Τι είναι η υδρονέφρωση;
Τα ούρα παράγονται στους νεφρούς και μεταφέρονται μέσω των ουρητήρων στην ουροδόχο κύστη. Όταν η φυσιολογική ροή τους εμποδίζεται ή όταν τα ούρα επιστρέφουν προς τον νεφρό, μπορεί να διαταθούν η νεφρική πύελος και οι κάλυκες.
Αυτή η διάταση ονομάζεται υδρονέφρωση. Δεν αποτελεί από μόνη της συγκεκριμένη νόσο, αλλά εύρημα που χρειάζεται διερεύνηση ώστε να εντοπιστεί η αιτία του. [NHS]
Υδρονέφρωση και διάταση νεφρού είναι το ίδιο;
Ο όρος «διάταση νεφρού» χρησιμοποιείται συχνά στην καθημερινή γλώσσα για να περιγράψει την υδρονέφρωση. Πιο συγκεκριμένα, η απεικόνιση μπορεί να δείξει διάταση της νεφρικής πυέλου και των καλύκων λόγω συσσώρευσης ούρων.
Ωστόσο, ένα τέτοιο εύρημα στον υπέρηχο δεν αποδεικνύει πάντοτε από μόνο του σημαντική απόφραξη. Η ερμηνεία γίνεται σε συνδυασμό με τα συμπτώματα, τη νεφρική λειτουργία και, όταν χρειάζεται, πρόσθετο απεικονιστικό έλεγχο.
Ποια συμπτώματα προκαλεί η υδρονέφρωση;
Η ήπια ή χρόνια υδρονέφρωση μπορεί να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα και να ανακαλύπτεται τυχαία σε υπερηχογράφημα. Όταν υπάρχουν ενοχλήματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:
- πόνο στη μέση, στο πλάι ή στην κοιλιά,
- έντονο πόνο που μπορεί να αντανακλά προς τη βουβωνική χώρα,
- ναυτία ή έμετο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει πέτρα,
- συχνουρία ή έντονη ανάγκη για ούρηση,
- δυσκολία στην ούρηση ή αδύναμη ροή ούρων,
- θολά ούρα ή αίμα στα ούρα,
- πυρετό και ρίγη όταν συνυπάρχει λοίμωξη,
- μειωμένη ποσότητα ούρων, κυρίως όταν επηρεάζονται και οι δύο νεφροί ή υπάρχει σοβαρή απόφραξη.
Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με την αιτία, το σημείο και το πόσο γρήγορα αναπτύσσεται η απόφραξη. [Cleveland Clinic]
Πού εντοπίζεται ο πόνος;
Ο πόνος μπορεί να εμφανίζεται στη μέση ή στο πλάι, κάτω από τα πλευρά. Εάν η απόφραξη προκαλείται από λίθο στον ουρητήρα, ο πόνος ενδέχεται να είναι πολύ έντονος, να εμφανίζεται κατά κύματα και να κατεβαίνει προς τη βουβωνική χώρα.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση;
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν συμπτώματα απόφραξης συνοδεύονται από πυρετό ή ρίγη, καθώς μπορεί να συνυπάρχει λοίμωξη του ουροποιητικού. Η παρουσία απόφραξης μαζί με λοίμωξη μπορεί να απαιτήσει επείγουσα αντιμετώπιση. [NHS]
Άμεση ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν υπάρχει:
- αδυναμία ούρησης ή πολύ μικρή παραγωγή ούρων,
- έντονος ή επίμονος πόνος,
- επαναλαμβανόμενος έμετος,
- αίμα στα ούρα,
- σύγχυση, έντονη αδυναμία ή σημαντική επιδείνωση της γενικής κατάστασης,
- γνωστός μονήρης νεφρός και νέα συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν απόφραξη.
Πυρετός ή ρίγη μαζί με πιθανή απόφραξη των ούρων, σημαντική μείωση ή διακοπή της ούρησης και συμπτώματα απόφραξης σε άτομο με έναν λειτουργικό νεφρό χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση. Η ανάγκη και ο τρόπος αποσυμφόρησης του ουροποιητικού αποφασίζονται από τον γιατρό ανάλογα με την κλινική εικόνα.
Πού οφείλεται η διάταση του νεφρού;
Η υδρονέφρωση μπορεί να προκληθεί από απόφραξη της ροής των ούρων ή από επιστροφή τους προς τον νεφρό. Οι συχνότερες αιτίες περιλαμβάνουν:
- πέτρες στον νεφρό ή στον ουρητήρα,
- στένωση του ουρητήρα λόγω συγγενούς ανωμαλίας, φλεγμονής, τραυματισμού ή προηγούμενης επέμβασης,
- διόγκωση του προστάτη, η οποία μπορεί να εμποδίζει την κένωση της ουροδόχου κύστης,
- όγκους ή άλλες μάζες που πιέζουν το ουροποιητικό σύστημα,
- κατακράτηση ούρων και δυσλειτουργία της ουροδόχου κύστης,
- κυστεοουρητηρική παλινδρόμηση, κατά την οποία τα ούρα κινούνται προς τα πίσω,
- εγκυμοσύνη, λόγω των φυσιολογικών μεταβολών της κύησης και της πίεσης που μπορεί να ασκεί η μήτρα στους ουρητήρες,
- συγγενείς ανωμαλίες του ουροποιητικού σε βρέφη και παιδιά.
