Το χαλάζιο στο μάτι είναι ένα συνήθως ανώδυνο εξόγκωμα στο βλέφαρο, το οποίο δημιουργείται όταν φράξει ένας μεϊβομιανός αδένας και συσσωρευτούν στο εσωτερικό του οι λιπαρές εκκρίσεις. Κατά κανόνα δεν οφείλεται σε βακτηριακή λοίμωξη και επομένως δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Πολλά χαλάζια υποχωρούν μέσα σε μερικές εβδομάδες με ζεστές κομπρέσες, ήπιο μασάζ και σωστή υγιεινή των βλεφάρων. Δεν πρέπει να τα πιέζουμε ή να προσπαθούμε να τα τρυπήσουμε, ούτε να χρησιμοποιούμε αυθαίρετα αντιβιοτικές ή κορτιζονούχες αλοιφές. Αν το εξόγκωμα επιμένει, μεγαλώνει, προκαλεί έντονο πόνο, εμφανίζεται επανειλημμένα στο ίδιο σημείο ή επηρεάζει την όραση, χρειάζεται εξέταση από οφθαλμίατρο.

Τι είναι το χαλάζιο στο μάτι;

Οι μεϊβομιανοί αδένες βρίσκονται μέσα στα βλέφαρα και παράγουν τη λιπαρή στοιβάδα των δακρύων, η οποία συμβάλλει στον περιορισμό της εξάτμισής τους. Όταν το στόμιο ενός αδένα φράξει, το λιπαρό υλικό συσσωρεύεται στο εσωτερικό του και προκαλεί τοπική φλεγμονώδη αντίδραση, με αποτέλεσμα να σχηματίζεται ένα οζίδιο στο βλέφαρο.

Το χαλάζιο μπορεί να εμφανιστεί στο άνω ή στο κάτω βλέφαρο και να είναι εξωτερικά ορατό ή να βρίσκεται βαθύτερα. Συχνά περιγράφεται ως «κύστη στο μάτι», αν και στην πραγματικότητα πρόκειται για βλάβη του βλεφάρου και όχι για κύστη του ίδιου του οφθαλμού. Συνήθως δεν οφείλεται σε λοίμωξη, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρξει επιμόλυνση.

Ποια συμπτώματα προκαλεί το χαλάζιο;

Το πιο χαρακτηριστικό εύρημα είναι ένα στρογγυλό, σχετικά σκληρό εξόγκωμα στο βλέφαρο. Στην αρχή μπορεί να υπάρχει ήπια ευαισθησία, κοκκινίλα και πρήξιμο, τα οποία συνήθως μειώνονται καθώς το χαλάζιο γίνεται πιο εντοπισμένο.

• οζίδιο ή πρήξιμο στο άνω ή στο κάτω βλέφαρο,
• ήπια κοκκινίλα και ενόχληση,
• αίσθημα βάρους στο βλέφαρο,
• δακρύρροια ή ερεθισμός του ματιού,
• θολή όραση, όταν ένα μεγάλο χαλάζιο πιέζει τον κερατοειδή.

Ο έντονος πόνος, το άφθονο πύον και η γρήγορη επιδείνωση δεν αποτελούν την τυπική εικόνα ενός απλού χαλάζιου. Μπορεί να υποδηλώνουν λοίμωξη ή διαφορετική πάθηση και χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.

Εσωτερικό χαλάζιο στο μάτι

Ένα εσωτερικό χαλάζιο αναπτύσσεται βαθύτερα στο βλέφαρο και μπορεί να προκαλεί κυρίως διάχυτο πρήξιμο, χωρίς να φαίνεται εξωτερικά σαν «σπυράκι». Δεν πρέπει να αναστρέφουμε επανειλημμένα το βλέφαρο, να πιέζουμε την περιοχή ή να προσπαθούμε να την τρυπήσουμε.

