Ο σταφυλόκοκκος είναι μια ομάδα βακτηρίων, ορισμένα από τα οποία μπορεί να υπάρχουν φυσιολογικά στο δέρμα και στη μύτη χωρίς να προκαλούν συμπτώματα. Το είδος που συνδέεται συχνότερα με λοιμώξεις είναι ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος (Staphylococcus aureus). Όταν προκαλεί λοίμωξη, μπορεί να εμφανιστούν ερυθρότητα, πόνος, πρήξιμο, κρούστα ή πύον, κυρίως στο δέρμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις η λοίμωξη μπορεί να επεκταθεί σε βαθύτερους ιστούς ή να προκαλέσει σοβαρότερες επιπλοκές.

Η θεραπεία του σταφυλόκοκκου εξαρτάται από το σημείο και τη βαρύτητα της λοίμωξης. Μπορεί να περιλαμβάνει τοπική φροντίδα, παροχέτευση ενός αποστήματος ή, όταν είναι απαραίτητο, αντιβίωση. Η παρουσία του βακτηρίου, ωστόσο, δεν σημαίνει πάντα λοίμωξη, καθώς ένα άτομο μπορεί να είναι φορέας χωρίς να έχει συμπτώματα. Παρακάτω θα δείτε ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει ο σταφυλόκοκκος, πώς μεταδίδεται, πόσο διαρκεί και πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Με λίγα λόγια: Ο σταφυλόκοκκος μπορεί να υπάρχει στο δέρμα ή στη μύτη χωρίς να προκαλεί πρόβλημα. Όταν προκαλεί λοίμωξη, συχνές εκδηλώσεις είναι η ερυθρότητα, ο πόνος, το πρήξιμο και το πύον. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη μορφή της λοίμωξης και δεν χρειάζεται κάθε περίπτωση αντιβίωση.

Τι είναι ο σταφυλόκοκκος;

Ο όρος «σταφυλόκοκκος» δεν περιγράφει μία συγκεκριμένη ασθένεια. Αναφέρεται σε ένα γένος βακτηρίων που περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά είδη. Το πιο γνωστό είναι ο Staphylococcus aureus, ο οποίος ονομάζεται χρυσίζων σταφυλόκοκκος λόγω της χαρακτηριστικής εμφάνισης που σχηματίζουν οι αποικίες του στο εργαστήριο.

Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος μπορεί να βρίσκεται στο δέρμα, στα ρουθούνια και σε άλλους βλεννογόνους υγιών ανθρώπων. Η παρουσία του σε ένα δείγμα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει λοίμωξη ή ότι ευθύνεται για κάθε σύμπτωμα. Η ερμηνεία εξαρτάται από το σημείο λήψης, την κλινική εικόνα και το αν υπάρχουν σημεία φλεγμονής.

Άλλα είδη σταφυλόκοκκου μπορεί επίσης να προκαλέσουν λοιμώξεις, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν καθετήρες, τεχνητές αρθρώσεις ή άλλες εμφυτευμένες συσκευές. Για τον αναγνώστη, πάντως, το ουσιαστικό είναι ότι η λέξη «σταφυλόκοκκος» σε μια εξέταση δεν αρκεί από μόνη της για συμπέρασμα. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιο είδος απομονώθηκε, από ποιο σημείο προήλθε το δείγμα και αν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα.

Αποικισμός ή λοίμωξη;

Αποικισμός σημαίνει ότι το βακτήριο υπάρχει στο σώμα χωρίς να προκαλεί βλάβη ή συμπτώματα. Ένα άτομο μπορεί, δηλαδή, να είναι φορέας χωρίς να είναι ασθενής. Λοίμωξη υπάρχει όταν το βακτήριο πολλαπλασιάζεται στους ιστούς και προκαλεί τοπικά ή γενικά συμπτώματα, όπως πόνο, πύον, πυρετό ή κακή γενική κατάσταση.

Η διάκριση είναι σημαντική, επειδή δεν χρειάζεται κάθε αποικισμός θεραπεία. Η προσπάθεια «εκρίζωσης» του μικροβίου γίνεται μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις και κατόπιν ιατρικής οδηγίας, για παράδειγμα σε ορισμένους ασθενείς με επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις ή πριν από συγκεκριμένες επεμβάσεις.

