Η σαλμονέλα προκαλεί συνήθως διάρροια, πυρετό και κοιλιακές κράμπες και μεταδίδεται κυρίως μέσω μολυσμένων τροφίμων, νερού ή χεριών. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν από 6 ώρες έως 6 ημέρες μετά τη μόλυνση και συνήθως διαρκούν 4–7 ημέρες. Οι περισσότεροι άνθρωποι αναρρώνουν χωρίς αντιβίωση, αλλά η ενυδάτωση είναι απαραίτητη και ορισμένες περιπτώσεις χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Η λοίμωξη ονομάζεται σαλμονέλωση. Συχνά συνδέεται με κοτόπουλο και αυγά, όμως μπορεί να προέλθει και από άλλα τρόφιμα, από επαφή με ζώα ή από έναν άνθρωπο που μεταφέρει το βακτήριο. Ένα μολυσμένο τρόφιμο μπορεί να φαίνεται και να μυρίζει φυσιολογικά.
Το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε πώς εκδηλώνεται, τι μπορούμε να κάνουμε όταν εμφανιστούν συμπτώματα και ποιες ενδείξεις δεν πρέπει να αγνοήσουμε. Οι παρακάτω πληροφορίες αφορούν κυρίως τη μη τυφοειδική σαλμονέλωση, δηλαδή τη μορφή που συνήθως προκαλεί τροφιμογενή γαστρεντερίτιδα.
Τι είναι η σαλμονέλα;
Η σαλμονέλα είναι γένος βακτηρίων που μπορούν να βρίσκονται στο έντερο ανθρώπων και ζώων. Όταν καταποθούν και προκαλέσουν λοίμωξη, μιλάμε για σαλμονέλωση. Η συνηθέστερη εκδήλωσή της είναι η γαστρεντερίτιδα.
Δεν είναι, ωστόσο, κάθε τροφική δηλητηρίαση σαλμονέλα. Παρόμοια συμπτώματα προκαλούν και άλλα βακτήρια, ιοί ή τοξίνες. Το ότι κάποιος εμφάνισε διάρροια μετά από ένα γεύμα δεν αρκεί για να αναγνωριστεί το υπεύθυνο μικρόβιο.
Πόσο συχνή είναι η σαλμονέλωση;
Η σαλμονέλα αποτελεί σημαντική αιτία τροφιμογενών λοιμώξεων διεθνώς. Κρούσματα εμφανίζονται όλο τον χρόνο, αλλά συχνά αυξάνονται τους θερμότερους μήνες, όταν η ανεπαρκής ψύξη διευκολύνει τον πολλαπλασιασμό βακτηρίων στα τρόφιμα. Περισσότερες πληροφορίες παρέχει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για τη μη τυφοειδική σαλμονέλα.
Σαλμονέλα: Συμπτώματα, χρόνος εμφάνισης και διάρκεια
Τα συνηθέστερα συμπτώματα είναι:
- Διάρροια, συνήθως υδαρής, μερικές φορές με αίμα ή βλέννα.
- Πόνος ή κράμπες στην κοιλιά.
- Πυρετός.
- Ναυτία και, σε ορισμένους ασθενείς, εμετός.
- Πονοκέφαλος και μειωμένη όρεξη.
Πότε εκδηλώνεται η σαλμονέλα;
Σύμφωνα με το CDC για τα συμπτώματα της σαλμονέλωσης, η έναρξη είναι συνήθως 6 ώρες έως 6 ημέρες μετά τη μόλυνση. Επομένως, δεν ευθύνεται απαραίτητα το τελευταίο φαγητό που καταναλώθηκε πριν εμφανιστεί η διάρροια.
Πόσες ημέρες κρατάει;
Συνήθως διαρκεί 4–7 ημέρες. Η ένταση και η διάρκεια διαφέρουν ανάλογα με τον ασθενή. Το έντερο μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο για να επανέλθει πλήρως, ενώ η επιμονή ή η επιδείνωση των συμπτωμάτων απαιτεί αξιολόγηση.