Η εύρεση της αιτίας είναι καθοριστική, επειδή η θεραπεία της υδρονέφρωσης δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις. [NHS – Causes]
Υδρονέφρωση σε ενήλικες
Στους ενήλικες, συχνές αιτίες είναι οι λίθοι του ουροποιητικού, η διόγκωση του προστάτη, οι στενώσεις και η κατακράτηση ούρων. Η υδρονέφρωση μπορεί να είναι μονόπλευρη όταν επηρεάζεται ένας ουρητήρας ή αμφοτερόπλευρη όταν η διαταραχή της αποχέτευσης επηρεάζει και τους δύο νεφρούς.
Η αμφοτερόπλευρη υδρονέφρωση χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή μπορεί να επηρεάσει συνολικά τη νεφρική λειτουργία.
- Διαβάστε ακόμη για την κύστη στο νεφρό και πως αντιμετωπίζεται
Υδρονέφρωση στην εγκυμοσύνη
Η διάταση του ουροποιητικού συστήματος είναι συχνό εύρημα κατά την εγκυμοσύνη. Οι φυσιολογικές μεταβολές της κύησης και η πίεση που ασκεί η αναπτυσσόμενη μήτρα μπορούν να προκαλέσουν διάταση των ουρητήρων και του αποχετευτικού συστήματος των νεφρών, συχνά περισσότερο στη δεξιά πλευρά.
Σε πολλές περιπτώσεις η διάταση που σχετίζεται με την εγκυμοσύνη υποχωρεί μετά τον τοκετό. Ωστόσο, πόνος, πυρετός, ρίγη ή συμπτώματα ουρολοίμωξης στην εγκυμοσύνη χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση, ώστε να διαπιστωθεί αν πρόκειται για φυσιολογική διάταση της κύησης ή για άλλη αιτία που απαιτεί αντιμετώπιση.
Υδρονέφρωση εμβρύου και βρέφους
Η υδρονέφρωση του εμβρύου, γνωστή και ως προγεννητική υδρονέφρωση, μπορεί να εντοπιστεί στο υπερηχογράφημα της εγκυμοσύνης. Πολλές ήπιες περιπτώσεις υποχωρούν χωρίς θεραπεία, ενώ άλλες χρειάζονται παρακολούθηση μετά τη γέννηση.
Η αιτία μπορεί να είναι μια παροδική διάταση, παλινδρόμηση των ούρων ή συγγενής απόφραξη. Η σοβαρότητα και η εξέλιξη του ευρήματος καθορίζουν αν θα απαιτηθούν πρόσθετες εξετάσεις ή αντιμετώπιση από παιδοουρολόγο. [NHS]
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διερεύνηση έχει στόχο να επιβεβαιώσει τη διάταση, να εντοπίσει το σημείο και την πιθανή αιτία της απόφραξης και να αξιολογήσει τη λειτουργία των νεφρών.
Οι εξετάσεις που μπορεί να χρησιμοποιηθούν, ανάλογα με την περίπτωση, περιλαμβάνουν:
- υπερηχογράφημα νεφρών και ουροδόχου κύστης,
- γενική και καλλιέργεια ούρων για την αναζήτηση αίματος ή λοίμωξης,
- εξετάσεις αίματος για την αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας, όπως η κρεατινίνη,
- αξονική τομογραφία, όταν χρειάζεται λεπτομερέστερη απεικόνιση, για παράδειγμα σε πιθανή απόφραξη από λίθο,
- μαγνητική τομογραφία σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
- νεφρικό σπινθηρογράφημα όταν χρειάζεται λειτουργική αξιολόγηση της αποχέτευσης και της λειτουργίας κάθε νεφρού.
Ο εκτιμώμενος ρυθμός σπειραματικής διήθησης (eGFR) χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της συνολικής νεφρικής λειτουργίας. Ωστόσο, σε μονόπλευρη απόφραξη η συνολική νεφρική λειτουργία μπορεί να διατηρείται, επειδή ο άλλος νεφρός εξακολουθεί να λειτουργεί.
Τι σημαίνει ήπια υδρονέφρωση;
Η ήπια υδρονέφρωση περιγράφει μικρό βαθμό διάτασης του αποχετευτικού συστήματος του νεφρού. Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει σοβαρή βλάβη ούτε καθορίζει από μόνη της τη θεραπεία.
