Τα τελευταία χρόνια, τα ποσοστά επιβίωσης των καρκινοπαθών συνεχώς βελτιώνονται καθώς εξελίσσεται σε όλους τους τομείς η αντικαρκινική θεραπεία. Ανάλογη βελτίωση πρέπει όμως να επιτευχθεί και στην ποιότητα ζωής των ασθενών που πάσχουν από καρκίνο, τόσο κατά τη διάρκεια της θεραπείας όσο και μετά από την ολοκλήρωσή της.
Φαρμακευτική κάνναβη
Η χρήση της κάνναβης για τις φαρμακευτικές της ιδιότητες είναι γνωστή εδώ και αιώνες. Η αρχαιότερη καταγεγραμμένη αναφορά εντοπίζεται στην κινεζική σύνοψη «Βοτανοθεραπευτική του αυτοκράτορα Shen Nung» (2733 π.Χ.).
Γράφει η Ευαγγελία Πλιάκου, MD, MSc, Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας
H συγκεκριμένη σύνοψη αφορά τη θεραπεία των διαταραχών της εμμήνου ρύσεως, της ουρικής αρθρίτιδας, των ρευματικών παθήσεων, της ελονοσίας, της δυσκοιλιότητας και των διαταραχών προσοχής και συγκέντρωσης. Η προσοχή της παγκόσμιας ιατρικής κοινότητας στην αξιοποίηση της κάνναβης αυξάνεται διαρκώς τα τελευταία χρόνια, ιδίως μετά τη νομιμοποίηση του ελαίου κανναβινόλης (CBD) και άλλων προϊόντων αυτής σε διάφορες χώρες του κόσμου.
Τα κανναβινοειδή είναι τα κύρια δραστικά συστατικά της κάνναβης. Μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε δύο ομάδες:
- τα «φυσικά» κανναβινοειδή, όπως η Δ9-τετραϋδροκανναβινόλη (THC) και η κανναβιδιόλη
- τα «συνθετικά»κανναβινοειδή, όπως η δροναβινόλη, η ναμπιλόνη και οι ναβιξιμόλες. H Δ9-τετραϋδροκανναβινόλη (THC) είναι το κυρίαρχο ψυχοδραστικό συστατικό, ενώ η κανναβιδιόλη (CBD) εμφανίζει ηπιότερη δράση από την THC. Τα προϊόντα CBD για να καταστούν νόμιμα δεν μπορούν να περιέχουν περισσότερο από 0,3% THC.
Η αποτελεσματικότητα των κανναβινοειδών
Οι ιατρικές χρήσεις της κάνναβης έχουν αποτελέσει αντικείμενο αρκετών μελετών και συζητήσεων στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα. Πλέον, τα κανναβινοειδή θεωρούνται αποτελεσματικά για την ανακούφιση της ναυτίας και του εμέτου, ιδίως μετά τη χημειοθεραπεία (CINV-chemotherapy-induced nausea and vomiting).
Άλλες περιπτώσεις χρήσης τους μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Μυϊκά άλγη.
- Διακοπή του καπνίσματος.
- Κρίσεις ημικρανίας και κεφαλαλγίας.
- Ανακούφιση από το άγχος και προβλήματα στον ύπνο.
- Φλεγμονώδεις και αυτοάνοσες νόσους και περιπτώσεις χρόνιου άλγους, όπως ινομυαλγία, αρθρίτιδα, συστηματικό ερυθηματώδη λύκο και νόσο του Crohn.
- Ψυχικές διαταραχές, όπως κατάθλιψη, αγχώδης διαταραχή, διπολική διαταραχή και μετατραυματικό στρες (PTSD).
- Μυϊκό έλεγχο και μείωση σπαστικότητας, όπως στη νόσο του Πάρκινσον.
- Απώλεια βάρους και αύξηση της όρεξης (ιδίως σε ασθενείς με AIDS).
- Επιληψία, σε ενηλίκους και παιδιά >2 ετών (το Epidiolex® εγκρίθηκε από τον FDA τον Ιούνιο του 2018 για τη θεραπεία των επιληπτικών κρίσεων, ιδίως στα σύνδρομα Lennox-Gastaut [LGS] και Dravet]).
Η αποτελεσματικότητα της χορήγησής τους έχει παρατηρηθεί επίσης σε καταστάσεις κινητικών δυσκολιών και λοιπών νευρολογικών παθήσεων, σε περιπτώσεις σοβαρού άσθματος και στο γλαύκωμα.
Τα κανναβινοειδή έχουν επίσης μελετηθεί για τις αντικαρκινικές τους ιδιότητες, μερικές από τα οποίες είναι η αναστολή της αγγειογένεσης του όγκου, η μείωση της μετανάστευσης των καρκινικών κυττάρων και η προσωρινή ανακούφιση των συμπτωμάτων από την εξέλιξη της νόσου και τη θεραπεία της. Ωστόσο, δεν είναι ακόμα δυνατή η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, λόγω του μικρού αριθμού δεδομένων, γεγονός που καθιστά επιβεβλημένη την περαιτέρω έρευνα στον τομέα αυτό.
Πέρα από τις κακοήθειες, η χρήση ναβιξιμόλης είναι αντικείμενο κλινικών μελετών για τη θεραπεία του πόνου και της σπαστικότητας σε νευρολογικές παθήσεις, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας.