Πώς εμφανίζεται μια λοίμωξη από σταφυλόκοκκο;

Στο αρχικό στάδιο μιας δερματικής λοίμωξης μπορεί να εμφανιστεί μια μικρή κόκκινη και ευαίσθητη περιοχή, ένα επώδυνο «σπυράκι» ή ένα εξόγκωμα. Το σημείο ενδέχεται να είναι θερμό, πρησμένο και επώδυνο στην αφή. Αργότερα μπορεί να σχηματιστεί φλύκταινα, κρούστα ή συλλογή πύου. Ύποπτη είναι επίσης μια πληγή που δεν κλείνει, χειροτερεύει ή περιβάλλεται από ερυθρότητα που επεκτείνεται.

Η εικόνα, όμως, δεν είναι ειδική. Μπορεί να μοιάζει με κοινό σπυρί, τσίμπημα εντόμου, κύστη, θυλακίτιδα ή άλλη δερματική πάθηση. Για τον λόγο αυτό, η διάγνωση δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί με ασφάλεια μόνο από φωτογραφία.

Ποια συμπτώματα προκαλεί ο σταφυλόκοκκος;

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το όργανο και το βάθος της λοίμωξης. Οι λοιμώξεις από χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο εμφανίζονται συχνά στο δέρμα, αλλά το βακτήριο μπορεί να προκαλέσει και βαθύτερες ή συστηματικές λοιμώξεις, προσβάλλοντας μεταξύ άλλων το αναπνευστικό, τα οστά, τις αρθρώσεις ή την κυκλοφορία του αίματος.

Σταφυλόκοκκος στο δέρμα

Ο σταφυλόκοκκος στο δέρμα δεν έχει πάντοτε την ίδια μορφή. Η θυλακίτιδα αφορά τους θύλακες των τριχών και συνήθως μοιάζει με μικρά κόκκινα σπυράκια ή φλύκταινες. Ο δοθιήνας, γνωστός και ως «καλόγερος», είναι μια βαθύτερη και πιο επώδυνη λοίμωξη του τριχοθυλακίου. Όταν δημιουργηθεί εντοπισμένη κοιλότητα με πύον, πρόκειται για απόστημα.

Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος μπορεί επίσης να προκαλέσει μολυσματικό κηρίο, κυρίως σε παιδιά. Οι βλάβες συχνά σπάνε και σχηματίζουν χαρακτηριστικές μελιτόχρωμες κρούστες. Άλλη πιθανή εκδήλωση είναι η κυτταρίτιδα, μια λοίμωξη των βαθύτερων στιβάδων του δέρματος με διάχυτη ερυθρότητα, θερμότητα, πόνο και οίδημα.

Μια μικρή πληγή με πύον δεν πρέπει να πιέζεται ή να «σπάει» στο σπίτι. Η πίεση μπορεί να τραυματίσει περισσότερο την περιοχή και να διασπείρει το μολυσμένο υλικό. Ιατρική εξέταση χρειάζεται όταν η ερυθρότητα μεγαλώνει, ο πόνος εντείνεται, υπάρχει πυρετός, εμφανίζονται κόκκινες γραμμές ή η βλάβη βρίσκεται κοντά στα μάτια και στο κέντρο του προσώπου.

Σταφυλόκοκκος στη μύτη

Η μύτη αποτελεί συχνό σημείο αποικισμού από τον S. aureus. Ένα θετικό ρινικό δείγμα χωρίς συμπτώματα δεν αποδεικνύει ενεργή λοίμωξη. Αντίθετα, πληγή που επιμένει, πόνος, κρούστα, ερυθρότητα, πρήξιμο ή πύον μέσα ή γύρω από το ρουθούνι χρειάζονται αξιολόγηση. Δεν χρησιμοποιούμε μόνοι μας αντιβιοτική αλοιφή μέσα στη μύτη: η άσκοπη χρήση μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό και να ευνοήσει την ανάπτυξη ανθεκτικών μικροβίων.

Διαβάστε αναλυτικά για τον σταφυλόκοκκο στη μύτη, τα συμπτώματα και την αντιμετώπισή του.

