μας επηρεάζει όχι μόνο το σώμα, αλλά και τον εγκέφαλο. Μια πρόσφατη μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (UNC) δείχνει ότι η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε λιπαρά (junk food) μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μνήμη μέσα σε ελάχιστες ημέρες.

Το θετικό είναι ότι οι επιδράσεις αυτές φαίνεται να είναι αναστρέψιμες, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για νέες στρατηγικές προστασίας της γνωστικής λειτουργίας.

Ο μηχανισμός που εντόπισαν οι ερευνητές

Οι επιστήμονες μελέτησαν μια εξειδικευμένη κατηγορία εγκεφαλικών κυττάρων, τους ενδιάμεσους νευρώνες χολοκυστοκινίνης (CCK interneurons), οι οποίοι δρουν σαν «φρένα» στο κέντρο μνήμης του εγκεφάλου – τον ιππόκαμπο. Ο ρόλος τους είναι να ρυθμίζουν την ηλεκτρική δραστηριότητα των πυραμιδικών νευρώνων, ώστε οι πληροφορίες να αποθηκεύονται και να ανακαλούνται με ακρίβεια.

Όταν, όμως, τα CCK κύτταρα διεγείρονται υπερβολικά λόγω μιας διατροφής πλούσιας σε κορεσμένα λιπαρά, η ισορροπία αυτή διαταράσσεται. Το αποτέλεσμα είναι μια «θορυβώδης» και αναποτελεσματική επεξεργασία μνήμης, που μειώνει τις γνωστικές επιδόσεις.

Η επίδραση  του junk food στη γλυκόζη του εγκεφάλου

Ήδη ήταν γνωστό ότι τα λιπαρά τρόφιμα επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τη γλυκόζη, την κύρια πηγή ενέργειάς του. Η νέα μελέτη έδειξε ότι μόλις τέσσερις ημέρες διατροφής με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά ήταν αρκετές για να μειωθούν τα επίπεδα γλυκόζης στον εγκέφαλο πειραματόζωων. Αυτό οδήγησε σε υπερδραστηριότητα των CCK κυττάρων και σε έκπτωση της μνήμης, ακόμα και πριν εμφανιστούν συμπτώματα παχυσαρκίας ή διαβήτη.

Κομβικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία φαίνεται να έχει η πρωτεΐνη πυροσταφυλική κινάση Μ2 (PKM2), η οποία ρυθμίζει πώς τα νευρικά κύτταρα αξιοποιούν τη γλυκόζη. Όταν η διαθεσιμότητα γλυκόζης μειώνεται, η ισορροπία διαταράσσεται και τα CCK κύτταρα γίνονται υπερδραστήρια.

Οι αλλαγές ήταν αναστρέψιμες

Ένα από τα πιο ενθαρρυντικά σημεία της μελέτης ήταν ότι οι αρνητικές συνέπειες αναστράφηκαν όταν τα ποντίκια επέστρεψαν σε ισορροπημένη διατροφή. Η αποκατάσταση των επιπέδων γλυκόζης «ηρέμησε» τα CCK κύτταρα και επανέφερε την κανονική λειτουργία του ιππόκαμπου.

Επιπλέον, η διαλειμματική νηστεία, που έχει ήδη δείξει οφέλη σε νευροεκφυλιστικές νόσους, αποκατέστησε με επιτυχία τη δραστηριότητα των CCK κυττάρων, βελτιώνοντας τη λειτουργία μνήμης.

Τι σημαίνει αυτό για τον άνθρωπο

Αν και η έρευνα έγινε σε πειραματόζωα, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα ευρήματα έχουν σημαντικές προεκτάσεις και για τον άνθρωπο. Η μακροχρόνια κατανάλωση τροφών πλούσιων σε κορεσμένα λιπαρά ενδέχεται να αυξήσει τον κίνδυνο σοβαρών νευρολογικών παθήσεων, όπως η άνοια και η νόσος Αλτσχάιμερ.

Η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για έγκαιρες παρεμβάσεις:

• διατροφικές αλλαγές με μείωση λιπαρών και ζάχαρης,

• διαλειμματική νηστεία σε επιλεγμένες περιπτώσεις,

• πιθανή ανάπτυξη φαρμάκων που στοχεύουν την PKM2 ή τα CCK κύτταρα.

Συμπέρασμα

Η νέα έρευνα δείχνει ότι η επίδραση του πρόχειρου φαγητού στη μνήμη μπορεί να γίνει εμφανής σε ελάχιστες ημέρες, όμως η ζημιά δεν είναι απαραίτητα μόνιμη. Η έγκαιρη αλλαγή διατροφικών συνηθειών ή η εφαρμογή στρατηγικών όπως η διαλειμματική νηστεία μπορεί να επαναφέρει την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Neuron και αναδεικνύει για ακόμη μια φορά πόσο στενά συνδέεται η διατροφή με την υγεία του εγκεφάλου και τη μνήμη μας.