Χαλάζιο στο πάνω ή στο κάτω βλέφαρο

Το χαλάζιο μπορεί να εμφανιστεί τόσο στο άνω όσο και στο κάτω βλέφαρο. Η θέση του δεν αλλάζει ουσιαστικά την αρχική φροντίδα. Μετά τη ζεστή κομπρέσα μπορεί να γίνει πολύ ήπιο μασάζ του βλεφάρου, χωρίς πίεση πάνω στο ίδιο το εξόγκωμα. Αν υπάρχει αμφιβολία για την τεχνική ή το χαλάζιο είναι μεγάλο και επώδυνο, είναι προτιμότερο να δοθούν συγκεκριμένες οδηγίες από οφθαλμίατρο.

Χαλάζιο ή κριθαράκι; Ποιες είναι οι διαφορές;

Οι δύο καταστάσεις μπορεί να μοιάζουν, ιδιαίτερα στην αρχή, ενώ ένα κριθαράκι μπορεί αργότερα να αφήσει ένα χαλάζιο. Η διάκριση είναι σημαντική όταν υπάρχει έντονος πόνος, έκκριμα, εκτεταμένο πρήξιμο ή όταν η βλάβη δεν υποχωρεί.

Από τι προκαλείται το χαλάζιο;

Η άμεση αιτία είναι η απόφραξη ενός μεϊβομιανού αδένα και η συσσώρευση των λιπαρών εκκρίσεών του. Η απόφραξη είναι πιθανότερη όταν οι εκκρίσεις των αδένων γίνονται πιο παχύρρευστες ή όταν υπάρχει χρόνια φλεγμονή στα βλέφαρα.

Παράγοντες που συνδέονται με συχνότερη εμφάνιση ή υποτροπές είναι η βλεφαρίτιδα, η δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων, η ροδόχρους νόσος, η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα και το ιστορικό προηγούμενων χαλαζίων. Η καλή υγιεινή των βλεφάρων, η σωστή αφαίρεση του μακιγιάζ και η αποφυγή του συχνού τριψίματος των ματιών είναι χρήσιμες συνήθειες, ιδιαίτερα σε άτομα που εμφανίζουν συχνά χαλάζια.

Βλεφαρίτιδα και χαλάζιο

Η χρόνια βλεφαρίτιδα προκαλεί ερεθισμό στα χείλη των βλεφάρων και μπορεί να επηρεάσει τη φυσιολογική λειτουργία των μεϊβομιανών αδένων. Γι’ αυτό, όταν τα χαλάζια επανεμφανίζονται, δεν αρκεί πάντα η αντιμετώπιση του μεμονωμένου εξογκώματος. Μπορεί να χρειάζεται συστηματική φροντίδα των βλεφάρων και αντιμετώπιση του υποκείμενου προβλήματος, σύμφωνα με τις οδηγίες του οφθαλμιάτρου.

Μπορεί το στρες να προκαλέσει χαλάζιο;

Το στρες δεν θεωρείται άμεση αιτία του χαλάζιου. Μπορεί, ωστόσο, να επηρεάζει έμμεσα ορισμένες συνήθειες, όπως το συχνό τρίψιμο των ματιών, ή να συνδέεται με επιδείνωση ορισμένων δερματικών και φλεγμονωδών καταστάσεων. Δεν είναι επομένως σωστό να αποδίδεται η εμφάνιση ενός χαλάζιου αποκλειστικά στο άγχος.

Χαλάζιο στο μάτι: Πώς φεύγει;

Η αρχική αντιμετώπιση ενός απλού χαλάζιου είναι συνήθως συντηρητική. Στόχος είναι να μαλακώσουν οι παχύρρευστες εκκρίσεις και να διευκολυνθεί σταδιακά η φυσιολογική παροχέτευση του αδένα.

