Κάθε 10 Οκτωβρίου, ο πλανήτης στρέφει τη ματιά του προς ένα θέμα που αφορά όλους μας — την ψυχική υγεία. Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας αποτελεί ευκαιρία αφύπνισης, ευαισθητοποίησης και κινητοποίησης για δράσεις που υποστηρίζουν τη συναισθηματική μας ευημερία.
Το θέμα του 2025 είναι «Πρόσβαση σε υπηρεσίες — Ψυχική υγεία σε καταστροφές και έκτακτες καταστάσεις» (“Access to Services — Mental Health in Catastrophes and Emergencies”).
Το μήνυμα είναι σαφές: σε κρίσεις — φυσικές καταστροφές, πανδημίες, κοινωνικές αναταραχές — η ανάγκη για ψυχοκοινωνική υποστήριξη δεν υποχωρεί, αλλά εντείνεται.
Η διεθνής κοινότητα επιδιώκει ότι ακόμη και κάτω από αντίξοες συνθήκες, η ψυχική φροντίδα πρέπει να είναι προσβάσιμη, χωρίς αποκλεισμούς.
Η παγκόσμια διάσταση της πρόκλησης
Σύμφωνα με εκθέσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, οι άνθρωποι που πλήττονται από καταστροφές αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών δυσκολιών όπως άγχος, κατάθλιψη, μετατραυματικές διαταραχές.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, έως και το 1/3 των ανθρώπων μπορεί να βιώσει σημαντικά ψυχολογικά φορτία.
Παρά ταύτα, οι υποδομές ψυχικής υγείας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης συχνά είναι ανεπαρκείς, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι πόροι είναι περιορισμένοι ή οι υποδομές έχουν καταστραφεί.
Η καινοτομία — τηλεψυχολογία, κινητές μονάδες ψυχικής υγείας, δυνατότητες ψηφιακής συνδεσιμότητας — παίζει κρίσιμο ρόλο στη γέφυρα του “κενού” πρόσβασης.
Η κατάσταση στην Ελλάδα: Προκλήσεις αλλά και προσδοκίες
Στατιστικά και εικόνα της πραγματικότητας
Περίπου 2,5 εκατομμύρια πολίτες στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας.
Ένας στους τέσσερις εφήβους στη χώρα παρουσιάζει συμπτώματα ψυχικής διαταραχής — το 25 %.
Το 10 % των παιδιών στην Ελλάδα έχουν ήδη διαγνωσμένη ψυχική πάθηση.
Σε γενικές έρευνες πολιτών, περίπου 14 % δηλώνουν ότι βιώνουν κάποια μέτρια ή σοβαρή ψυχοπαθολογία.
Η Ελλάδα κατέχει αρνητική πρωτιά στην Ευρώπη ως προς τα επίπεδα άγχους, με επιπολασμό κατάθλιψης 6,52 %.
Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια φαίνεται πως το στίγμα γύρω από την κατάθλιψη είναι ιδιαίτερα έντονο — το 53 % των ατόμων με κατάθλιψη δηλώνει ότι δεν θα το μοιραζόταν με κανέναν.
Αυτές οι εικόνες καταδεικνύουν ότι η ψυχική υγεία στην Ελλάδα δεν είναι υπόθεση λίγων — είναι θέμα ευρύτερης δημόσιας υγείας.
Δομές, μεταρρυθμίσεις και τα εμπόδια
Η Ελλάδα έχει κάνει προσπάθειες να αναμορφώσει το σύστημα ψυχικής υγείας:
Έχει θεσπιστεί Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ψυχική Υγεία 2021-2030, με στόχο τη δημιουργία κοινοτικά προσανατολισμένων υπηρεσιών και τη σταδιακή κατάργηση των παραδοσιακών ψυχιατρικών δομών.
Σε αυτό το πλαίσιο, αρκετοί ψυχιατρικοί ξενώνες (ψυχιατρεία) έχουν κλείσει και νέες δομές με έμφαση στην κοινότητα αναπτύσσονται.
Ωστόσο, η μεταρρύθμιση δεν έχει ολοκληρωθεί: υπάρχουν περιοχές όπου οι υπηρεσίες είναι ανύπαρκτες, ειδικά στην περιφέρεια ή στα νησιά.
Οι κινητές μονάδες ψυχικής υγείας (Mobile Mental Health Units) και οι μονάδες κοινοτικής ψυχικής υγείας (CMHCs) προσπαθούν να καλύψουν κενά σε απομακρυσμένες περιοχές, αλλά οι πόροι και η στελέχωση είναι συχνά ανεπαρκή.
Επιπλέον, ο συντονισμός μεταξύ των δομών, η αρμοδιότητα στο Πρωτοβάθμιο Σύστημα Υγείας (γενικοί ιατροί) και η διασύνδεση με υπηρεσίες ψυχικής υγείας συχνά υστερούν.
Οι επιπτώσεις της κρίσης & της πανδημίας
Η οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας και η πανδημία COVID-19 άφησαν το στίγμα τους.
