Η γυναικεία υπογονιμότητα αναμένεται να αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία τις επόμενες δεκαετίες. Νέα επιστημονική μελέτη εκτιμά ότι έως το 2036 σχεδόν 80 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως θα αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας, έναντι περίπου 53,6 εκατομμυρίων το 2023. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αύξηση αυτή συνδέεται κυρίως με τη μετατόπιση της μητρότητας σε μεγαλύτερες ηλικίες, αλλά και με κοινωνικούς, οικονομικούς και δημογραφικούς παράγοντες.

Η υπογονιμότητα δεν αφορά μόνο την αδυναμία σύλληψης. Πρόκειται για μια σύνθετη ιατρική κατάσταση που επηρεάζει εκατομμύρια ζευγάρια σε όλο τον κόσμο και μπορεί να οφείλεται τόσο σε γυναικείους όσο και σε ανδρικούς παράγοντες.

Η νέα μελέτη αναδεικνύει την ανάγκη για καλύτερη ενημέρωση, έγκαιρη αξιολόγηση της γονιμότητας και ευρύτερη πρόσβαση στις υπηρεσίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Τι είναι η γυναικεία υπογονιμότητα;

Η γυναικεία υπογονιμότητα είναι η αδυναμία επίτευξης εγκυμοσύνης μετά από 12 μήνες τακτικών, μη προστατευμένων σεξουαλικών επαφών για γυναίκες κάτω των 35 ετών ή μετά από 6 μήνες όταν η γυναίκα είναι 35 ετών ή μεγαλύτερη. Δεν αποτελεί ασθένεια με μία μόνο αιτία, αλλά ένα πολυπαραγοντικό πρόβλημα που μπορεί να σχετίζεται με την ηλικία, τις ωοθήκες, τις σάλπιγγες, τη μήτρα, ορμονικές διαταραχές ή άλλους παράγοντες.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), η υπογονιμότητα επηρεάζει περίπου έναν στους έξι ανθρώπους κάποια στιγμή στη ζωή του, γεγονός που την καθιστά σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας.

Τι δείχνει η νέα μελέτη

Τα νέα στοιχεία προέρχονται από ανάλυση της μελέτης Global Burden of Disease 2023, η οποία περιλαμβάνει δεδομένα από 204 χώρες και περιοχές για την περίοδο 1990-2023. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό The Lancet και παρουσιάζει μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για την εξέλιξη της γυναικείας γονιμότητας τις επόμενες δεκαετίες.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι έως το 2036 ο αριθμός των γυναικών που θα αντιμετωπίζουν προβλήματα υπογονιμότητας θα φτάσει σχεδόν τα 80 εκατομμύρια, σημειώνοντας σημαντική αύξηση σε σχέση με τα περίπου 53,6 εκατομμύρια που υπολογίζονταν το 2023.

Η μεγαλύτερη αύξηση αναμένεται να καταγραφεί στις γυναίκες ηλικίας 35 έως 39 ετών, γεγονός που αντανακλά τη συνεχιζόμενη τάση αναβολής της μητρότητας σε πολλές χώρες.

«Καθώς η γήρανση του πληθυσμού και οι κοινωνικοοικονομικές αλλαγές επιταχύνονται, αυξάνεται και ο αριθμός των γυναικών που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο υπογονιμότητας λόγω προχωρημένης ηλικίας», αναφέρουν οι συγγραφείς της μελέτης.

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν σημαίνει απαραίτητα πως όλες οι γυναίκες αυτές δεν θα μπορέσουν να αποκτήσουν παιδί. Δείχνει όμως ότι ολοένα περισσότερες θα χρειαστούν ιατρική αξιολόγηση ή θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής για να επιτύχουν εγκυμοσύνη.

Γιατί αυξάνονται τα περιστατικά υπογονιμότητας;

Η συνεχής αύξηση της γυναικείας υπογονιμότητας δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πρόκειται για το αποτέλεσμα σημαντικών δημογραφικών, κοινωνικών και βιολογικών αλλαγών που παρατηρούνται τις τελευταίες δεκαετίες.

Ένας από τους βασικότερους λόγους είναι ότι ολοένα περισσότερες γυναίκες επιλέγουν ή αναγκάζονται να αποκτήσουν το πρώτο τους παιδί μετά την ηλικία των 35 ετών. Οι επαγγελματικές υποχρεώσεις, οι οικονομικές δυσκολίες, η μεγαλύτερη διάρκεια σπουδών και η καθυστέρηση δημιουργίας οικογένειας έχουν μετατοπίσει σημαντικά την ηλικία τεκνοποίησης στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες.