1. Εφαρμόστε ζεστή κομπρέσα στο κλειστό βλέφαρο.
2. Κάντε πολύ ήπιο μασάζ μετά την κομπρέσα, χωρίς να πιέζετε ή να συνθλίβετε το εξόγκωμα.
3. Διατηρήστε καθαρά τα βλέφαρα και πλένετε τα χέρια πριν και μετά τη φροντίδα.
4. Αποφύγετε το μακιγιάζ μέχρι να υποχωρήσει ο ερεθισμός.
5. Μη φοράτε φακούς επαφής όσο το μάτι είναι κόκκινο ή ερεθισμένο.
6. Μην τρίβετε, πιέζετε ή τρυπάτε το χαλάζιο.

Η «φυσική αντιμετώπιση» του χαλάζιου περιορίζεται σε ασφαλή τοπική φροντίδα. Βότανα, αιθέρια έλαια, λεμόνι ή άλλα σπιτικά σκευάσματα δεν πρέπει να εφαρμόζονται μέσα ή κοντά στο μάτι.

Πώς εφαρμόζονται σωστά οι ζεστές κομπρέσες;

Χρησιμοποιήστε καθαρό πανί ή ειδική θερμαινόμενη μάσκα σε θερμοκρασία ζεστή, αλλά όχι καυτή. Τοποθετήστε την πάνω στο κλειστό βλέφαρο για περίπου 5–10 λεπτά, προσέχοντας να μην προκληθεί έγκαυμα. Η διαδικασία μπορεί να επαναλαμβάνεται αρκετές φορές μέσα στην ημέρα, σύμφωνα και με τις οδηγίες του οφθαλμιάτρου.

Μετά την κομπρέσα μπορεί να γίνει πολύ απαλό μασάζ, χωρίς έντονη πίεση πάνω στο χαλάζιο. Η θερμότητα βοηθά να μαλακώσουν οι εγκλωβισμένες λιπαρές εκκρίσεις και μπορεί να διευκολύνει την αποσυμφόρηση του αδένα, όπως αναφέρει το Moorfields Eye Hospital.

Τι δεν πρέπει να κάνουμε

• Δεν σπάμε και δεν τρυπάμε το χαλάζιο με βελόνα.
• Δεν ασκούμε δυνατή πίεση στο εξόγκωμα.
• Δεν χρησιμοποιούμε κολλύρια ή αλοιφές άλλου ατόμου.
• Δεν βάζουμε χαμομήλι, λεμόνι, αιθέρια έλαια ή άλλα σπιτικά σκευάσματα στο μάτι.
• Δεν εφαρμόζουμε κομπρέσα τόσο καυτή ώστε να προκαλεί πόνο ή έγκαυμα.

Αλοιφή για χαλάζιο στο μάτι: Πότε χρειάζεται;

Δεν υπάρχει απλή μη συνταγογραφούμενη αλοιφή που να «διαλύει» το χαλάζιο. Επειδή το απλό χαλάζιο οφείλεται κυρίως σε απόφραξη του αδένα και φλεγμονώδη αντίδραση και όχι σε βακτηριακή λοίμωξη, οι αντιβιοτικές αλοιφές δεν αποτελούν θεραπεία ρουτίνας.

Ο οφθαλμίατρος μπορεί να χορηγήσει αντιβιοτική αγωγή όταν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη ή άλλη συγκεκριμένη ένδειξη. Κορτιζονούχα κολλύρια ή αλοιφές πρέπει επίσης να χρησιμοποιούνται μόνο κατόπιν οφθαλμολογικής εξέτασης. Η αυθαίρετη χρήση κορτικοστεροειδών στο μάτι μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης, και να επιδεινώσει ή να καλύψει ορισμένες λοιμώξεις.

Πόσο διαρκεί το χαλάζιο στο μάτι;

Ένα χαλάζιο μπορεί να υποχωρήσει μέσα σε μερικές εβδομάδες, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις το οζίδιο επιμένει περισσότερο. Η διάρκεια εξαρτάται από το μέγεθος και το βάθος του, την ύπαρξη βλεφαρίτιδας ή δυσλειτουργίας των μεϊβομιανών αδένων και το ιστορικό υποτροπών.