Ο άμεσος κίνδυνος από τη συχνή διάρροια και τους εμετούς είναι η αφυδάτωση. Γι’ αυτό έχει σημασία όχι μόνο πόσες κενώσεις υπάρχουν, αλλά και αν ο ασθενής μπορεί να πίνει, αν ουρεί κανονικά και αν παραμένει σε καλή γενική κατάσταση.
Πώς κολλάει η σαλμονέλα και από ποια τρόφιμα;

Η μόλυνση συμβαίνει όταν το βακτήριο φτάσει στο στόμα και καταποθεί. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω τροφής, νερού ή χεριών που έχουν μολυνθεί. Ο ΕΟΔΥ περιγράφει τους τρόπους μετάδοσης της σαλμονέλωσης και τα βασικά μέτρα προστασίας.
Πιθανές πηγές είναι:
- Ωμό ή ανεπαρκώς μαγειρεμένο κοτόπουλο και άλλα πουλερικά.
- Ωμά ή ανεπαρκώς ψημένα αυγά και παρασκευάσματα που τα περιέχουν.
- Κρέας που δεν έχει μαγειρευτεί επαρκώς.
- Μη παστεριωμένο γάλα και προϊόντα του.
- Φρούτα, λαχανικά και άλλα τρόφιμα που έχουν επιμολυνθεί.
- Νερό που περιέχει το βακτήριο.
Ένα τρόφιμο που τρώγεται ωμό μπορεί να επιμολυνθεί ακόμη και αν δεν περιείχε αρχικά σαλμονέλα. Για παράδειγμα, αν κόψουμε σαλάτα στην ίδια άπλυτη επιφάνεια όπου προηγουμένως χειριστήκαμε ωμό κοτόπουλο, τα βακτήρια μπορούν να μεταφερθούν στη σαλάτα.
Αυτή η μεταφορά ονομάζεται διασταυρούμενη επιμόλυνση. Μπορεί να γίνει μέσω μαχαιριών, σκευών, χεριών, πάγκων ή υγρών που διαρρέουν από ωμά τρόφιμα.
Η σαλμονέλα είναι κολλητική; Μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο;
Ναι, μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω της κοπρανοστοματικής οδού. Με απλά λόγια, μικροσκοπικά υπολείμματα κοπράνων που περιέχουν το βακτήριο μπορούν, μέσω άπλυτων χεριών, τροφίμων ή αντικειμένων, να φτάσουν στο στόμα άλλου ανθρώπου.
Αυτό μπορεί να συμβεί μετά τη χρήση της τουαλέτας ή την αλλαγή πάνας, όταν δεν ακολουθεί σωστό πλύσιμο των χεριών. Δεν πρόκειται για λοίμωξη που μεταδίδεται με τον συνηθισμένο τρόπο μιας αναπνευστικής ίωσης.
Όσο υπάρχει διάρροια, αποφεύγουμε την προετοιμασία φαγητού για άλλους. Η σχολαστική υγιεινή πρέπει να συνεχίζεται και μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων, επειδή το βακτήριο μπορεί να εξακολουθεί να αποβάλλεται με τα κόπρανα. Για επιστροφή στην εργασία, στο σχολείο ή στον παιδικό σταθμό ακολουθούμε τις οδηγίες γιατρού και αρμόδιων υπηρεσιών, ιδιαίτερα όταν υπάρχει επαγγελματικός χειρισμός τροφίμων.
Αντιμετώπιση: Τι κάνω αν έχω σαλμονέλα;
Στις περισσότερες ανεπίπλεκτες περιπτώσεις, η αντιμετώπιση βασίζεται στην αναπλήρωση υγρών και ηλεκτρολυτών. Ο ΕΟΔΥ για την αντιμετώπιση της σαλμονέλωσης επισημαίνει ότι τα αντιβιοτικά δεν χρειάζονται συνήθως, εκτός αν ο θεράπων γιατρός κρίνει διαφορετικά.