Σταφυλόκοκκος στα παιδιά

Στα παιδιά εμφανίζονται συχνότερα επιφανειακές λοιμώξεις, όπως θυλακίτιδα, μολυσματικό κηρίο ή μικρά αποστήματα. Οι βλάβες μπορεί να μεταδοθούν ευκολότερα σε παιδικό σταθμό, σχολείο ή αθλητικές δραστηριότητες όταν υπάρχει στενή επαφή, ακάλυπτη πληγή ή κοινή χρήση πετσετών και εξοπλισμού.

Η πληγή πρέπει να διατηρείται καθαρή και καλυμμένη σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού, ενώ το παιδί δεν πρέπει να μοιράζεται πετσέτες, ρούχα, ξυραφάκια ή αντικείμενα προσωπικής φροντίδας. Ο παιδίατρος πρέπει να ενημερώνεται όταν υπάρχει πυρετός, έντονος πόνος, γρήγορη επέκταση της ερυθρότητας, μεγάλη ποσότητα πύου ή κακή γενική κατάσταση. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στα βρέφη.

Η επιστροφή στο σχολείο ή στην άθληση δεν καθορίζεται από έναν ίδιο αριθμό ημερών για όλους. Εξαρτάται από τη μορφή της λοίμωξης, το αν η βλάβη μπορεί να καλυφθεί αποτελεσματικά και τις οδηγίες του παιδιάτρου.

Σπανιότερες αλλά σοβαρές λοιμώξεις

Αν ο σταφυλόκοκκος περάσει στο αίμα, μπορεί να προκαλέσει βακτηριαιμία και σήψη. Μπορεί επίσης να προσβάλει τους πνεύμονες, τις βαλβίδες της καρδιάς, τα οστά ή τις αρθρώσεις, προκαλώντας πνευμονία, ενδοκαρδίτιδα, οστεομυελίτιδα ή σηπτική αρθρίτιδα. Οι καταστάσεις αυτές είναι πολύ σοβαρότερες από μια επιφανειακή δερματική βλάβη και απαιτούν άμεση ιατρική φροντίδα.

Πώς μεταδίδεται ο σταφυλόκοκκος;

Ο σταφυλόκοκκος μεταδίδεται κυρίως με άμεση επαφή με μολυσμένη βλάβη, πύον ή εκκρίσεις. Μπορεί επίσης να μεταφερθεί με τα χέρια που άγγιξαν τη βλάβη ή μέσω κοινών αντικειμένων, όπως πετσέτες, ξυραφάκια, ρούχα και αθλητικός εξοπλισμός. Ορισμένες επιφάνειες μπορεί να συμβάλουν στη μετάδοση όταν επιμολυνθούν και στη συνέχεια αγγιχθούν.

Υπάρχει και αυτομετάδοση: ένα άτομο που φέρει το βακτήριο στη μύτη ή στο δέρμα μπορεί να το μεταφέρει με τα χέρια σε μια εκδορά, ένα ξύρισμα ή ερεθισμένο δέρμα. Στην τροφική δηλητηρίαση, η μόλυνση μπορεί να συμβεί όταν άτομο που φέρει το βακτήριο ή έχει μολυσμένη πληγή χειρίζεται τρόφιμα και δεν τηρούνται οι κανόνες υγιεινής.

Η μετάδοση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το άτομο που εκτέθηκε θα εμφανίσει λοίμωξη. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν υπάρχει λύση της συνέχειας του δέρματος, στενή επαφή με μολυσμένο υλικό ή μειωμένη άμυνα του οργανισμού.

Πόσες ημέρες κολλάει ο σταφυλόκοκκος;

Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ημερών για όλες τις περιπτώσεις. Οι ενεργές βλάβες που βγάζουν πύον ή υγρό έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα μετάδοσης. Ο κίνδυνος μειώνεται όταν η βλάβη καλύπτεται σωστά, επουλώνεται και εφαρμόζεται αποτελεσματική θεραπεία. Παράλληλα, ένας φορέας μπορεί να διατηρεί το βακτήριο στο δέρμα ή στη μύτη χωρίς εμφανή συμπτώματα. Οι οδηγίες για επιστροφή σε σχολείο, εργασία ή αθλητισμό πρέπει επομένως να εξατομικεύονται.