Ακόμη και όταν μειωθούν η κοκκινίλα και η ενόχληση, μπορεί να παραμένει για κάποιο διάστημα ένα μικρό, σκληρό οζίδιο. Δεν υπάρχει συγκεκριμένος αριθμός ημερών μέσα στον οποίο πρέπει να εξαφανιστεί. Αν δεν παρουσιάζει σταδιακή βελτίωση ή επιμένει για αρκετές εβδομάδες, είναι σκόπιμο να αξιολογηθεί από οφθαλμίατρο.

Τι κάνουμε εάν «σκάσει» το χαλάζιο;

Εάν το χαλάζιο παροχετευτεί μόνο του, δεν πιέζουμε την περιοχή για να βγει περισσότερο περιεχόμενο. Πλένουμε καλά τα χέρια και καθαρίζουμε απαλά την έκκριση με καθαρή γάζα. Δεν χρησιμοποιούμε οινόπνευμα, οξυζενέ ή άλλα αντισηπτικά μέσα ή κοντά στο μάτι.

Μέχρι να ηρεμήσει η περιοχή, είναι προτιμότερο να αποφεύγονται οι φακοί επαφής και το μακιγιάζ. Έντονος πόνος, πύον, αιμορραγία, αυξανόμενη κοκκινίλα ή πρήξιμο που επεκτείνεται χρειάζονται αξιολόγηση από οφθαλμίατρο.

Πότε πρέπει να εξεταστεί από οφθαλμίατρο;

Ζητήστε οφθαλμολογική αξιολόγηση όταν το χαλάζιο:

• δεν βελτιώνεται μετά από ένα διάστημα συντηρητικής φροντίδας,
• μεγαλώνει, υποτροπιάζει ή επανέρχεται στο ίδιο ακριβώς σημείο,
• επηρεάζει την όραση ή προκαλεί επίμονη θολή όραση,
• συνοδεύεται από έντονο πόνο, πύον ή πυρετό,
• προκαλεί κοκκινίλα ή πρήξιμο που εξαπλώνεται,
• δυσκολεύει το άνοιγμα του ματιού,
• έχει ασυνήθιστη εμφάνιση ή συνοδεύεται από απώλεια βλεφαρίδων.

Η επανεμφάνιση στο ίδιο σημείο ή μια άτυπη εικόνα χρειάζονται έλεγχο ώστε να αποκλειστούν άλλες, πολύ σπανιότερες παθήσεις του βλεφάρου. Πιο άμεση ιατρική εκτίμηση χρειάζεται όταν το πρήξιμο εξαπλώνεται γύρω από το μάτι, υπάρχει πυρετός, διαταραχή της όρασης ή πόνος κατά την κίνηση του ματιού.

Πώς αντιμετωπίζεται ένα επίμονο χαλάζιο;

Ο οφθαλμίατρος εξετάζει τα βλέφαρα και το μάτι, επιβεβαιώνει τη διάγνωση και ελέγχει αν συνυπάρχουν προβλήματα όπως βλεφαρίτιδα ή δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων. Όταν η συντηρητική αντιμετώπιση δεν αρκεί, ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να εξεταστεί έγχυση κορτικοστεροειδούς μέσα στη βλάβη ή μικρή χειρουργική διάνοιξη και απόξεση.

Η επιλογή εξαρτάται από το μέγεθος, τη θέση, τη διάρκεια και την κλινική εικόνα. Σε άτυπες βλάβες ή χαλάζια που επανέρχονται στο ίδιο σημείο μπορεί να χρειαστεί ιστολογικός έλεγχος. Σύμφωνα με την American Academy of Ophthalmology – EyeWiki, ένα μεγάλο χαλάζιο μπορεί επίσης να πιέσει τον κερατοειδή και να προκαλέσει αστιγματισμό ή θόλωση της όρασης.