Ενυδάτωση και καθημερινή φροντίδα
- Πίνετε συχνά μικρές ποσότητες υγρών, ιδιαίτερα αν έχετε ναυτία.
- Σε σημαντικές απώλειες, χρησιμοποιήστε διάλυμα στοματικής επανυδάτωσης, με καθοδήγηση γιατρού ή φαρμακοποιού.
- Παρακολουθείτε την ούρηση και τη γενική σας κατάσταση.
- Ξεκουραστείτε και φάτε όσο ανέχεστε, χωρίς να πιέζεστε να καταναλώσετε μεγάλο γεύμα.
Αν δεν μπορείτε να κρατήσετε ούτε μικρές ποσότητες υγρών, χρειάζεστε ιατρική αξιολόγηση. Στα παιδιά, ιδίως στα μικρότερα, η αφυδάτωση μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα.
Υπάρχει φάρμακο για τη σαλμονέλα;
Δεν υπάρχει ένα φάρμακο κατάλληλο για όλους. Η αντιβίωση επιλέγεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως σοβαρή λοίμωξη ή αυξημένος κίνδυνος επέκτασής της πέρα από το έντερο. Δεν λαμβάνουμε αντιβιοτικά που περίσσεψαν από προηγούμενη θεραπεία ούτε αντιγράφουμε αγωγή άλλου ασθενούς.
Μην παίρνετε αντιδιαρροϊκά χωρίς ιατρική συμβουλή, ιδιαίτερα όταν υπάρχει πυρετός ή αίμα στα κόπρανα. Δεν είναι κατάλληλα για κάθε περίπτωση λοιμώδους διάρροιας.
Πότε χρειάζεται γιατρός;
Επικοινωνήστε με γιατρό εάν έχετε:
- Διάρροια ή εμετούς που διαρκούν περισσότερο από δύο ημέρες.
- Αίμα στα κόπρανα.
- Υψηλό πυρετό, περίπου 39°C ή περισσότερο.
- Έντονο ή επιδεινούμενο κοιλιακό πόνο.
- Δυσκολία να πιείτε ή επανειλημμένους εμετούς.
- Πολύ λίγα ή σκούρα ούρα, ξηροστομία, έντονη δίψα ή ζάλη.
Οι παραπάνω ενδείξεις περιλαμβάνονται στις οδηγίες του CDC για αναζήτηση ιατρικής βοήθειας. Στα βρέφη, στους ηλικιωμένους και στους ανοσοκατεσταλμένους χρειάζεται νωρίτερα επικοινωνία, χωρίς αναμονή να συμπληρωθούν δύο ημέρες.
Σε σύγχυση, λιποθυμία, αδυναμία ανταπόκρισης ή σοβαρή επιδείνωση, αναζητήστε επείγουσα βοήθεια μέσω 112 ή 166.
Πώς γίνεται η διάγνωση της σαλμονέλας;
Τα συμπτώματα από μόνα τους δεν επιβεβαιώνουν σαλμονέλωση. Η εργαστηριακή διάγνωση γίνεται συνήθως με εξέταση κοπράνων: καλλιέργεια ή μοριακή ανίχνευση του μικροβίου. Αν υπάρχουν ενδείξεις γενικευμένης λοίμωξης, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει και άλλες εξετάσεις.
Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς με ήπια διάρροια τον ίδιο έλεγχο. Η απόφαση εξαρτάται από τη βαρύτητα, τη διάρκεια, την ηλικία, το ιατρικό ιστορικό και το ενδεχόμενο κοινής έκθεσης με άλλους ασθενείς.
Ενημερώστε τον γιατρό για πρόσφατα ταξίδια, ύποπτα γεύματα, επαφή με ζώα και άλλα άτομα που αρρώστησαν. Οι πληροφορίες αυτές βοηθούν και στην αναγνώριση πιθανής συρροής κρουσμάτων.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από επιπλοκές;
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζονται τα βρέφη και μικρά παιδιά, οι ηλικιωμένοι και όσοι έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Ορισμένα χρόνια νοσήματα και θεραπείες που καταστέλλουν την άμυνα του οργανισμού μπορεί επίσης να αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσου.