Πόσο διαρκεί ο σταφυλόκοκκος;

Η διάρκεια εξαρτάται από το είδος, το σημείο και τη βαρύτητα της λοίμωξης. Μια μικρή, επιφανειακή δερματική λοίμωξη μπορεί να αρχίσει να βελτιώνεται μέσα σε λίγες ημέρες με την κατάλληλη αντιμετώπιση. Ένα απόστημα, όμως, μπορεί να μη βελτιωθεί αν δεν παροχετευθεί, ενώ οι βαθιές λοιμώξεις των οστών, των αρθρώσεων ή του αίματος μπορεί να απαιτούν θεραπεία εβδομάδων.

Ο αποικισμός είναι διαφορετικός από την ενεργή λοίμωξη και μπορεί να επιμένει ή να επανεμφανίζεται. Εάν μια βλάβη δεν παρουσιάζει σαφή βελτίωση, μεγαλώνει ή συνοδεύεται από νέα συμπτώματα παρά τη θεραπεία, χρειάζεται επανεκτίμηση και όχι απλώς παράταση μιας αγωγής χωρίς ιατρική οδηγία.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση αρχίζει από την κλινική εξέταση. Όταν υπάρχει πύον, έκκριμα ή ανοιχτή πληγή, ο γιατρός μπορεί να πάρει δείγμα για καλλιέργεια. Το αντιβιόγραμμα δείχνει σε ποια αντιβιοτικά είναι ευαίσθητο ή ανθεκτικό το βακτήριο και βοηθά στην επιλογή θεραπείας όταν αυτή είναι απαραίτητη.

Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθούν αιματολογικές εξετάσεις, καλλιέργειες αίματος ή απεικονιστικός έλεγχος. Η καλλιέργεια από τη μύτη χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία: μπορεί να δείχνει απλώς αποικισμό και πρέπει πάντα να συσχετίζεται με τα συμπτώματα και τον λόγο για τον οποίο ζητήθηκε.

Πώς αντιμετωπίζεται ο σταφυλόκοκκος;

Η θεραπεία δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις. Καθορίζεται από το σημείο της λοίμωξης, το αν υπάρχει απόστημα, τη γενική κατάσταση του ασθενούς και, όταν χρειάζεται, το αποτέλεσμα της καλλιέργειας.

Τοπική περιποίηση

Η περιοχή διατηρείται καθαρή και καλύπτεται με καθαρό επίθεμα όταν υπάρχει έκκριμα. Τα χέρια πλένονται πριν και μετά την περιποίηση. Δεν πιέζουμε, δεν τρυπάμε και δεν επιχειρούμε να αδειάσουμε μόνοι μας τη βλάβη. Αντισηπτική ή τοπική αντιβιοτική θεραπεία χρησιμοποιείται μόνο όταν έχει συστηθεί από επαγγελματία υγείας.

Παροχέτευση αποστήματος

Ένα απόστημα είναι κλειστή συλλογή πύου και ορισμένες φορές χρειάζεται διάνοιξη και παροχέτευση από γιατρό. Η διαδικασία δεν πρέπει να γίνεται στο σπίτι. Σε επιλεγμένα, εντοπισμένα αποστήματα, η σωστή παροχέτευση μπορεί να είναι το βασικότερο μέρος της θεραπείας, ενώ η ανάγκη για αντιβίωση αξιολογείται ξεχωριστά.

Αντιβίωση για σταφυλόκοκκο

Δεν χρειάζεται κάθε λοίμωξη από σταφυλόκοκκο αντιβίωση και δεν υπάρχει μία «καλύτερη» αντιβίωση για όλους. Η επιλογή εξαρτάται από το σημείο και τη σοβαρότητα της λοίμωξης, τις αλλεργίες, το ιστορικό του ασθενούς και την ευαισθησία του μικροβίου. Δεν παίρνουμε παλιά αντιβίωση που έχει περισσέψει ούτε φάρμακο άλλου ατόμου. Όταν χορηγείται αγωγή, ακολουθείται ακριβώς η δοσολογία και η διάρκειά της. Η λανθασμένη ή άσκοπη χρήση αντιβιοτικών ευνοεί την αντοχή.

Τι είναι ο MRSA – Ανθεκτικός σταφυλόκοκκος

Ο όρος MRSA προέρχεται από το Methicillin-resistant Staphylococcus aureus και περιγράφει στελέχη χρυσίζοντος σταφυλόκοκκου που είναι ανθεκτικά σε ορισμένα αντιβιοτικά. Μπορούν να εμφανιστούν τόσο σε χώρους υγειονομικής περίθαλψης όσο και στην κοινότητα.