Χαλάζιο στο μάτι παιδιού

Το χαλάζιο εμφανίζεται και στην παιδική ηλικία. Οι ζεστές κομπρέσες πρέπει να εφαρμόζονται με επίβλεψη ενηλίκου και προσεκτικό έλεγχο της θερμοκρασίας, ώστε να αποφεύγεται το έγκαυμα. Δεν πιέζουμε το εξόγκωμα και δεν χρησιμοποιούμε φαρμακευτικά προϊόντα χωρίς ιατρική σύσταση.

Χρειάζεται εξέταση όταν το χαλάζιο επιμένει, επανεμφανίζεται, πονά, προκαλεί σημαντικό πρήξιμο ή επηρεάζει την όραση. Ιδιαίτερα στα μικρά παιδιά, ένα μεγάλο ή παρατεταμένο χαλάζιο δεν πρέπει να παραμελείται, καθώς η πίεση που ασκεί στον κερατοειδή μπορεί να προκαλέσει διαθλαστική μεταβολή και να επηρεάσει την όραση.

Είναι το χαλάζιο μεταδοτικό;

Το χαλάζιο δεν είναι κατά κανόνα μεταδοτικό, επειδή συνήθως προκαλείται από απόφραξη ενός αδένα και όχι από λοίμωξη. Παρ’ όλα αυτά, η καλή υγιεινή παραμένει σημαντική. Δεν μοιραζόμαστε πετσέτες, καλλυντικά, κολλύρια ή άλλα προϊόντα φροντίδας των ματιών και πλένουμε τα χέρια πριν αγγίξουμε τα βλέφαρα.

Πώς μειώνεται ο κίνδυνος να εμφανιστεί ξανά;

• Πλένουμε τα χέρια πριν αγγίξουμε τα μάτια.
• Αποφεύγουμε το συχνό τρίψιμο των βλεφάρων.
• Αφαιρούμε προσεκτικά το μακιγιάζ πριν από τον ύπνο.
• Δεν μοιραζόμαστε προϊόντα μακιγιάζ ματιών.
• Τηρούμε σχολαστικά τους κανόνες καθαρισμού και χρήσης των φακών επαφής.
• Αντιμετωπίζουμε τη χρόνια βλεφαρίτιδα, τη ροδόχρου νόσο και άλλα προβλήματα που μπορεί να ευνοούν τις υποτροπές.
• Ακολουθούμε το πρόγραμμα υγιεινής των βλεφάρων που έχει συστήσει ο οφθαλμίατρος.

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι η αυξημένη κατανάλωση νερού, η βιταμίνη Α ή συγκεκριμένες τροφές μπορούν από μόνες τους να προλάβουν το χαλάζιο. Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στη φροντίδα των βλεφάρων και στην αντιμετώπιση προβλημάτων που ευνοούν τη δυσλειτουργία και την απόφραξη των μεϊβομιανών αδένων.

Συχνές ερωτήσεις για το χαλάζιο στο μάτι

Τι πρέπει να θυμάστε

Το χαλάζιο είναι συνήθως μια καλοήθης απόφραξη ενός αδένα του βλεφάρου. Οι ζεστές κομπρέσες, το πολύ ήπιο μασάζ και η σωστή υγιεινή αποτελούν τη βασική αρχική φροντίδα. Δεν πιέζουμε ή τρυπάμε το εξόγκωμα και δεν χρησιμοποιούμε αυθαίρετα αντιβιοτικές ή κορτιζονούχες αλοιφές. Ένα επίμονο, επαναλαμβανόμενο, ασυνήθιστο ή έντονα επώδυνο εξόγκωμα πρέπει να εξετάζεται από οφθαλμίατρο.

Πηγές

• Moorfields Eye Hospital – Chalazion diagnosis and treatment
• American Academy of Ophthalmology, EyeWiki – Chalazion
• American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus – Chalazion
• University Hospitals Plymouth NHS Trust – Meibomian cyst