Η λοίμωξη συνήθως περιορίζεται στο έντερο. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να περάσει στο αίμα ή να προσβάλει άλλα σημεία του σώματος. Σπανιότερα, μετά τη λοίμωξη εμφανίζεται αντιδραστική αρθρίτιδα, δηλαδή πόνος και φλεγμονή στις αρθρώσεις.
Αυτές οι επιπλοκές δεν αποτελούν τη συνηθισμένη εξέλιξη για έναν κατά τα άλλα υγιή άνθρωπο. Εξηγούν, όμως, γιατί η έντονη επιδείνωση και τα συμπτώματα στις ευάλωτες ομάδες χρειάζονται έγκαιρη αξιολόγηση.
Πηγή: CDC – Κλινική επισκόπηση της σαλμονέλωσης.
Κοτόπουλο, αυγά και σαλμονέλα: Πώς προστατευόμαστε;
Πώς φαίνεται η σαλμονέλα στο κοτόπουλο;
Δεν αναγνωρίζεται αξιόπιστα από την όψη, την οσμή ή τη γεύση. Ένα κοτόπουλο μπορεί να περιέχει παθογόνα βακτήρια χωρίς εμφανή σημάδια αλλοίωσης. Δεν δοκιμάζουμε τρόφιμα για να ελέγξουμε αν είναι ασφαλή.
Το ωμό κοτόπουλο δεν χρειάζεται πλύσιμο πριν από το μαγείρεμα. Οι πιτσιλιές μπορούν να διασπείρουν μικρόβια στον νεροχύτη, στον πάγκο και σε άλλα τρόφιμα. Για ασφαλές ψήσιμο, το CDC συστήνει εσωτερική θερμοκρασία περίπου 74°C, με έλεγχο με θερμόμετρο τροφίμων.
Δείτε τις οδηγίες του CDC για το κοτόπουλο και την πρόληψη τροφικής δηλητηρίασης.
Αυγά στο ψυγείο και ασφαλής χρήση

Η σωστή ψύξη περιορίζει τον πολλαπλασιασμό βακτηρίων, αλλά δεν αποστειρώνει τα αυγά. Ακολουθείτε τις οδηγίες φύλαξης της συσκευασίας, αποφεύγετε τη χρήση ραγισμένων αυγών και διατηρείτε στο ψυγείο τα ευπαθή παρασκευάσματα που τα περιέχουν.
Για συνταγές που καταναλώνονται χωρίς επαρκές ψήσιμο, όπως ορισμένες σπιτικές σάλτσες ή επιδόρπια, προτιμήστε παστεριωμένα αυγά ή προϊόντα αυγού. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν το φαγητό προορίζεται για ευάλωτα άτομα.
Καθαριότητα και αποφυγή επιμόλυνσης
Πλένετε τα χέρια σας πριν από την προετοιμασία φαγητού και μετά τον χειρισμό ωμών τροφίμων. Χρησιμοποιείτε διαφορετική επιφάνεια κοπής για ωμό κρέας και τρόφιμα που θα καταναλωθούν χωρίς μαγείρεμα.
Καθαρίζετε σχολαστικά σκεύη, νεροχύτη και επιφάνειες εργασίας. Στα έπιπλα κουζίνας, καθαρίζετε ιδίως τα σημεία που αγγίζετε κατά την προετοιμασία, όπως χερούλια και πόμολα. Το πλύσιμο φρούτων και λαχανικών με τρεχούμενο νερό μειώνει τη ρύπανση της επιφάνειας, χωρίς να εγγυάται πλήρη απομάκρυνση μικροβίων.
Γιατί χρειάζεται περισσότερη προσοχή το καλοκαίρι;

Η ζέστη και η παραμονή φαγητού εκτός ψυγείου διευκολύνουν την ανάπτυξη βακτηρίων. Διατηρείτε την ψυκτική αλυσίδα και βάζετε εγκαίρως τα ευπαθή τρόφιμα στο ψυγείο.