Παράλληλα, η καλύτερη ενημέρωση γύρω από τα προβλήματα γονιμότητας οδηγεί περισσότερα ζευγάρια στην αναζήτηση ιατρικής βοήθειας, γεγονός που αυξάνει και τις διαγνώσεις υπογονιμότητας.

Οι ειδικοί τονίζουν επίσης ότι, σε πολλές χώρες, οι υπηρεσίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής παραμένουν οικονομικά δυσπρόσιτες ή δεν είναι εύκολα διαθέσιμες για όλους. Έτσι, η ζήτηση αυξάνεται ταχύτερα από τη δυνατότητα των συστημάτων υγείας να καλύψουν τις ανάγκες των ζευγαριών.

Παρότι η νέα μελέτη εστιάζει στις γυναίκες, οι ερευνητές υπενθυμίζουν ότι η υπογονιμότητα αφορά εξίσου και τους άνδρες. Η διερεύνηση της δυσκολίας σύλληψης θα πρέπει πάντα να γίνεται και στους δύο συντρόφους, καθώς περίπου οι μισές περιπτώσεις σχετίζονται είτε αποκλειστικά είτε εν μέρει με ανδρικούς παράγοντες.

Η ηλικία και η γονιμότητα της γυναίκας: Γιατί μετά τα 35 αυξάνονται οι δυσκολίες

Η ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο φυσικό παράγοντα που επηρεάζει τη γυναικεία γονιμότητα. Αν και πολλές γυναίκες αποκτούν σήμερα παιδιά μετά τα 35 ή ακόμη και μετά τα 40 χρόνια, η βιολογική ικανότητα σύλληψης μειώνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.

Κάθε γυναίκα γεννιέται με ένα συγκεκριμένο απόθεμα ωαρίων, το οποίο δεν ανανεώνεται. Καθώς μεγαλώνει, μειώνεται τόσο ο αριθμός όσο και η ποιότητα των ωαρίων, γεγονός που δυσκολεύει τη φυσική σύλληψη και αυξάνει τον κίνδυνο χρωμοσωμικών ανωμαλιών.

Σύμφωνα με τους ειδικούς:

• Η γονιμότητα αρχίζει να μειώνεται σταδιακά μετά την ηλικία των 30 ετών.
• Μετά τα 35 χρόνια η μείωση γίνεται πιο έντονη.
• Μετά τα 40 χρόνια οι πιθανότητες φυσικής εγκυμοσύνης μειώνονται σημαντικά.

Η νέα μελέτη επιβεβαιώνει ότι ακριβώς σε αυτή την ηλικιακή ομάδα (35-39 ετών) αναμένεται να σημειωθεί η μεγαλύτερη αύξηση των περιστατικών υπογονιμότητας τα επόμενα χρόνια.

Παράλληλα, η προχωρημένη ηλικία σχετίζεται με:

• αυξημένο κίνδυνο αποβολής,
• μειωμένη πιθανότητα εμφύτευσης του εμβρύου,
• χαμηλότερα ποσοστά επιτυχίας της εξωσωματικής γονιμοποίησης,
• μεγαλύτερη πιθανότητα επιπλοκών κατά την εγκυμοσύνη.

Ποιοι άλλοι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τη γονιμότητα;

Η ηλικία δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που επηρεάζει τη γονιμότητα μιας γυναίκας. Πολλές παθήσεις αλλά και ο τρόπος ζωής μπορούν να μειώσουν τις πιθανότητες σύλληψης.

1. Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS)

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες γυναικείας υπογονιμότητας, καθώς μπορεί να προκαλεί διαταραχές στην ωορρηξία και στον εμμηνορροϊκό κύκλο.

2. Ενδομητρίωση

Η ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάσει τις ωοθήκες, τις σάλπιγγες και το περιβάλλον της πυέλου, δυσκολεύοντας τη φυσική σύλληψη.

3. Διαταραχές του θυρεοειδούς και ορμονικά προβλήματα

Παθήσεις όπως ο υποθυρεοειδισμός, ο υπερθυρεοειδισμός ή άλλες ορμονικές διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν την ωορρηξία και τη γονιμότητα.

4. Παχυσαρκία ή πολύ χαμηλό σωματικό βάρος

Το αυξημένο αλλά και το ιδιαίτερα χαμηλό σωματικό βάρος μπορεί να επηρεάσει την ορμονική ισορροπία και τη φυσιολογική λειτουργία των ωοθηκών.

