Τι είναι η χρόνια φλεγμονή;

Η φλεγμονή αποτελεί μέρος της άμυνας και της επούλωσης. Όταν υπάρχει τραυματισμός ή λοίμωξη, το ανοσοποιητικό ενεργοποιεί κύτταρα και ουσίες που βοηθούν στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Η αντίδραση αυτή είναι χρήσιμη όταν περιορίζεται όσο χρειάζεται.

Όταν επιμένει, μπορεί να συμβάλλει σε βλάβη υγιών ιστών. Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να αφορά ένα όργανο ή μια ευρύτερη διαδικασία στον οργανισμό και δεν προκαλεί πάντοτε εμφανή εξωτερικά σημάδια. [1]

Ο όρος περιγράφει έναν μηχανισμό, όχι μία συγκεκριμένη διάγνωση. Δύο άνθρωποι με χρόνια φλεγμονή μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικές παθήσεις και να χρειάζονται διαφορετική θεραπεία.

Οξεία και χρόνια φλεγμονή: Ποιες είναι οι διαφορές;

Η βασική διαφορά αφορά τη διάρκεια και τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η αντίδραση. Η χρόνια φλεγμονή δεν είναι απαραίτητα πιο επώδυνη από την οξεία.

Είναι η φλεγμονή το ίδιο με τη λοίμωξη;

Όχι. Η λοίμωξη προκαλείται από παθογόνους μικροοργανισμούς, ενώ η φλεγμονή είναι η αντίδραση του οργανισμού. Μια λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή, αλλά φλεγμονή εμφανίζεται και χωρίς μικρόβιο, όπως σε έναν τραυματισμό ή σε αυτοάνοση νόσο.

Η διάκριση έχει πρακτική σημασία: η λέξη «φλεγμονή» σε μια γνωμάτευση δεν σημαίνει από μόνη της ότι χρειάζεται αντιβίωση. Τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένες βακτηριακές λοιμώξεις, όταν υπάρχει σχετική ένδειξη. [7]

Τι προκαλεί χρόνια φλεγμονή;

Η επίμονη ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού μπορεί να συνδέεται με διαφορετικές καταστάσεις:

• Επίμονες λοιμώξεις: όταν ο οργανισμός δεν απομακρύνει πλήρως τον υπεύθυνο παράγοντα.
• Αυτοάνοσα νοσήματα: όταν το ανοσοποιητικό στρέφεται εναντίον ιστών του σώματος.
• Παρατεταμένη έκθεση σε ερεθιστικούς παράγοντες: όπως ο καπνός και ορισμένες επαγγελματικές εκθέσεις.
• Χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις: με διαφορετικούς μηχανισμούς ανά όργανο.

Παράλληλα, η παχυσαρκία και μεταβολικές διαταραχές μπορεί να συνοδεύονται από χαμηλού βαθμού συστηματική φλεγμονή. Αυτό δεν ταυτίζεται με κάθε τοπική φλεγμονώδη πάθηση ούτε σημαίνει ότι όλοι χρειάζονται την ίδια θεραπεία. [2]

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτοάνοσης νόσου είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Η αναγνώριση της υποκείμενης νόσου έχει μεγαλύτερη σημασία από τη γενική περιγραφή «έχω φλεγμονή».

Χρόνια φλεγμονή: Ποια συμπτώματα χρειάζονται προσοχή;

Οι εκδηλώσεις εξαρτώνται από το όργανο και την αιτία. Μπορεί να περιλαμβάνουν επίμονο πόνο, κόπωση, ενοχλήσεις από το πεπτικό ή μεταβολές του βάρους. Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν υπάρχουν χαρακτηριστικά συμπτώματα. [2]

Κανένα από αυτά τα συμπτώματα δεν αποδεικνύει μόνο του χρόνια φλεγμονή. Για παράδειγμα, η κόπωση μπορεί να σχετίζεται με κακό ύπνο, αναιμία, φάρμακα ή άλλες καταστάσεις. Αν σας απασχολεί, δείτε και τον οδηγό για την επίμονη υπνηλία και κόπωση.

Σημασία έχουν η διάρκεια, η επιδείνωση, τα συνοδά σημεία και η επίδραση στην καθημερινότητα. Ένα ημερολόγιο συμπτωμάτων μπορεί να βοηθήσει τη συζήτηση με τον γιατρό, χωρίς να χρησιμοποιείται ως εργαλείο αυτοδιάγνωσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διερεύνηση συνήθως ξεκινά από παθολόγο ή γενικό γιατρό, με ιστορικό και κλινική εξέταση. Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από ειδικό, όπως ρευματολόγο ή γαστρεντερολόγο.

