Νέα επιστημονική μελέτη προειδοποιεί ότι οι υψηλές δόσεις ορισμένων φαρμάκων για ADHD (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας / ΔΕΠΥ) μπορεί να αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών ψυχιατρικών διαταραχών, όπως η ψύχωση ή η μανία.
Σύμφωνα με ερευνητές από το McLean Hospital στη Μασαχουσέτη, άτομα που λαμβάνουν υψηλές δόσεις συνταγογραφούμενων αμφεταμινών εμφανίζουν έως και πενταπλάσιο κίνδυνο να αναπτύξουν ψύχωση ή μανία.
Οι αμφεταμίνες είναι διεγερτικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται συχνά για τη θεραπεία της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας, γνωστής ως ADHD, αλλά και της ναρκοληψίας. Δρουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα, αυξάνοντας την εγρήγορση, τη συγκέντρωση και την ενέργεια.
Ωστόσο, όπως τονίζουν οι ειδικοί, η χρήση τους δεν είναι χωρίς κινδύνους, ειδικά όταν οι δόσεις είναι υψηλές.
Οι υψηλές δόσεις αμφεταμινών, δηλαδή 30 mg ή περισσότερο, συνδέθηκαν στη μελέτη με 81% αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψύχωσης ή μανίας.
Η χρήση αμφεταμινών αυξάνεται
Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι η χρήση συνταγογραφούμενων αμφεταμινών στους ενήλικες έχει αυξηθεί σημαντικά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από το 2011 έως το 2021 η αύξηση έφτασε το 70%, ενώ μεγαλύτερη άνοδος καταγράφηκε κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19.
Τα φάρμακα αυτά μπορεί να είναι χρήσιμα σε ασθενείς με ADHD (ΔΕΠΥ) ή ναρκοληψία, όμως μπορούν να προκαλέσουν παρενέργειες. Μία από αυτές είναι ο κίνδυνος εξάρτησης, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική καθοδήγηση ή ως ψυχαγωγικές ουσίες.
Παλαιότερες μελέτες έχουν επίσης συνδέσει τη χρήση αμφεταμινών με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης ψύχωσης. Η ψύχωση είναι μια σοβαρή ψυχιατρική κατάσταση κατά την οποία το άτομο μπορεί να χάσει την επαφή με την πραγματικότητα, να εμφανίσει παραισθήσεις, παραληρητικές ιδέες ή έντονη σύγχυση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, τέτοια επεισόδια μπορεί να σχετίζονται με σοβαρότερες ψυχιατρικές διαταραχές, όπως η σχιζοφρένεια.
Τι έδειξε η νέα μελέτη
Για τη νέα μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν ιατρικά δεδομένα ατόμων ηλικίας 16 έως 35 ετών που είχαν λάβει θεραπεία στο Mass General Brigham από το 2005 έως το 2019.
Από το σύνολο των δεδομένων, εντοπίστηκαν περίπου 1.300 άτομα που είχαν εμφανίσει πρώτο επεισόδιο ψύχωσης ή μανίας.
Παράλληλα, οι ερευνητές συνέκριναν τα στοιχεία αυτά με περίπου 2.700 άτομα που αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου και είχαν νοσηλευτεί για άλλες ψυχιατρικές καταστάσεις, όπως κατάθλιψη ή άγχος.
Οι επιστήμονες εξέτασαν τη χρήση διεγερτικών φαρμάκων, τη δοσολογία, αλλά και άλλους παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον κίνδυνο, όπως η χρήση ουσιών.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:
Όσοι λάμβαναν οποιαδήποτε συνταγογραφούμενη αμφεταμίνη είχαν 63% αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψύχωσης ή μανίας.
Όσοι λάμβαναν υψηλές δόσεις, δηλαδή 30 mg ή περισσότερο, είχαν 81% αυξημένο κίνδυνο.
Με απλά λόγια, όσο υψηλότερη ήταν η δόση, τόσο μεγαλύτερος φαινόταν να είναι ο κίνδυνος.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι μεγάλο ποσοστό των περιστατικών ψύχωσης ή μανίας σε άτομα που λάμβαναν συνταγογραφούμενες αμφεταμίνες θα μπορούσε ενδεχομένως να είχε αποφευχθεί αν δεν είχε χορηγηθεί υψηλή δόση.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό American Journal of Psychiatry.
«Η δόση είναι καθοριστικός παράγοντας»
Η επικεφαλής της μελέτης, Lauren Moran, MD, ερευνήτρια φαρμακοεπιδημιολογίας στο McLean Hospital, ανέφερε ότι τα διεγερτικά φάρμακα δεν έχουν σαφές ανώτατο όριο δόσης στις οδηγίες τους.
Όπως εξήγησε, τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν ότι η δόση αποτελεί βασικό παράγοντα στον κίνδυνο εμφάνισης ψύχωσης και θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη κατά τη συνταγογράφηση.
Η ίδια τόνισε ότι η ψύχωση ή η μανία παραμένει σπάνια παρενέργεια, αλλά είναι σοβαρή. Για αυτό χρειάζεται προσεκτική παρακολούθηση τόσο από τους γιατρούς όσο και από τους ασθενείς.
Η σωστή δοσολογία δεν είναι απλώς θέμα αποτελεσματικότητας. Μπορεί να είναι θέμα ασφάλειας.
Τι ισχύει για τη μεθυλφαινιδάτη
Ένα σημαντικό εύρημα της μελέτης ήταν ότι δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη αύξηση του κινδύνου σε άτομα που λάμβαναν μεθυλφαινιδάτη, γνωστή και από την εμπορική ονομασία Ritalin.