5. Κάπνισμα και αλκοόλ

Το κάπνισμα έχει συσχετιστεί με ταχύτερη μείωση του αποθέματος των ωαρίων και μικρότερη ανταπόκριση στις θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί επίσης να επηρεάσει αρνητικά τη γονιμότητα.

6. Σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις

Ορισμένες λοιμώξεις, όταν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, μπορεί να προκαλέσουν βλάβες στις σάλπιγγες ή στη μήτρα, αυξάνοντας τον κίνδυνο υπογονιμότητας.

Πότε πρέπει να απευθυνθείτε σε ειδικό γονιμότητας;

Οι ειδικοί συνιστούν να μην καθυστερεί η διερεύνηση όταν υπάρχουν δυσκολίες στη σύλληψη.

• Γυναίκες κάτω των 35 ετών: μετά από 12 μήνες προσπαθειών χωρίς επιτυχία.
• Γυναίκες 35 ετών και άνω: μετά από 6 μήνες προσπαθειών.
• Γυναίκες άνω των 40 ετών: συνιστάται άμεση αξιολόγηση από ειδικό.

Η εκτίμηση μπορεί να χρειαστεί νωρίτερα εάν υπάρχουν γνωστά προβλήματα όπως ενδομητρίωση, πολυκυστικές ωοθήκες, ακανόνιστος κύκλος, ιστορικό πυελικών λοιμώξεων ή προηγούμενες επεμβάσεις.

Είναι σημαντικό να αξιολογούνται ταυτόχρονα και οι δύο σύντροφοι, καθώς η δυσκολία σύλληψης δεν οφείλεται αποκλειστικά στη γυναίκα.

Μπορεί να προληφθεί η υπογονιμότητα;

Δεν μπορούν να προληφθούν όλες οι μορφές υπογονιμότητας. Ωστόσο, ορισμένες καθημερινές συνήθειες μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της αναπαραγωγικής υγείας.

• Διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους.
• Διακοπή του καπνίσματος.
• Περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ.
• Ισορροπημένη διατροφή και τακτική άσκηση.
• Πρόληψη και έγκαιρη θεραπεία των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων.
• Τακτικός γυναικολογικός έλεγχος.
• Ενημέρωση σχετικά με τη φυσική μείωση της γονιμότητας όσο αυξάνεται η ηλικία.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι πολλές γυναίκες υπερεκτιμούν τις δυνατότητες της σύγχρονης υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Παρότι η εξωσωματική γονιμοποίηση έχει βοηθήσει εκατομμύρια ζευγάρια, η επιτυχία της επηρεάζεται σημαντικά από την ηλικία και την ποιότητα των ωαρίων.

Ποιες θεραπείες υπάρχουν σήμερα για την υπογονιμότητα;

Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία της υπογονιμότητας, την ηλικία της γυναίκας και τη διάρκεια των προσπαθειών για εγκυμοσύνη.

Οι διαθέσιμες επιλογές περιλαμβάνουν:

• φαρμακευτική πρόκληση ωορρηξίας,
• ορμονική θεραπεία όταν απαιτείται,
• ενδομήτρια σπερματέγχυση (IUI),
• εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF),
• ενδοκυτταροπλασματική έγχυση σπερματοζωαρίου (ICSI),
• κρυοσυντήρηση ωαρίων ή εμβρύων σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας γίνεται πάντα εξατομικευμένα μετά από πλήρη έλεγχο και συζήτηση με εξειδικευμένο γυναικολόγο αναπαραγωγής.

Συμπέρασμα

Η νέα μελέτη του The Lancet αναδεικνύει ότι η γυναικεία υπογονιμότητα αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια, με σχεδόν 80 εκατομμύρια γυναίκες να εκτιμάται ότι θα αντιμετωπίζουν δυσκολίες σύλληψης έως το 2036. Αν και η ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα, η υπογονιμότητα είναι ένα πολυπαραγοντικό πρόβλημα που επηρεάζεται και από τον τρόπο ζωής, τις χρόνιες παθήσεις και την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας.

Η έγκαιρη ενημέρωση, η πρόληψη, η σωστή ιατρική αξιολόγηση και η εξατομικευμένη αντιμετώπιση μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τις πιθανότητες μιας επιτυχημένης εγκυμοσύνης για πολλά ζευγάρια.

Συχνές ερωτήσεις για τη γυναικεία υπογονιμότητα

Πηγές

• The Lancet
• World Health Organization – Infertility
• CDC – Infertility
• NHS – Infertility
• American Society for Reproductive Medicine
• European Society of Human Reproduction and Embryology