Χρήσιμες πληροφορίες είναι πότε ξεκίνησαν οι ενοχλήσεις, αν προηγήθηκε λοίμωξη, ποια φάρμακα λαμβάνονται και αν υπάρχουν πρησμένες αρθρώσεις, δερματικές αλλαγές ή επίμονες διαταραχές των κενώσεων. Η διαγνωστική προσέγγιση συνδυάζει αυτά τα στοιχεία με στοχευμένες εξετάσεις. [5]

Χρόνια φλεγμονή: Ποιες εξετάσεις βοηθούν;

Δεν υπάρχει μία εξέταση που να αποκαλύπτει κάθε μορφή χρόνιας φλεγμονής. Ο έλεγχος επιλέγεται με βάση το κλινικό ερώτημα.

CRP: Ένδειξη φλεγμονής, όχι διάγνωση της αιτίας

Η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη παράγεται στο ήπαρ και αυξάνεται ως απόκριση στη φλεγμονή. Μπορεί να αυξηθεί σε λοιμώξεις και άλλες παθήσεις, αλλά δεν δείχνει από μόνη της πού βρίσκεται το πρόβλημα ή τι το προκαλεί. Μία αυξημένη μέτρηση δεν αποδεικνύει ότι η διαδικασία είναι χρόνια. [3]

Περισσότερα για την ερμηνεία της εξέτασης θα βρείτε στο άρθρο για την αυξημένη CRP και τις τιμές της.

ΤΚΕ: Χρήσιμη αλλά μη ειδική

Η ταχύτητα καθίζησης ερυθρών μπορεί να προσφέρει ενδείξεις φλεγμονώδους δραστηριότητας. Επηρεάζεται, όμως, και από άλλους παράγοντες, όπως η ηλικία ή η αναιμία. Δεν προσδιορίζει μόνη της την πάθηση, ενώ φυσιολογική τιμή δεν αποκλείει κάθε φλεγμονώδες νόσημα. [4]

Γενική αίματος και στοχευμένος έλεγχος

Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να ζητηθούν γενική αίματος, εξετάσεις ούρων, ειδικά αντισώματα ή απεικόνιση. Δεν χρειάζονται όλοι πλήρες ανοσολογικό πάνελ. Η CRP υψηλής ευαισθησίας, γνωστή ως hs-CRP, χρησιμοποιείται επίσης σε επιλεγμένες περιπτώσεις αξιολόγησης καρδιαγγειακού κινδύνου· δεν αποτελεί γενικό τεστ διάγνωσης κάθε χρόνιας φλεγμονής. [3]

Χρόνια φλεγμονή: Πώς αντιμετωπίζεται;

Η αντιμετώπιση στοχεύει πρωτίστως στην αιτία. Δεν υπάρχει ένα φάρμακο ή ένα διατροφικό σχήμα κατάλληλο για όλους.

1. Αναγνωρίζεται το πρόβλημα. Διαφορετική προσέγγιση απαιτεί μια λοίμωξη και διαφορετική μια αυτοάνοση νόσος.
2. Επιλέγεται ειδική θεραπεία όταν χρειάζεται. Για παράδειγμα, στη ρευματοειδή αρθρίτιδα χρησιμοποιούνται θεραπείες που επηρεάζουν την πορεία της νόσου, με ιατρική παρακολούθηση. [5]
3. Περιορίζονται επιβαρυντικοί παράγοντες. Η διακοπή καπνίσματος, η κατάλληλη κίνηση και η φροντίδα της μεταβολικής υγείας μπορούν να ενταχθούν στο συνολικό πλάνο.
4. Αξιολογείται η ανταπόκριση. Η πορεία κρίνεται από τα συμπτώματα, τη λειτουργικότητα και τις κατάλληλες εξετάσεις.

Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη μπορούν να ανακουφίσουν πόνο και πρήξιμο, αλλά δεν αντιμετωπίζουν κάθε υποκείμενη αιτία. Μπορεί επίσης να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες, μεταξύ άλλων στο στομάχι και στους νεφρούς. Η παρατεταμένη χρήση τους χρειάζεται καθοδήγηση. [6]

Ποια διατροφή βοηθά και τι δεν έχει αποδειχθεί;

Η μεσογειακή διατροφή έχει μελετηθεί ως προς την επίδρασή της σε φλεγμονώδεις δείκτες. Σε τριετή διατροφική παρέμβαση σε άτομα με υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο καταγράφηκαν ευνοϊκές μεταβολές σε συγκεκριμένους δείκτες. Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι η διατροφή θεραπεύει κάθε φλεγμονώδη νόσο. [8]

Πρακτικά, ένα ισορροπημένο πρότυπο περιλαμβάνει λαχανικά, φρούτα, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης, ελαιόλαδο, ψάρια και ανάλατους ξηρούς καρπούς, ανάλογα με τις ατομικές ανάγκες. Οι αλλαγές είναι προτιμότερο να είναι σταθερές και εφαρμόσιμες.

Δεν χρειάζεται αυθαίρετος αποκλεισμός ολόκληρων ομάδων τροφίμων. Σε παθήσεις του εντέρου, αλλεργίες ή άλλες ειδικές καταστάσεις, η διατροφή εξατομικεύεται.

Τα προγράμματα «αποτοξίνωσης» δεν διαθέτουν πειστική τεκμηρίωση για τις γενικές υποσχέσεις καθαρισμού του οργανισμού. Τα συμπληρώματα επίσης δεν αποτελούν ενιαία θεραπεία για τη χρόνια φλεγμονή και μπορεί να αλληλεπιδρούν με φάρμακα. [9] [10]

Τι σχέση έχει με την καρδιά και το έντερο;

Οι φλεγμονώδεις μηχανισμοί συμμετέχουν σε διαφορετικές παθήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος με αυξημένο δείκτη έχει πρόβλημα σε όλα τα όργανα.

Για την καρδιά, μπορείτε να διαβάσετε το σχετικό ρεπορτάζ για τη χρόνια φλεγμονή και τις αλλαγές που συνδέονται με την καρδιακή λειτουργία. Τα ευρήματα μιας μελέτης χρειάζονται ερμηνεία στο πλαίσιο του συνολικού κινδύνου κάθε ανθρώπου.

Στο πεπτικό, ο γενικός όρος «φλεγμονή εντέρου» καλύπτει διαφορετικές καταστάσεις. Ο ειδικότερος οδηγός για τη φλεγμονή εντέρου, τα συμπτώματα και την αντιμετώπιση εξηγεί τις σχετικές διαφορές. Δεν αποδίδουμε αυτόματα κάθε φούσκωμα σε φλεγμονώδη νόσο.

Πότε χρειάζεται να μιλήσετε με γιατρό;

Ζητήστε αξιολόγηση για επίμονα ή επιδεινούμενα συμπτώματα, επανειλημμένα αυξημένους δείκτες χωρίς εξήγηση, πρησμένες αρθρώσεις, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή παρατεταμένες διαταραχές των κενώσεων.

Ξαφνικός έντονος πόνος στο στήθος, σοβαρή δύσπνοια, μεγάλη αιμορραγία ή απότομη επιδείνωση χρειάζονται άμεση ιατρική βοήθεια. Δεν περιμένουμε να αποδοθούν σε «χρόνια φλεγμονή».

Συχνές ερωτήσεις για τη χρόνια φλεγμονή

Τι να κρατήσετε

Η χρόνια φλεγμονή χρειάζεται συγκεκριμένη εξήγηση και εξατομικευμένη αντιμετώπιση. Το χρήσιμο ερώτημα είναι ποια αιτία την προκαλεί και τι απαιτείται για τον έλεγχό της. Η σωστή αξιολόγηση αποτρέπει τόσο την αδικαιολόγητη ανησυχία όσο και την καθυστέρηση μιας αναγκαίας θεραπείας.

Πηγές

1. NIEHS: Inflammation.
2. StatPearls, NCBI Bookshelf: Chronic Inflammation.
3. MedlinePlus: C-Reactive Protein (CRP) Test.
4. MedlinePlus: Erythrocyte Sedimentation Rate (ESR).
5. NIAMS: Rheumatoid Arthritis — Diagnosis, Treatment, and Steps to Take.
6. NHS: Non-steroidal anti-inflammatory drugs.
7. NHS: Antibiotics.
8. Urpi-Sarda M. και συν. The 3-Year Effect of the Mediterranean Diet Intervention on Inflammatory Biomarkers Related to Cardiovascular Disease. Biomedicines, 2021.
9. NCCIH: “Detoxes” and “Cleanses”: What You Need To Know.
10. NCCIH: Nutritional Approaches for Musculoskeletal Inflammation.