Η κρίση αύξησε τα επίπεδα ανεργίας, την κοινωνική ανασφάλεια και τον οικονομικό στρεσσογόνο παράγοντα — παράγοντες που επιβαρύνουν την ψυχική υγεία.
Η μείωση της χρηματοδότησης στον τομέα της ψυχικής υγείας και η υποβάθμιση των δομών δημιούργησαν “κενά” σε πρόσβαση.
Η πανδημία ανέδειξε σοβαρά προβλήματα διαθεσιμότητας υπηρεσιών και υποστήριξης — και πολλοί πολίτες ήρθαν αντιμέτωποι με μοναξιά, άγχος, δυσκολίες προσαρμογής.
Προτάσεις & κατευθύνσεις
1. Ενίσχυση κοινοτικών και κινητών δομών
Η επέκταση των CMHCs και των κινητών μονάδων μπορεί να φέρει την ψυχική υποστήριξη εκεί όπου δεν υπάρχουν νοσοκομειακές δομές. Η ταχεία επέμβαση σε κρίσεις, η ευέλικτη κινητικότητα και η τοπική γνώση είναι κλειδιά.
2. Ενσωμάτωση ψυχικής υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα
Οι γενικοί ιατροί και οι μονάδες υγείας πρέπει να εκπαιδεύονται και να έχουν δυνατότητα πρώιμης ανίχνευσης συμπτωμάτων — ώστε η παραπομπή να γίνεται πιο οργανωμένα.
3. Ψηφιακές λύσεις & τηλεψυχολογία
Η χρήση τηλεδιάσκεψης, εφαρμογών υγείας και ψηφιακών εργαλείων μπορεί να γεφυρώσει αποστάσεις, ειδικά σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές.
4. Κατάρτιση στελεχών & ανθρώπινο δυναμικό
Αύξηση του αριθμού ειδικών — ψυχιάτρων, ψυχολόγων, ψυχοκοινωνικών λειτουργών — στο δημόσιο σύστημα. Δημιουργία κινήτρων για να υπηρετήσουν σε απομακρυσμένες περιοχές.
5. Ενημέρωση και καταπολέμηση του στίγματος
Μαζικές εκστρατείες ενημέρωσης, μαρτυρίες ανθρώπων που έλαβαν βοήθεια, εκδηλώσεις σε σχολεία και κοινότητες — όλα βοηθούν να σπάσει ο κύκλος σιωπής.
6. Προετοιμασία για κρίσιμες καταστάσεις
Σχέδια αντιμετώπισης για καταστροφές (σεισμοί, πυρκαγιές, πλημμύρες), με ενσωμάτωση ψυχικής υποστήριξης από την αρχή. Όταν η φυσική υποδομή καταστρέφεται, η ψυχική υποστήριξη πρέπει να έρχεται ταυτόχρονα — όχι εκ των υστέρων.
7. Συνεργασία φορέων & πολιτική δέσμευση
Κυβέρνηση, Υπουργεία, περιφέρειες, ΜΚΟ, τοπικές κοινότητες και διεθνείς οργανισμοί πρέπει να συντονιστούν. Η δέσμευση πόρων και η συνέχεια είναι απαραίτητες — όχι αποσπασματικές δράσεις.
Χρειάζομαι βοήθεια τώρα — Συχνές ερωτήσεις & άμεσες οδηγίες
▶️ Είμαι σε άμεσο κίνδυνο. Τι κάνω;
Αν υπάρχει χρόνος για ψυχολογική υποστήριξη μέχρι να φτάσει βοήθεια, κάλεσε 10306 (24/7) ή 1018 (24/7, γραμμή αυτοκτονικού ιδεασμού).
▶️ Έχω κρίση πανικού. Πώς να ηρεμήσω στα επόμενα 3–5 λεπτά;
2) Άγκυρα γείωσης 5-4-3-2-1: ονόμασε 5 πράγματα που βλέπεις, 4 που αγγίζεις, 3 που ακούς, 2 που μυρίζεις, 1 που γεύεσαι.
3) Φράση ασφάλειας: «Η κρίση περνάει. Δεν πεθαίνω, το σώμα μου αγχώνεται και θα υποχωρήσει».
Αν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν ή επανέρχονται συχνά, μίλησε με ειδικό (γραμμές στο τέλος).
▶️ Έχω επίμονες σκοτεινές/αυτοκαταστροφικές σκέψεις. Τι βήματα κάνω;
• Απομάκρυνε κινδύνους (φάρμακα, αιχμηρά).
• Γράψε ένα mini “safety plan”: α) 3 προειδοποιητικά σημάδια, β) 3 στρατηγικές που σε βοηθούν, γ) 3 επαφές (άτομο, γραμμή, επείγοντα), δ) ασφαλές μέρος να πας.
• Αναζήτησε αξιολόγηση από ψυχίατρο/ψυχολόγο για εξατομικευμένη υποστήριξη.
▶️ Πώς στηρίζω έναν άνθρωπο που υποφέρει;
• Ρώτα ξεκάθαρα αν έχει σκέψεις αυτοκτονίας. Η ερώτηση δεν “φυτεύει” ιδέες.