Ως γενικός κανόνας, τα ευπαθή τρόφιμα δεν πρέπει να μένουν εκτός ψύξης περισσότερο από δύο ώρες ή μία ώρα όταν η θερμοκρασία περιβάλλοντος ξεπερνά περίπου τους 32°C. Η οδηγία αφορά και τις μεταφορές, τα πικνίκ και τα γεύματα στην παραλία.
Η κατάψυξη δεν αποτελεί αξιόπιστο τρόπο εξόντωσης της σαλμονέλας. Η σωστή απόψυξη, η αποφυγή επιμόλυνσης και το επαρκές μαγείρεμα παραμένουν απαραίτητα. Πηγή: FoodSafety.gov – Σαλμονέλα και τρόφιμα.
Μπορούν τα κατοικίδια και άλλα ζώα να μεταδώσουν σαλμονέλα;

Ναι. Ζώα που φαίνονται υγιή μπορούν να μεταφέρουν σαλμονέλα. Στις πιθανές πηγές περιλαμβάνονται ερπετά, όπως χελώνες και σαύρες, πουλερικά, τρωκτικά και ζώα εκτροφής. Μεταφορά του βακτηρίου μπορεί να συμβεί και μέσω κατοικίδιων ή του περιβάλλοντός τους.
Η επαφή δεν σημαίνει αυτόματα μόλυνση. Κίνδυνος υπάρχει όταν το βακτήριο μεταφερθεί στο στόμα, για παράδειγμα με άπλυτα χέρια μετά τον καθαρισμό περιττωμάτων ή εξοπλισμού.
Πλένετε τα χέρια μετά την επαφή με ζώα, τροφές, δοχεία ή χώρους διαβίωσής τους. Κρατάτε τον εξοπλισμό τους μακριά από την προετοιμασία ανθρώπινου φαγητού και επιβλέπετε τα μικρά παιδιά.
Πηγή: CDC – Πρόληψη της λοίμωξης από σαλμονέλα.
Σκόρδο και κανέλα: Μπορούν να αντιμετωπίσουν τη σαλμονέλα;

Το σκόρδο, η κανέλα και άλλα μπαχαρικά δεν αποτελούν καθιερωμένη θεραπεία για τη σαλμονέλωση. Η αντιμικροβιακή δράση μιας ουσίας σε εργαστηριακές συνθήκες ή πάνω σε ένα τρόφιμο δεν αποδεικνύει ότι η κατανάλωσή της θεραπεύει έναν άνθρωπο με λοίμωξη.
Το μαρινάρισμα δεν αντικαθιστά το επαρκές μαγείρεμα. Αντίστοιχα, τα αιθέρια έλαια δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως αυτοσχέδια αγωγή. Προτεραιότητα έχουν η ενυδάτωση, η παρακολούθηση της κατάστασης και η ιατρική φροντίδα όταν χρειάζεται.
Ποια είναι η διαφορά από τον τυφοειδή πυρετό;
Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί ορότυποι σαλμονέλας. Οι ορότυποι Enteritidis και Typhimurium συνδέονται συχνά με τη μη τυφοειδική σαλμονέλωση. Αντίθετα, η Salmonella Typhi προκαλεί τυφοειδή πυρετό και η Salmonella Paratyphi παρατυφοειδή πυρετό, νοσήματα με διαφορετική κλινική αντιμετώπιση.
Η διάκριση είναι σημαντική: οι πληροφορίες για τη συνηθισμένη γαστρεντερίτιδα από σαλμονέλα δεν εφαρμόζονται αυτούσιες στον τυφοειδή πυρετό.