H φαρμακευτική κάνναβη στο σήμερα
Σήμερα, οι τρόποι χορήγησης των φυσικών και συνθετικών προϊόντων κάνναβης ποικίλλουν και περιλαμβάνουν κυρίως την αναπνευστική ή στοματική οδό (εισπνοή ή κατάποση) καθώς επίσης την τοπική χορήγηση, όπως για παράδειγμα υπογλώσσια ή διαδερμικά.
Τα διαθέσιμα προϊόντα CBD κυκλοφορούν σε διάφορες μορφές, μερικές από τις οποίες μπορεί να έχουν διαφορετικούς ρυθμούς απορρόφησης ή να είναι καλύτερες για ορισμένες εφαρμογές ή παθήσεις. Από τα πλέον γνωστά και εγκεκριμένα σκευάσματα είναι το Sativex®, ένα στοματικό εκνέφωμα το οποίο περιέχει CBD και THC, καθώς και το Dronabinol®, που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ναυτίας και του εμέτου από τη χορήγηση χημειοθεραπείας και την καχεξία σε ασθενείς με HIV/AIDS.
Συνήθως, τα έλαια CBD, τα αποστάγματα και τα βάμματα λαμβάνονται υπογλώσσια. Τα υγρά μπορεί να χορηγούνται ως σπρέι ή με σταγονόμετρο, όπου παραμένουν κάτω από τη γλώσσα συνήθως για ένα ή δύο λεπτά και μετά γίνεται κατάποσή τους.
Η υπογλώσσια χορήγηση προσφέρει το πλεονέκτημα της γρήγορης απορρόφησης και των ταχύτερων αποτελεσμάτων. Επίσης παρακάμπτεται η διαδικασία μεταβολισμού του CBD (όπως και άλλων κανναβινοειδών που περιέχονται στο προϊόν) από το ήπαρ ή η αποδόμησή τους κατά τη διαδικασία της πέψης.Οι υπογλώσσιοι τύποι είναι επίσης πιο εύκολο να ληφθούν εάν υπάρχουν προβλήματα κατάποσης για ταμπλέτες ή κάψουλες.
Το δημοφιλές άτμισμα στους χρήστες CBD
Μια νέα μορφή χορήγησης αναδεικνύεται τα τελευταία έτη και αφορά το λεγόμενο Vaping ή αλλιώς η διαδικασία καπνίσματος CBD με ηλεκτρονική συσκευή τσιγάρου. Το «άτμισμα» έχει γίνει δημοφιλές στους χρήστες CBD, ωστόσο ολοένα και περισσότερος αριθμός ερευνών δείχνει ότι δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την υγεία των χρηστών.
Παρά την αυξανόμενη και την υπό προϋποθέσεις νόμιμη χρήση των προϊόντων κάνναβης τα τελευταία έτη, είναι προτιμητέο αυτή να γίνεται έπειτα από διεξοδική συζήτηση με τον θεράποντα ιατρό. Η δόση έναρξης συνιστάται να είναι αρκετά μικρή, καθότι αναπτύσσεται σύντομα ανοχή, και να αυξάνεται σταδιακά και πάντα επί ενδείξεων.
Σημαντικό είναι να γνωρίζουμε ότι τα διαφορετικά προϊόντα CBD εμφανίζουν διαφορετική ισχύ και δραστικότητα. Το περιεχόμενο ποσοστό CBD στο προϊόν έχει σχέση με την καθαρότητα και όχι με την ισχύ. Επίσης, ο τρόπος χορήγησης επηρεάζει την αποτελεσματικότητά του. Για παράδειγμα, ένα τρόφιμο ή μια βρώσιμη μορφή έχει μικρότερη επίδραση στον ασθενή από την υπογλώσσια χορήγηση.
Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η παρουσία άλλων ουσιών, όπως έκδοχα, έλαια και αιθέρια έλαια, εκχυλίσματα, γλυκαντικά που μπορεί να προστεθούν για γεύση, άρωμα και / ή τα υποτιθέμενα οφέλη τους.
Διαφορετική η ανταπόκριση του κάθε ασθενούς
Ο κάθε ασθενής, και αναλόγως της υποκείμενης πάθησης, ανταποκρίνεται στη φαρμακευτική κάνναβη με διαφορετικό τρόπο, επομένως η ένδειξη και η εύρεση της καλύτερης μορφής, ισχύος και τρόπου χορήγησης μπορούν να είναι χρονοβόρες και πρέπει να επιβλέπονται στενά από τον θεράποντα ιατρό.
Τέλος, επειδή πρόκειται για μια ανερχόμενη αγορά, χωρίς επαρκή επιστημονικά δεδομένα ακόμα, καθώς τα υπάρχοντα προκαλούν μάλλον ερωτήσεις παρά απαντήσεις, είναι επιβεβλημένο να υφίστανται στενή παρακολούθηση και έλεγχος όχι μόνο από τον ίδιο ασθενή και τον θεράποντα ιατρό, αλλά και από τους κατάλληλους θεσμικούς φορείς.
Για παράδειγμα, ένα πιστοποιητικό ανάλυσης (COA), που ήδη υφίσταται σε κάποιες χώρες, θα μπορούσε να παρέχει πληροφορίες για τα επίπεδα CBD, την περιεκτικότητα σε THC αλλά και την παρουσία τυχόν επιβλαβών παραγόντων που ενδεχομένως βρίσκονται στη φαρμακευτική κάνναβη.
Σε κάθε περίπτωση, ο στόχος είναι κοινός: όχι μόνο η ανακούφιση, αλλά και η ασφάλεια των ασθενών, μια αρχή πιστή στις ιπποκρατικές βάσεις και το ήθος του «Ωφελέειν ή μη βλάπτειν».