Οι στατίνες είναι από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα φάρμακα για τη μείωση της LDL («κακής») χοληστερίνης και την πρόληψη καρδιαγγειακών επεισοδίων. Χορηγούνται τόσο σε ανθρώπους που έχουν ήδη καρδιαγγειακή νόσο όσο και σε άτομα που θεωρούνται υψηλού κινδύνου για έμφραγμα ή εγκεφαλικό.

Αν αναρωτιέστε τι είναι οι στατίνες, πώς δρουν και γιατί μπορεί να σας τις προτείνει ο γιατρός, το σημαντικό είναι ότι η απόφαση δεν βασίζεται μόνο σε μία τιμή χοληστερίνης. Ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος, η ηλικία, η αρτηριακή πίεση, ο διαβήτης, το κάπνισμα και το ιατρικό ιστορικό παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.

Οι στατίνες μειώνουν την παραγωγή χοληστερίνης στο ήπαρ και αυξάνουν την απομάκρυνση της LDL από το αίμα. Το όφελός τους είναι καλά τεκμηριωμένο όταν χρησιμοποιούνται στα κατάλληλα άτομα και στη σωστή ένταση θεραπείας.

Τι είναι οι στατίνες;

Οι στατίνες είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται κυρίως για τη μείωση της LDL χοληστερίνης στο αίμα και του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου.

Το ήπαρ παίζει κεντρικό ρόλο στην παραγωγή χοληστερίνης. Οι στατίνες αναστέλλουν ένα ένζυμο που ονομάζεται HMG-CoA reductase, το οποίο συμμετέχει στη σύνθεση χοληστερίνης.

Όταν μειώνεται η παραγωγή χοληστερίνης στο ήπαρ, αυξάνεται η δραστηριότητα των υποδοχέων LDL και έτσι απομακρύνεται μεγαλύτερη ποσότητα LDL από την κυκλοφορία του αίματος.

Οι στατίνες επομένως δεν χρησιμοποιούνται απλώς για να «ρίξουν έναν αριθμό» στις εξετάσεις. Ο βασικός στόχος είναι η μείωση του κινδύνου αθηροσκληρωτικής καρδιαγγειακής νόσου, όπως το έμφραγμα και το ισχαιμικό εγκεφαλικό.

Πώς δρουν οι στατίνες στον οργανισμό;

Η κύρια δράση τους είναι η μείωση της LDL. Το πόσο μπορεί να μειωθεί εξαρτάται από τη συγκεκριμένη στατίνη και τη δόση.

Στα σχήματα υψηλής έντασης, η μείωση της LDL μπορεί να φτάσει περίπου το 50% ή περισσότερο. Σε μέτριας έντασης θεραπεία, η μείωση είναι μικρότερη.

Δείτε επίσης πώς μπορεί να μειωθεί η LDL χοληστερίνη.

Πέρα από τη μείωση της LDL, οι στατίνες συνδέονται και με σταθεροποίηση των αθηρωματικών πλακών. Η σταθερότητα μιας πλάκας έχει σημασία επειδή η ρήξη της μπορεί να οδηγήσει στον σχηματισμό θρόμβου και σε οξύ καρδιαγγειακό επεισόδιο.

Οι στατίνες μπορεί επίσης να μειώνουν δείκτες φλεγμονής, όμως η κλινική τους χρήση βασίζεται κυρίως στην αποδεδειγμένη μείωση της LDL και των καρδιαγγειακών συμβάντων.

Ποιοι μπορεί να χρειάζονται στατίνες;

Η απόφαση για έναρξη στατίνης δεν γίνεται μόνο με βάση την ολική χοληστερίνη.

Ο γιατρός αξιολογεί τον συνολικό κίνδυνο και μπορεί να συστήσει θεραπεία, μεταξύ άλλων, σε άτομα:

• που έχουν ήδη υποστεί έμφραγμα ή ισχαιμικό εγκεφαλικό,
• με γνωστή αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο,
• με σημαντικά αυξημένη LDL,
• με διαβήτη και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο,
• με πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου, όπως υπέρταση, κάπνισμα ή ισχυρό οικογενειακό ιστορικό.

Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να υπάρχει ένδειξη για στατίνη ακόμη και όταν η LDL δεν φαίνεται «πολύ υψηλή», επειδή ο συνολικός κίνδυνος παραμένει σημαντικός.

Διαβάστε επίσης πότε μπορεί να χρειάζεται χάπι για τη χοληστερίνη.

Ποια είναι τα οφέλη των στατινών;

Το σημαντικότερο όφελος είναι η μείωση του κινδύνου σοβαρών καρδιαγγειακών συμβάντων.

Μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες και μετα-αναλύσεις έχουν δείξει ότι η μείωση της LDL με στατίνες συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο:

• εμφράγματος του μυοκαρδίου,
• ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου,
• στεφανιαίας επαναγγείωσης,
• και άλλων σοβαρών αθηροσκληρωτικών καρδιαγγειακών συμβάντων.

Το απόλυτο όφελος είναι μεγαλύτερο στους ανθρώπους που έχουν υψηλότερο αρχικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες;

Οι στατίνες συγκαταλέγονται στα πιο εκτενώς μελετημένα φάρμακα στην καρδιαγγειακή ιατρική.

Μεγάλη μετα-ανάλυση της Cholesterol Treatment Trialists’ Collaboration έδειξε ότι για κάθε μείωση της LDL περίπου κατά 1 mmol/L παρατηρείται περίπου 20% σχετική μείωση του κινδύνου σημαντικών αγγειακών συμβάντων.

Το όφελος έχει τεκμηριωθεί τόσο στη δευτερογενή πρόληψη, δηλαδή σε ανθρώπους που έχουν ήδη καρδιαγγειακή νόσο, όσο και σε επιλεγμένους ασθενείς υψηλού κινδύνου στο πλαίσιο πρωτογενούς πρόληψης.

Το πόσο ωφελείται κάθε συγκεκριμένος ασθενής εξαρτάται από τον αρχικό του κίνδυνο, το επίπεδο της LDL, το πόσο μειώνεται με τη θεραπεία και τη διάρκεια της αγωγής.

Στατίνες και παρενέργειες: τι πρέπει να γνωρίζετε;

Οι στατίνες μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες, όμως πολλοί άνθρωποι τις λαμβάνουν χωρίς σημαντικά προβλήματα.

Τα μυϊκά συμπτώματα είναι από τις συχνότερες ενοχλήσεις που αναφέρονται στην καθημερινή κλινική πράξη. Πιο σοβαρές μυϊκές επιπλοκές, όπως η ραβδομυόλυση, είναι πολύ πιο σπάνιες.

Μπορεί επίσης να εμφανιστούν μεταβολές στα ηπατικά ένζυμα ή μικρή αύξηση του κινδύνου εμφάνισης διαβήτη σε ορισμένα άτομα που ήδη έχουν προδιάθεση. Η σχέση οφέλους-κινδύνου αξιολογείται εξατομικευμένα από τον γιατρό.

Αν εμφανίσετε ένα σύμπτωμα μετά την έναρξη στατίνης, μην τη διακόψετε μόνοι σας. Ο γιατρός μπορεί να αξιολογήσει αν πράγματι σχετίζεται με το φάρμακο και αν χρειάζεται αλλαγή δόσης, διαφορετική στατίνη ή άλλη στρατηγική.

Για αναλυτική ενημέρωση δείτε: Στατίνες: Ποιες είναι οι παρενέργειες και τι πρέπει να προσέχετε.

Δείτε επίσης την έρευνα για τη δυσανεξία στις στατίνες.

Στατίνες και διατροφή

Η θεραπεία με στατίνη δεν καταργεί την αξία της υγιεινής διατροφής. Η συνολική αντιμετώπιση του καρδιαγγειακού κινδύνου περιλαμβάνει και διατροφικές συνήθειες, σωματική δραστηριότητα, διακοπή καπνίσματος και έλεγχο του σωματικού βάρους όταν χρειάζεται.

Ένα μεσογειακού τύπου διατροφικό πρότυπο με λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρια, ξηρούς καρπούς και ελαιόλαδο αποτελεί μια ισορροπημένη επιλογή για την καρδιαγγειακή υγεία.

Γκρέιπφρουτ και στατίνες

Το γκρέιπφρουτ μπορεί να αλληλεπιδράσει με ορισμένες στατίνες, επειδή επηρεάζει ένζυμα που συμμετέχουν στον μεταβολισμό συγκεκριμένων φαρμάκων.

Δεν ισχύει όμως η ίδια αλληλεπίδραση για όλες τις στατίνες και δεν πρέπει όλοι οι ασθενείς να αποκλείουν αυτομάτως το γκρέιπφρουτ.

Ρωτήστε γιατρό ή φαρμακοποιό εάν το συγκεκριμένο φάρμακο που λαμβάνετε έχει γνωστή αλληλεπίδραση.

Στατίνες και αντιβιοτικά

Ορισμένα αντιβιοτικά μπορούν να αυξήσουν τις συγκεντρώσεις συγκεκριμένων στατινών στο αίμα και έτσι να αυξήσουν τον κίνδυνο μυϊκών ανεπιθύμητων ενεργειών.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ορισμένες μακρολίδες, όπως η κλαριθρομυκίνη και η ερυθρομυκίνη. Η σημασία της αλληλεπίδρασης εξαρτάται και από τη συγκεκριμένη στατίνη.