Οι ερευνητές ανέφεραν ότι αυτό το εύρημα συμφωνεί με προηγούμενη μελέτη της ίδιας ερευνητικής ομάδας το 2019.
Η Moran σημείωσε επίσης ότι υπάρχουν περιορισμένα στοιχεία που να δείχνουν ότι οι υψηλές δόσεις αμφεταμινών είναι πιο αποτελεσματικές. Για αυτό, οι γιατροί θα πρέπει να εξετάζουν και άλλες θεραπευτικές επιλογές, ειδικά όταν ένας ασθενής έχει αυξημένο κίνδυνο για ψύχωση ή μανία.
Πρέπει να αλλάξει ο τρόπος συνταγογράφησης;
Ο David Merrill, MD, PhD, ψυχίατρος στο Providence Saint John’s Health Center στην Καλιφόρνια, σχολίασε ότι η σύνδεση υψηλών δόσεων αμφεταμινών με αυξημένο κίνδυνο ψύχωσης υπενθυμίζει την ανάγκη για μεγάλη προσοχή στη χορήγηση αυτών των φαρμάκων.
Όπως εξήγησε, η μελέτη οδηγεί σε επανεκτίμηση της σχέσης οφέλους και κινδύνου, ιδιαίτερα σε άτομα με ιστορικό ψυχικών διαταραχών ή σε όσους θεωρούνται υψηλού κινδύνου.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι γιατροί θα πρέπει να χρησιμοποιούν τη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση, να προτιμούν σκευάσματα παρατεταμένης αποδέσμευσης όταν είναι κατάλληλα και να δίνουν έμφαση και σε μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, όπου αυτό είναι εφικτό.
Τόνισε επίσης ότι είναι σημαντικό να γίνονται τακτικές ψυχιατρικές αξιολογήσεις και συχνότερη παρακολούθηση, ιδιαίτερα στην αρχή της θεραπείας ή όταν αυξάνεται η δόση.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα με ιστορικό ψύχωσης, διπολικής διαταραχής ή άλλων ψυχιατρικών ευαλωτοτήτων.
Είναι αιτιώδης η σχέση;
Η Stacy Doumas, MD, ψυχίατρος στο Hackensack Meridian Jersey Shore University Medical Center, σχολίασε ότι τα ευρήματα είναι ανησυχητικά, αλλά όχι απρόσμενα.
Όπως εξήγησε, οι αμφεταμίνες επηρεάζουν νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου, όπως η ντοπαμίνη, η οποία έχει γνωστή σχέση με την ψύχωση.
Επιπλέον, η ψύχωση και η μανία συχνά εμφανίζονται για πρώτη φορά στην εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή. Αυτή είναι και η περίοδος κατά την οποία αρκετοί ασθενείς λαμβάνουν διεγερτικά φάρμακα για ADHD.
Η ειδικός σημείωσε ότι, αν και η ψύχωση παραμένει σπάνια παρενέργεια, η μελέτη δείχνει έναν αυξημένο κίνδυνο που φαίνεται να εξαρτάται από τη δόση.
Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να αποδειχθεί αν υπάρχει άμεση σχέση αιτίας και αποτελέσματος ανάμεσα στις υψηλές δόσεις αμφεταμινών και την ψύχωση ή τη μανία.
Τι πρέπει να διερευνηθεί στη συνέχεια
Οι ειδικοί θεωρούν ότι χρειάζονται μακροχρόνιες μελέτες που θα παρακολουθούν ασθενείς σε βάθος χρόνου, ώστε να φανεί ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Χρήσιμες θεωρούνται επίσης οι μελέτες φαρμακοεπαγρύπνησης, δηλαδή η ανάλυση μεγάλων βάσεων δεδομένων με συνταγογραφήσεις και αναφορές ανεπιθύμητων ενεργειών.
Παράλληλα, οι ερευνητές ζητούν περισσότερη μελέτη των βιολογικών μηχανισμών που συνδέουν τις αμφεταμίνες με τη λειτουργία της ντοπαμίνης και την εμφάνιση ψύχωσης.
Στόχος είναι να μπορούν οι γιατροί να εντοπίζουν καλύτερα ποιοι ασθενείς κινδυνεύουν περισσότερο και να προσαρμόζουν τη θεραπεία με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Τι σημαίνει αυτό για τους ασθενείς
Τα φάρμακα για ADHD μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικά και, για πολλούς ανθρώπους, να βελτιώνουν σημαντικά την καθημερινότητα, τη συγκέντρωση και τη λειτουργικότητα.
Η νέα μελέτη δεν σημαίνει ότι οι ασθενείς πρέπει να διακόψουν μόνοι τους τη θεραπεία.
Σημαίνει όμως ότι η δόση, το ιστορικό ψυχικής υγείας και η ιατρική παρακολούθηση έχουν καθοριστική σημασία.
Όποιος λαμβάνει φάρμακα για ADHD (ΔΕΠΥ) και εμφανίσει έντονη ανησυχία, αϋπνία, υπερδιέγερση, παράξενες σκέψεις, παραισθήσεις ή συμπτώματα μανίας, θα πρέπει να ενημερώσει άμεσα τον γιατρό του.
Η σωστή χρήση των φαρμάκων, στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση και με τακτική παρακολούθηση, μπορεί να βοηθήσει ώστε η θεραπεία να παραμένει όσο το δυνατόν πιο ασφαλής.
Πηγές:
Τα άρθρα βασίζονται σε διεθνείς επιστημονικές πηγές όπως το PubMed, το Mayo Clinic και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO). Στόχος μας είναι η έγκυρη και κατανοητή ενημέρωση για θέματα υγείας και πρόληψης. Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά ιατρική συμβουλή ή γνωμάτευση. Μάθετε περισσότερα για την ομάδα μας στη σελίδα → Σχετικά με εμάς.