Ο MRSA δεν αναγνωρίζεται αξιόπιστα από την όψη μιας πληγής. Η επιβεβαίωση γίνεται με εργαστηριακή εξέταση και αντιβιόγραμμα. Η αντοχή δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει θεραπεία· σημαίνει ότι πρέπει να επιλεγεί φάρμακο στο οποίο το συγκεκριμένο στέλεχος παραμένει ευαίσθητο.

Τροφική δηλητηρίαση από σταφυλόκοκκο

Η σταφυλοκοκκική τροφική δηλητηρίαση προκαλείται από τοξίνες που έχουν ήδη παραχθεί στο τρόφιμο. Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως απότομα και περιλαμβάνουν έντονη ναυτία, έμετο, κοιλιακές κράμπες και διάρροια. Η νόσηση είναι συχνά σύντομη, αλλά οι επαναλαμβανόμενοι έμετοι μπορούν να οδηγήσουν σε αφυδάτωση.

Η αντιβίωση δεν εξουδετερώνει την τοξίνη που υπάρχει στο τρόφιμο. Χρειάζεται ιατρική συμβουλή όταν ο έμετος επιμένει, δεν μπορούν να διατηρηθούν υγρά, υπάρχουν σημεία αφυδάτωσης ή νοσεί παιδί, ηλικιωμένος ή ευάλωτο άτομο. Διαβάστε περισσότερα για τις συχνότερες τροφικές δηλητηριάσεις.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από επιπλοκές;

Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται σε:

• βρέφη και ηλικιωμένους,
• άτομα με διαβήτη ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα,
• άτομα με χρόνια δερματικά προβλήματα ή ανοιχτές πληγές,
• νοσηλευόμενους και όσους έχουν πρόσφατα υποβληθεί σε επέμβαση,
• άτομα με καθετήρες, εμφυτεύματα ή άλλες ιατρικές συσκευές,
• αθλητές με στενή σωματική επαφή ή κοινόχρηστο εξοπλισμό.

Πώς προλαμβάνεται η μετάδοση;

• Πλένετε συχνά και σωστά τα χέρια σας.
• Διατηρείτε τις πληγές καθαρές και καλυμμένες.
• Μην αγγίζετε, πιέζετε ή ξύνετε τις βλάβες.
• Μη μοιράζεστε πετσέτες, ξυραφάκια, ρούχα και είδη προσωπικής φροντίδας.
• Καθαρίζετε αντικείμενα και αθλητικό εξοπλισμό που έρχονται σε επαφή με γυμνό δέρμα.
• Πλένετε ρούχα, πετσέτες και κλινοσκεπάσματα σύμφωνα με τις οδηγίες του υφάσματος και στεγνώνετέ τα πλήρως.
• Τηρείτε σχολαστική υγιεινή κατά την προετοιμασία τροφίμων.

Άτομο με ενεργή πληγή που βγάζει πύον, ιδιαίτερα στα χέρια, δεν πρέπει να χειρίζεται τρόφιμα για άλλους χωρίς κατάλληλη κάλυψη και υγειονομική ή ιατρική καθοδήγηση.

Συμπέρασμα

Ο σταφυλόκοκκος είναι συχνό βακτήριο, αλλά η παρουσία του στο δέρμα ή στη μύτη δεν σημαίνει πάντα νόσο. Οι λοιμώξεις από χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο εμφανίζονται συχνά στο δέρμα και μπορεί να προκαλέσουν ερυθρότητα, πόνο, πρήξιμο, κρούστα ή πύον. Η θεραπεία εξαρτάται από τη μορφή και τη βαρύτητα της λοίμωξης και δεν περιλαμβάνει πάντοτε αντιβίωση. Η έγκαιρη αξιολόγηση είναι σημαντική όταν η βλάβη επεκτείνεται, υπάρχει πυρετός ή έντονος πόνος, το άτομο ανήκει σε ευάλωτη ομάδα ή δεν παρατηρείται βελτίωση.

Ιατρικές πηγές

• CDC – About MRSA
• CDC – About Staph Food Poisoning
• NHS – Staphylococcal infections
• ECDC – Antimicrobial resistance

Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την εξέταση, τη διάγνωση ή τις οδηγίες επαγγελματία υγείας.