Σε τέτοιες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να επιλέξει άλλο αντιβιοτικό, να προσαρμόσει προσωρινά τη θεραπεία ή να δώσει άλλες συγκεκριμένες οδηγίες.

Μην διακόπτετε μόνοι σας τη στατίνη επειδή σας χορηγήθηκε αντιβιοτικό. Ενημερώστε τον γιατρό και τον φαρμακοποιό για όλα τα φάρμακα που λαμβάνετε.

Στατίνες και συμπληρώματα

Ορισμένοι άνθρωποι που εμφανίζουν μυϊκά συμπτώματα αναζητούν συμπληρώματα όπως το συνένζυμο Q10.

Οι στατίνες μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα του CoQ10 στον οργανισμό, όμως τα κλινικά δεδομένα δεν είναι αρκετά συνεπή ώστε το CoQ10 να συνιστάται ως καθολική θεραπεία για μυϊκά συμπτώματα από στατίνες.

Αντίστοιχα, το μαγνήσιο δεν αποτελεί ειδική θεραπεία για δυσανεξία στις στατίνες, εκτός εάν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη ή ανεπάρκεια.

Μην ξεκινάτε συμπληρώματα με στόχο να αντιμετωπίσετε παρενέργεια φαρμάκου χωρίς προηγουμένως να συζητήσετε το σύμπτωμα με γιατρό ή φαρμακοποιό.

Στατίνες και άνοια: προκαλούν προβλήματα στη μνήμη;

Η πιθανή σχέση μεταξύ στατινών και γνωστικής λειτουργίας έχει μελετηθεί αρκετά.

Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν υποστηρίζουν ότι οι στατίνες προκαλούν άνοια. Έχουν αναφερθεί σπάνια παροδικά γνωστικά συμπτώματα σε ορισμένους ασθενείς, όμως αυτό είναι διαφορετικό από την προοδευτική άνοια.

Παράλληλα, επειδή η αγγειακή υγεία συνδέεται στενά με την υγεία του εγκεφάλου, η πρόληψη εγκεφαλικών επεισοδίων έχει ιδιαίτερη σημασία και για τη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.

Μύθοι και αλήθειες για τις στατίνες

• Μύθος: «Οι στατίνες καταστρέφουν το συκώτι».
  Τι ισχύει: σοβαρή ηπατική βλάβη από στατίνες είναι σπάνια. Ο γιατρός αξιολογεί το ιστορικό και τις κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις.
• Μύθος: «Αν τρώω σωστά, δεν χρειάζομαι ποτέ στατίνη».
  Τι ισχύει: η διατροφή είναι πολύ σημαντική, αλλά σε άτομα υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου μπορεί να μην αρκεί για την επίτευξη των θεραπευτικών στόχων.
• Μύθος: «Οι στατίνες προκαλούν άνοια».
  Τι ισχύει: τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν ότι η θεραπεία με στατίνες προκαλεί άνοια.
• Μύθος: «Αν η χοληστερίνη μου έπεσε, μπορώ να κόψω το φάρμακο».
  Τι ισχύει: η χαμηλότερη LDL μπορεί να είναι αποτέλεσμα της θεραπείας. Η διακοπή ή αλλαγή πρέπει να γίνεται σε συνεννόηση με τον γιατρό.

Πότε να επικοινωνήσετε με γιατρό;

Ενημερώστε τον γιατρό εάν μετά την έναρξη ή αλλαγή της θεραπείας εμφανίσετε επίμονα ή έντονα συμπτώματα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε:

• έντονο ή ανεξήγητο μυϊκό πόνο,
• σημαντική μυϊκή αδυναμία,
• σκούρα ούρα μαζί με έντονα μυϊκά συμπτώματα,
• κιτρίνισμα του δέρματος ή του λευκού των ματιών,
• άλλο νέο και σοβαρό σύμπτωμα που εμφανίστηκε μετά την έναρξη θεραπείας.

Η παρακολούθηση εξατομικεύεται. Δεν χρειάζεται κάθε ασθενής τις ίδιες εξετάσεις με την ίδια συχνότητα.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές – Επιστημονική τεκμηρίωση

• 
  NHS – Statins
  
• 
  NICE – Cardiovascular disease: risk assessment and reduction, including lipid modification
  
• 
  Cholesterol Treatment Trialists’ Collaboration – Efficacy and safety of more intensive lowering of LDL cholesterol
  
• 
  The Lancet – Interpretation of the evidence for the efficacy and safety of statin therapy