Πώς και γιατί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επέλεξε την ελληνική αλφάβητο για τα βαφτίσια των μεταλλάξεων του κορονοϊού; Η Washington Post δίνει απαντήσεις.

To 15ο γράμμα της ελληνικής αλφαβήτου ήταν μια αρκετά αβλαβής οντότητα για 2.500 χρόνια. Αλλά σε μόλις δύο εβδομάδες, έγινε διαβόητο. Το γράμμα Ο κινήθηκε πέρα από τα κείμενα της κλασικής φιλοσοφίας, πέρα από τη σφαίρα των περίπου 13 εκατομμυρίων κατοίκων που μιλούν ελληνικά ως γηγενείς, και χρησιμοποιήθηκε ξαφνικά σε επείγουσες επιστημονικές εκθέσεις, πρωτοσέλιδα ειδήσεων και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε όλο τον κόσμο.

Το ελληνικό αλφάβητο είναι ένα θαύμα χιλιετιών που δεν χρειαζόταν απαραίτητα αυτή την ξαφνική δημοσιότητα

Σήμερα ο κόσμος κάνει εντατικά μαθήματα στα ελληνικά, μια δυσάρεστη μετάλλαξη του κορονοϊού κάθε φορά. Τα ίδια γράμματα που χρησιμοποιούνταν από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη μετατρέπονται σε σύμβολα μιας παγκόσμιας πανδημίας και η γνώση της διαφοράς μεταξύ Δέλτα και Όμικρον είναι απαραίτητη για να κατανοήσουμε εάν μπορεί να βγαίνουμε από την πανδημία ή εάν εξακολουθούμε να είμαστε βυθισμένοι σε αυτήν.

Ο κόσμος μαθαίνει ελληνικά λόγω της μετάλλαξης «Όμικρον»

Κι ενώ πολλοί άνθρωποι είναι εξοικειωμένοι με κάποια γράμματα της ελληνικής αλφαβήτου, η εμφάνιση της νέας μετάλλαξης ήταν εκείνη που έβαλε μπρος τη διαδικασία ταχύρρυθμων μαθημάτων. Σύμφωνα με στοιχεία της Google, οι διαδικτυακές αναζητήσεις για τη φράση «ελληνικό αλφάβητο» έχουν αυξηθεί. Ακόμη και μερικοί επιστήμονες λένε ότι αναγκάστηκαν να «ξεσκονίσουν» τα ελληνικά τους.

«Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε ορισμένα κρίσιμα γράμματα – Άλφα, Βήτα, Γάμα» είπε στην Washington Post ο Τζέρεμι Λούμπαν, ιολόγος στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης.

Οι Έλληνες δεν δείχνουν να εντυπωσιάζονται από την ξαφνική δημοσιότητα. (Σε μια συνέντευξη Τύπου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν πρόσθεσε κατά λάθος ένα «ν» στο όνομα της μετάλλαξης, αποκαλώντας την «Όμνικρον»). Αλλά πολλοί Έλληνες λένε πως βλέπουν την γλώσσα τους ως παγκόσμια κληρονομιά και είναι περήφανοι για το πώς από αυτήν χρησιμοποιούνται γράμματα ευρέως στην επιστήμη, τα μαθηματικά και την τεχνολογία.

Τα ελληνικά γράμματα ήταν γνωστά εδώ και χρόνια

Πολύ πριν από την πανδημία, υπήρχαν σωματίδια Άλφα και ακτίνες Γάμα. Το Σίγμα, όπως γνωρίζει κάθε χρήστης του Microsoft Excel, είναι το σύμβολο για το άθροισμα. Και ίσως, κανένα γράμμα δεν είναι πιο διάσημο από το Π.

«Για εμάς, τέτοιου είδους πράγματα δεν μας εντυπωσιάζουν» δήλωσε στην Washington Post ένας Έλληνας ανώτερος αξιωματούχος, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας. Ο αξιωματούχος ανέφερε ως παράδειγμα το νέο εταιρικό όνομα του Facebook, Meta, που συνήθως χρησιμοποιείται στα αγγλικά ως «αυτοαναφορικό», αλλά στα ελληνικά σημαίνει «μετά» ή «εκτός». «Δε ζητάει κανείς άδεια» είπε ο αξιωματούχος γελώντας. «Η χρήση των ελληνικών λέξεων είναι καθιερωμένη».