• Μείνε παρών/ούσα μαζί του/της — απόφυγε να τον/την αφήσεις μόνο/η αν υπάρχει κίνδυνος.
• Κάλεσε μαζί γραμμή βοήθειας (1018/10306) ή το 112 αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος.
• Πρότεινε πρακτική βοήθεια (ραντεβού σε δομή, μετακίνηση, συνοδεία).
▶️ Δεν έχω χρήματα για θεραπεία. Πού μπορώ να απευθυνθώ;
• 1018 (24/7) για κρίση/ιδεασμό, με διασύνδεση σε δημόσιες δομές.
• 1056 & 116111 για παιδιά/εφήβους & γονείς (δωρεάν γραμμές).
• Δημόσιες δομές ψυχικής υγείας/κοινοτικές μονάδες & ΜΚΟ (ενδεικτικά: ΚΛΙΜΑΚΑ).
Ζήτησε «ραντεβού σε δημόσια δομή ψυχικής υγείας» από τη γραμμή που θα καλέσεις.
▶️ Έχω άυπνία/σφίξιμο/πόνο από άγχος. Τι μπορώ να κάνω σήμερα;
• Κίνηση 10–20’ (περπάτημα/ήπια άσκηση) και ενυδάτωση.
• Καταγραφή σκέψεων για 5’ (βγαλ’ τες από το κεφάλι στο χαρτί).
• Αποφυγή καφεΐνης/νικοτίνης αργά, περιορισμός αλκοόλ.
Αν επιμένει, μίλα με επαγγελματία (γραμμές στο τέλος).
▶️ Έχω ήδη αγωγή/διάγνωση. Πότε χρειάζεται επείγουσα επανεκτίμηση;
• Απότομη επιδείνωση άγχους/κατάθλιψης, σύγχυση, παραλήρημα.
• Σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες (π.χ. εξάνθημα με πυρετό, έντονη καταστολή, αρρυθμίες).
Επικοινώνησε άμεσα με τον θεράποντα ή κάλεσε 112/γραμμές βοήθειας.
▶️ Τι ισχύει με την ανωνυμία/εμπιστευτικότητα στις γραμμές;
Αν διαπιστωθεί άμεσος κίνδυνος ζωής, μπορεί να ενεργοποιηθούν επείγουσες διαδικασίες για την ασφάλειά σου.
▶️ Είμαι γονιός/έφηβος. Ποιον καλώ;
• 116111 (Ευρωπαϊκή Γραμμή για Παιδιά & Εφήβους, 24/7).
Ζήτησε συμβουλευτική, ψυχολογική υποστήριξη ή καθοδήγηση για επόμενα βήματα.
▶️ Υποστήριξη μετά από βία/σεξουαλική κακοποίηση
• 15900 (SOS) για υποστήριξη/φιλοξενία επιζωσών έμφυλης βίας και παραπομπές σε δομές.
• Κράτησε ό,τι μπορεί να θεωρηθεί τεκμήριο (ρούχα, μηνύματα) και ζήτησε ιατροδικαστική εξέταση.
112 (Επείγοντα) • 10306 (Ψυχοκοινωνική υποστήριξη, 24/7) • 1018 (Γραμμή για αυτοκτονικό ιδεασμό, 24/7) • 116123 (Γραμμή συναισθηματικής στήριξης ενηλίκων) • 1056 (SOS Παιδί, 24/7) • 116111 (Ευρωπαϊκή γραμμή Παιδιών & Εφήβων) • 15900 (SOS για έμφυλη βία)
- 10306 – Ψυχοκοινωνική υποστήριξη (πληροφορίες)
- 1018 – ΚΛΙΜΑΚΑ (Γραμμή για αυτοκτονικό ιδεασμό)
- 116123 – Γραμμή συναισθηματικής στήριξης ενηλίκων
- 1056 – Εθνική Γραμμή για Παιδιά SOS
- 116111 – Ευρωπαϊκή Γραμμή για Παιδιά & Εφήβους
- 15900 – SOS για έμφυλη βία (δίκτυο δομών)
- Υποστήριξη μετά από σεξουαλική βία (UNHCR – PEP/επείγουσα αντισύλληψη)
Το μήνυμα προς όλους μας
Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια — είναι αναγκαίο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης. Σήμερα, ως κοινωνία, οφείλουμε να κοιτάξουμε πέρα από τις κρίσεις και τις δυσκολίες: να στηρίξουμε ο ένας τον άλλον, να υπερβούμε τα ταμπού και να ενθαρρύνουμε τη ζήτηση υποστήριξης.
Αν αισθάνεσαι πίεση, άγχος ή κατάθλιψη — σε εσένα, σε φίλο, σε συγγενή — θυμήσου: δεν είσαι μόνος/μόνη. Η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας είναι πράξη θάρρους.
Με δράσεις, συνέπεια και ενσυναίσθηση, μπορούμε να κάνουμε την ψυχική υγεία ορατή και προσβάσιμη για όλους — ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες.