Η ιστορική περίπτωση της «Τυφοειδούς Μαίρης»

Η Mary Mallon, γνωστή ως «Τυφοειδής Μαίρη», ήταν μαγείρισσα και ασυμπτωματική φορέας του βακτηρίου του τυφοειδούς πυρετού. Η περίπτωσή της αναφέρεται στην ιστορία της δημόσιας υγείας ως παράδειγμα μετάδοσης μέσω τροφίμων από άτομο χωρίς εμφανή συμπτώματα. Δεν πρέπει να συγχέεται με τη συνήθη μη τυφοειδική σαλμονέλωση.
Συχνές ερωτήσεις για τη σαλμονέλα
Μπορεί να έχω σαλμονέλα χωρίς πυρετό;
Ναι. Δεν εμφανίζουν όλοι οι ασθενείς όλα τα συμπτώματα. Η απουσία πυρετού δεν αποκλείει τη λοίμωξη, όπως και η παρουσία διάρροιας δεν αποδεικνύει από μόνη της σαλμονέλωση.
Αν φάγαμε όλοι το ίδιο φαγητό, θα αρρωστήσουμε όλοι;
Όχι απαραίτητα. Η ποσότητα βακτηρίων που καταναλώθηκε και η ευαισθησία κάθε ανθρώπου μπορεί να διαφέρουν. Αν αρρωστήσουν περισσότεροι μετά από κοινό γεύμα, ενημερώστε τον γιατρό και κρατήστε πληροφορίες για τα τρόφιμα και τον χρόνο κατανάλωσης.
Μπορεί η σαλμονέλα να προκαλέσει θάνατο;
Οι περισσότεροι αναρρώνουν, αλλά σοβαρή αφυδάτωση ή επέκταση της λοίμωξης πέρα από το έντερο μπορεί να απειλήσει τη ζωή, κυρίως σε ευάλωτους ασθενείς. Αυτός είναι ο λόγος που δεν αγνοούμε την επιδείνωση ή τα προειδοποιητικά συμπτώματα.
Χρειάζεται εξέταση κοπράνων αφού περάσουν τα συμπτώματα;
Όχι σε όλους. Ο γιατρός μπορεί να τη ζητήσει όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή όταν υπάρχουν ειδικές απαιτήσεις δημόσιας υγείας, για παράδειγμα σε ορισμένα επαγγέλματα. Μην θεωρείτε ότι απαιτείται υποχρεωτικά επανέλεγχος σε κάθε ανεπίπλεκτη περίπτωση.
Υπάρχει εμβόλιο για τη συνηθισμένη σαλμονέλωση;
Δεν υπάρχει εμβόλιο για τη συνήθη μη τυφοειδική σαλμονέλωση. Τα εμβόλια κατά του τυφοειδούς πυρετού αφορούν διαφορετικό νόσημα και συγκεκριμένες ενδείξεις, όπως ορισμένα ταξίδια.
Σχετική ενημέρωση στο Health4U
Η διάρροια δεν οφείλεται πάντα σε λοίμωξη. Για διαφορετική κατάσταση που αφορά κυρίως βρέφη και μικρά παιδιά, διαβάστε για το σύνδρομο εντεροκολίτιδας από τροφικές πρωτεΐνες (FPIES).
Διαβάστε επίσης πού οφείλεται η ωχρότητα του προσώπου όταν αρρωσταίνουμε.
Πηγές
- ΕΟΔΥ: Σαλμονέλλωση, μη τυφο-παρατυφική.
- CDC: Symptoms of Salmonella Infection.
- CDC: Treatment of Salmonella Infection.
- CDC: Clinical Overview of Salmonellosis.
- CDC: Preventing Salmonella Infection.
- CDC: Chicken and Food Poisoning.
- FoodSafety.gov: Salmonella and Food.
- WHO: Salmonella, non-typhoidal.
Τα άρθρα βασίζονται σε διεθνείς επιστημονικές πηγές όπως το PubMed, το Mayo Clinic και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO). Στόχος μας είναι η έγκυρη και κατανοητή ενημέρωση για θέματα υγείας και πρόληψης. Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή ή γνωμάτευση. Μάθετε περισσότερα για την ομάδα μας στη σελίδα → Σχετικά με εμάς.