Έρευνες από όλο τον κόσμο καταδεικνύουν ότι οι άνδρες αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες στο να συζητήσουν ζητήματα που αφορούν την ψυχική τους υγεία, παρά το γεγονός ότι διατρέχουν αισθητά αυξημένο κίνδυνο απόπειρας αυτοκτονίας σε σύγκριση με τις γυναίκες.

Σε χώρες υψηλού εισοδήματος, το ποσοστό θανάτων από αυτοκτονία είναι περίπου τριπλάσιο στους άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες, σύμφωνα με έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) του 2018.

Αντίστοιχα, το Αμερικανικό Ίδρυμα για την Πρόληψη Αυτοκτονιών αναφέρει ότι το ίδιο έτος «οι άνδρες που πέθαναν από αυτοκτονία ήταν 3,56 φορές περισσότεροι από τις γυναίκες» στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σύμφωνα με στοιχεία του Mental Health America (μη κερδοσκοπικού οργανισμού), περισσότεροι από 6 εκατομμύρια άνδρες στις ΗΠΑ εμφανίζουν συμπτώματα κατάθλιψης κάθε χρόνο, ενώ πάνω από 3 εκατομμύρια αντιμετωπίζουν κάποια αγχώδη διαταραχή.

Παρά τα παραπάνω ανησυχητικά δεδομένα, οι άνδρες εμφανίζονται λιγότερο πιθανό να έχουν λάβει επίσημη υποστήριξη ψυχικής υγείας κατά τον τελευταίο χρόνο, όπως επισημαίνει το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας (NIMH).

Γιατί συμβαίνει αυτό; Πρόσφατες ερευνητικές εργασίες προσφέρουν ερμηνείες του φαινομένου και προτείνουν τρόπους αντιμετώπισής του.

Το κοινωνικό στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία των ανδρών

Στην έκθεσή του, ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι το πολιτισμικό στίγμα που περιβάλλει την ψυχική υγεία αποτελεί έναν από τους βασικούς ανασταλτικούς παράγοντες για την αναγνώριση των δυσκολιών και την αναζήτηση βοήθειας.

Το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται εντονότερο στον ανδρικό πληθυσμό.

Σε διεθνή μέσα ενημέρωσης, η κατάσταση αυτή έχει χαρακτηριστεί ως «σιωπηλή επιδημία», ενώ η ψυχική υγεία των ανδρών αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ως κρίσιμο ζήτημα δημόσιας υγείας που απαιτεί άμεση προσοχή. Στο πλαίσιο αυτό, μελέτη του Πανεπιστημίου British Columbia (UBC) στο Βανκούβερ, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Canadian Family Physician, επιχειρεί να διερευνήσει τις βαθύτερες αιτίες του φαινομένου.

Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι οι παραδοσιακές και παγιωμένες αντιλήψεις περί ανδρισμού ενδέχεται να συμβάλλουν τόσο στην εμφάνιση προβλημάτων ψυχικής υγείας όσο και στην αποθάρρυνση των ανδρών από την αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας.

Παράλληλα, άλλη μελέτη από τον Καναδά, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Community Mental Health Journal, έδειξε ότι σε εθνική έρευνα αγγλόφωνων Καναδών, μεταξύ 541 ερωτηθέντων χωρίς άμεση εμπειρία κατάθλιψης ή αυτοκτονικού ιδεασμού, περισσότεροι από το ένα τρίτο διατηρούσαν στιγματιστικές πεποιθήσεις σχετικά με την ψυχική υγεία των ανδρών.

Ενδεικτικά, ορισμένοι συμμετέχοντες εξέφρασαν απόψεις όπως: «Δεν θα ψήφιζα έναν άνδρα πολιτικό αν γνώριζα ότι είχε κατάθλιψη» ή «Οι άνδρες με κατάθλιψη είναι επικίνδυνοι».

Επιπλέον, μεταξύ 360 ερωτηθέντων με άμεση εμπειρία κατάθλιψης ή αυτοκτονικού ιδεασμού, οι άνδρες σε μεγαλύτερο ποσοστό από τις γυναίκες δήλωσαν ότι θα ένιωθαν ντροπή να αναζητήσουν επίσημη θεραπεία.

Διαφοροποιήσεις στην εκδήλωση των συμπτωμάτων

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι άνδρες και γυναίκες ενδέχεται να βιώνουν και να εκδηλώνουν διαφορετικά συμπτώματα των ίδιων ψυχικών διαταραχών ψυχικής υγείας, γεγονός που ενδέχεται να συνδέεται με κοινωνικές και πολιτισμικές επιρροές.

Σύμφωνα με το NIMH, «ορισμένοι άνδρες με κατάθλιψη τείνουν να αποκρύπτουν τα συναισθήματά τους, εμφανιζόμενοι συχνά ως θυμωμένοι, ευερέθιστοι ή επιθετικοί, ενώ οι γυναίκες εκδηλώνουν συχνότερα θλίψη ή συναισθηματική απόσυρση».

Επιπλέον, σημειώνεται ότι οι άνδρες είναι πιθανότερο να αναζητήσουν ιατρική βοήθεια για σωματικά συμπτώματα παρά για συναισθηματικές δυσκολίες, γεγονός που μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση.

Η ίδια οργάνωση επισημαίνει ότι η αυτοθεραπεία μέσω αλκοόλ ή άλλων ουσιών αποτελεί συχνή εκδήλωση κατάθλιψης στους άνδρες, πρακτική που δύναται να επιδεινώσει την ψυχική κατάσταση και να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης επιπρόσθετων προβλημάτων υγείας.

Τι μπορούν, επομένως, να πράξουν οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας προκειμένου να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των ανδρών και να διευκολύνουν την πρόσβασή τους σε κατάλληλες υπηρεσίες φροντίδας;

Ενίσχυση της εκπαίδευσης και της ευαισθητοποίησης

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ένα από τα πρώτα και σημαντικότερα βήματα για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι η ενίσχυση της εκπαίδευσης και της ενημέρωσης γύρω από την ψυχική υγεία.

Στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Canadian Family Physician, επισημαίνεται η ανάγκη αποδόμησης του στίγματος που περιβάλλει παραδοσιακές αντιλήψεις περί ανδρισμού, ιδίως σε ό,τι αφορά την κατάθλιψη και την αυτοκτονία, μέσω στοχευμένων εθνικών εκστρατειών ενημέρωσης.

Παράλληλα, τονίζεται η σημασία της αλλαγής της αντίληψης ότι η αναζήτηση ψυχολογικής υποστήριξης αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Αντιθέτως, συνιστά ουσιαστική προϋπόθεση για τη διατήρηση της συνολικής υγείας, ισότιμη με κάθε άλλη μορφή φροντίδας του οργανισμού.