Για ένα ξεχωριστό κοινωνικό φαινόμενο, που κατακτά ολοένα και περισσότερο έδαφος, ειδικότερα μεταξύ των παιδιών και των εφήβων κάνει λόγο μια ερευνητική ομάδα να μελετά σε βάθος τις σοβαρότατες επιπτώσεις του κυβερνοεκφοβισμού (cyberbullying) στην ψυχική υγεία.
H σχέση όλων μας με το διαδίκτυο είναι πλέον τόσο έντονη, ειδικά από την εμφάνιση της πανδημίας του κορονοϊού, που ενίσχυσε την κοινωνική αποστασιοποίηση, ώστε ένα μεγάλο μέρος της αλληλεπίδρασης των ανθρώπων, μεταξύ των οποίων και το bullying, διατηρήθηκε ηλεκτρονικά, μέσω προσωπικών μηνυμάτων ή αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Με το διαδικτυακό εκφοβισμό κάποιος χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να παρενοχλήσει, να απειλήσει, να φέρει σε δύσκολη θέση ή να στοχεύσει ένα άλλο άτομο. Συμβαίνει σε συσκευές όπως smartphone, υπολογιστές, tablet και συστήματα παιχνιδιών.
Ερευνητές από το Ινστιτούτο Lifespan Brain (LiBI) του Παιδιατρικού Νοσοκομείου της Φιλαδέλφεια, το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια και το Πανεπιστήμιο Reichman του Ισραήλ ανέλυσαν δεδομένα που αφορούσαν περισσότερα από 10.000 παιδιά 10-13 ετών. Η έρευνα ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2018 και ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 2021 για λογαριασμό της μελέτης ABCD για την Γνωστική Ανάπτυξη του Εγκεφάλου των Εφήβων.
Διαδικτυακός εκφοβισμός – Οι συνέπειες
«Σε μια εποχή που οι έφηβοι περνούν περισσότερο χρόνο από ποτέ σερφάροντας στο διαδίκτυο, η μελέτη αυτή υπογραμμίζει τον αρνητικό αντίκτυπο που έχει το ψηφιακό bullying στα υποψήφια θύματά του», λέει ο Δρ. Ran Barzilay, βοηθός καθηγητή στο LiBI.
Ο διαδικτυακός εκφοβισμός που είναι σοβαρός, μακροχρόνιος ή συμβαίνει συχνά μπορεί να προκαλέσει άγχος, κατάθλιψη και άλλες διαταραχές που σχετίζονται με το άγχος σε θύματα και εκφοβιστές. Σε σπάνιες περιπτώσεις, ορισμένα παιδιά έχουν αποπειραθεί ή πεθάνει από αυτοκτονία.
Ειδικότερα, η παρούσα μελέτη διαπίστωσε ότι είναι πιο πιθανό να έχουν αυτοκτονικές τάσεις ή ακόμη και κάνουν απόπειρα αυτοκτονίας τα νεαρά θύματα του διαδικτυακού εκφοβισμού, συγκριτικά με όσους αντιμετωπίζουν την κατά πρόσωπο επίθεση. Μάλιστα, σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), ο δείκτης αυτοκτονιών στα παιδιά αυξάνεται διαρκώς, ενώ το 2018 έγινε η δεύτερη κυριότερη αιτία θανάτου για τα άτομα 10-24 ετών στις ΗΠΑ.
Κατάθλιψη και άγχος – Στα υψηλότερα ποσοστά η Ελλάδα
Μάλιστα, σύμφωνα με τους ερευνητές, ο εκφοβισμός στο διαδίκτυο σχετίζεται μόνο εν μέρει με το παραδοσιακό bullying, γι’ αυτό και πρέπει να ερευνηθεί ως ένα ξεχωριστό, ανεξάρτητο φαινόμενο. Η μελέτη ABCD ορίζει τον κυβερνοεκφοβισμό ως μια «σκόπιμη προσπάθεια να βλάψουμε κάποιον διαδικτυακά, μέσω προσωπικών μηνυμάτων, σε ομαδικές συνομιλίες ή στις πλατφόρμες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης». Το παραδοσιακό bullying, από την άλλη, χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες: 1) φανερή επιθετικότητα, 2) μέσω απειλών ή πρόκλησης σωματικής βίας, 3) σχεσιακή επιθετικότητα, όπως το να απομονώνουμε κάποιον και επιθετική φημολογία, όπως το να διαδίδουμε άσχημες φήμες για κάποιον.
Διαδικτυακός εκφοβισμός – Τα ευρήματα
Από το σύνολο των παιδιών που συμμετείχαν στη μελέτη, το 7,6% απάντησε ότι είχε εκδηλώσει αυτοκτονικές τάσεις, το 8,9% ανέφεραν ότι είχαν υπάρξει θύματα κυβερνοεκφοβισμού και το 0.9% ανέφερε ότι είχε εκφοβίσει διαδικτυακά άλλους.
Οι ερευνητές ανακάλυψαν το εξής παράδοξο: Οι τάσεις αυτοκτονίας ήταν έντονες τόσο στα θύματα, όσο και στους θύτες του παραδοσιακού bullying, δεν ίσχυε όμως το ίδιο στην περίπτωση του κυβερνοεκφοβισμού, που δείχνει να μην επηρεάζει αρνητικά τους δράστες.
Παράλληλα, οι ειδικοί ανέδειξαν και ένα ακόμη, πολύ σημαντικό στοιχείο: Οι νέοι που επηρεάζονται από τον κυβερνοεκφοβισμό είναι διαφορετικοί από εκείνους που πλήττονται από το παραδοσιακό bullying. Επομένως, η μελέτη για τα θύματα του κυβερνοεκφοβισμού θα μας βοηθήσει να εντοπίσουμε περισσότερα παιδιά με αυτοκτονικές τάσεις, που δεν εντοπίζονται στις έρευνες για τα θύματα του παραδοσιακού bullying. Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο διαδικτυακός εκφοβισμός αποτελεί με διαφορά κυρίαρχο παράγοντα πρόκλησης αυτοκτονικών τάσεων.
«Βάσει των νέων ευρημάτων, διαπιστώνουμε ότι είναι απαραίτητο να εξετάσουμε το θέμα του κυβερνοεκφοβισμού με την ίδια σοβαρότητα που αντιμετωπίζουμε άλλα αίτια, όπως η κατάθλιψη», δήλωσε ο Δρ. Barzilay. «Παράλληλα, τόσο οι εκπαιδευτικοί, όσο και οι γονείς θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, ώστε να εντοπίσουν τυχόν συμπεριφορές των παιδιών που μαρτυρούν ότι έχουν πέσει θύματα κυβερνοεκφοβισμού», συμπλήρωσε.
Τέλος, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα έχει ενισχυθεί ακόμη περισσότερο με την έλευση της πανδημίας του κορoνοϊού και στόχος είναι να γίνει πιο ξεκάθαρο το τοπίο που οριοθετεί το φαινόμενο του κυβερνοεκφοβισμού και των συνεπειών του στα παιδιά.