Πώς προέκυψε η χρήση των ελληνικών γραμμάτων για τις μεταλλάξεις του κορονοϊού;

Τα ελληνικά γράμματα απέκτησαν τον πανδημικό τους ρόλο πριν από λίγους μήνες- και κατά μία έννοια, ήρθαν ως διάσωση. Πριν από τον Ιούνιο, οι επιστήμονες χρησιμοποιούσαν τα δικά τους καθιερωμένα συστήματα ονομασίας για μεταλλάξεις – B.1.1.7. για παράδειγμα. Και στο κοινό, οι νέες μεταλλάξεις περιγράφονταν στην καθομιλουμένη από τις χώρες στις οποίες εντοπίστηκαν για πρώτη φορά, μια πρακτική που ο ΠΟΥ αποκάλεσε «στιγματιστική και μεροληπτική».

Οι «παγίδες» της ελληνικής αλφαβήτου

Αλλά ακόμη και το ελληνικό σύστημα, όπως αποδεικνύεται, είχε κάποιες παγίδες. Όταν μια νέα εξαιρετικά μεταλλαγμένη παραλλαγή ανακαλύφθηκε στα τέλη Νοεμβρίου, το επόμενο γράμμα στη σειρά, αλφαβητικά ήταν το «Ν». Αλλά ο ΠΟΥ αποφάσισε πως ένα ομόφωνο γράμμα με την λέξη «new» (νέο), θα μπέρδευε τα πράγματα. Οι αξιωματούχοι, λοιπόν, απέρριψαν τη νέα μετάλλαξη «N».

Το επόμενο γράμμα στο ελληνικό αλφάβητο ήταν το «Ξ», το οποίο τυγχάνει να γράφεται στα αγγλικά πανομοιότυπα με το επώνυμο του Κινέζου ηγέτη – μια ανεπιθύμητη ηχώ ειδικά όταν ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ επέμενε να αναφέρεται στον «κινεζικό ιό». Ο ΠΟΥ το παρέλειψε επίσης. «Το Ξι δεν χρησιμοποιήθηκε επειδή είναι ένα κοινό επώνυμο» ανέφερε ο ΠΟΥ σε δήλωση στην Washington Post.

Ποιο πρόβλημα δημιουργείται;

Κοιτάζοντας το μέλλον, οι επιστήμονες βλέπουν ένα άλλο πρόβλημα. Υπάρχουν αμέτρητες μεταλλάξεις – και πιθανώς πιο σημαντικές καθ’ οδόν – αλλά το ελληνικό αλφάβητο έχει μόλις 24 γράμματα και μόνο εννέα παραμένουν στη λίστα.

Το κάποτε κυρίαρχο άλφα και το κυρίαρχο Δέλτα προφανώς άξιζαν τα ονόματά τους, λένε οι επιστήμονες. Το ίδιο με το Βήτα, που εντοπίστηκε για πρώτη φορά στη Νότια Αφρική στα τέλη του 2020, το οποίο ήταν πιο πιθανό από τον προκάτοχό του να προκαλέσει κάποια σοβαρή ασθένεια. Αλλά, άλλες μεταλλάξεις, – Ήτα, Θήτα, Γιώτα – πέρασαν γρήγορα και πλέον είναι άσχετες.

«Νομίζω ότι χρησιμοποιήσαμε πολύ γρήγορα πάρα πολλά στοιχεία του από το ελληνικό αλφάβητο» δήλωσε ο Γουίλιαμ Χάναζ, επιδημιολόγος στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ.

Για όσους χρησιμοποιούν το ρωμαϊκό αλφάβητο, το ελληνικό αποτελείται από μερικά γράμματα που είναι εύκολα αναγνωρίσιμα: Α (άλφα), Β (βήτα) και Κ (κάπα) για παράδειγμα, όλα μοιάζουν και ακούγονται όπως θα ήταν στα αγγλικά, τα ισπανικά ή τα γαλλικά.

Αλλά το ελληνικό αλφάβητο έχει επίσης γράμματα που φαίνονται γνώρισμα αλλά ακούγονται διαφορετικά – το Ρ έχει ήχο σαν το R. Έπειτα, σημειώνει η Washington Post, υπάρχουν γράμματα που είναι άγνωστα, όπως το Ψ – σε σχήμα μικρού πιρουνιού.