Ο γιατρός αξιολογεί την αιτία, τα συμπτώματα, τη νεφρική λειτουργία και το αν η διάταση παραμένει σταθερή ή επιδεινώνεται. Σε ορισμένες περιπτώσεις αρκεί η παρακολούθηση, ενώ σε άλλες απαιτείται αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας.
| Εύρημα ή κατάσταση | Τι μπορεί να σημαίνει | Τι αξιολογεί ο γιατρός |
|---|---|---|
| Ήπια υδρονέφρωση χωρίς συμπτώματα | Μικρού βαθμού διάταση, που δεν σημαίνει απαραίτητα σοβαρή απόφραξη | Αιτία, νεφρική λειτουργία και ανάγκη παρακολούθησης |
| Έντονος πόνος με πιθανό λίθο | Πιθανή οξεία απόφραξη του ουρητήρα | Θέση και βαθμό απόφραξης και κατάλληλη αντιμετώπιση |
| Πυρετός ή ρίγη μαζί με απόφραξη | Πιθανή λοίμωξη σε αποφραγμένο ουροποιητικό | Απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση |
| Αμφοτερόπλευρη υδρονέφρωση | Διαταραχή της αποχέτευσης που επηρεάζει και τους δύο νεφρούς | Αιτία της απόφραξης και επίδραση στη συνολική νεφρική λειτουργία |
Ο βαθμός διάτασης στον υπέρηχο δεν αρκεί από μόνος του για να καθορίσει τη σοβαρότητα ή τη θεραπεία. Η αξιολόγηση γίνεται σε συνδυασμό με την αιτία, τα συμπτώματα και τη νεφρική λειτουργία.
Πώς αντιμετωπίζεται η υδρονέφρωση;
Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλες τις περιπτώσεις. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία, τη διάρκεια και τη σοβαρότητα της απόφραξης, την ύπαρξη λοίμωξης και τη λειτουργία του νεφρού.
Η θεραπεία μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να περιλαμβάνει:
- παρακολούθηση όταν η διάταση είναι ήπια και δεν επηρεάζει τη λειτουργία του νεφρού,
- αντιμετώπιση μιας πέτρας στον ουρητήρα,
- θεραπεία της κατακράτησης ούρων ή της διόγκωσης του προστάτη,
- αντιβιοτική θεραπεία όταν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη, σύμφωνα με την ιατρική αξιολόγηση,
- τοποθέτηση ουρητηρικού stent για την αποκατάσταση της αποχέτευσης των ούρων,
- διαδερμική νεφροστομία για την παροχέτευση των ούρων σε επιλεγμένες επείγουσες ή σοβαρές περιπτώσεις,
- χειρουργική ή άλλη επεμβατική αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας όταν απαιτείται.
Όταν υπάρχει σημαντική απόφραξη, ο βασικός στόχος είναι να αποκατασταθεί η αποχέτευση των ούρων και να αντιμετωπιστεί η αιτία. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί παροχέτευση με ουρητηρικό stent ή νεφροστομία. [NHS – Treatment]
Όταν η απόφραξη συνυπάρχει με λοίμωξη ή υπάρχει σημαντική επιβάρυνση της νεφρικής λειτουργίας, η αντιμετώπιση μπορεί να είναι επείγουσα. Η επιλογή της κατάλληλης παρέμβασης γίνεται από την ιατρική ομάδα ανάλογα με την αιτία και την κατάσταση του ασθενούς.
Μπορεί η υδρονέφρωση να προκαλέσει βλάβη στον νεφρό;
Η παρατεταμένη ή σοβαρή απόφραξη μπορεί να αυξήσει την πίεση μέσα στον νεφρό και να επηρεάσει τη λειτουργία του. Ο κίνδυνος εξαρτάται από το πόσο σοβαρή και παρατεταμένη είναι η διαταραχή της αποχέτευσης και από το αν αφορά το ένα ή και τα δύο νεφρά.
Με έγκαιρη διάγνωση και κατάλληλη αντιμετώπιση, πολλές περιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς μόνιμη απώλεια της νεφρικής λειτουργίας. Η παρατεταμένη σοβαρή υδρονέφρωση, όμως, μπορεί να προκαλέσει νεφρική βλάβη. [NHS]
Το περιεχόμενο συντάχθηκε από τη συντακτική ομάδα του Health4U.gr με βάση δημοσιευμένες πληροφορίες από αναγνωρισμένους οργανισμούς και ιατρικές πηγές. Οι βασικές πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για το συγκεκριμένο άρθρο παρατίθενται στο τέλος και, όπου είναι ιδιαίτερα σημαντικό, δίπλα στις σχετικές πληροφορίες.
Σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπευτική οδηγία. Για συμπτώματα, εξετάσεις ή αποφάσεις σχετικά με θεραπεία απευθυνθείτε σε γιατρό και, όπου απαιτείται, σε ουρολόγο ή νεφρολόγο. Μάθετε περισσότερα για τη συντακτική ομάδα και τον ιστότοπο στη σελίδα → Σχετικά με εμάς.
Συχνές ερωτήσεις
Η υδρονέφρωση είναι καρκίνος;
Όχι. Η υδρονέφρωση είναι διάταση του αποχετευτικού συστήματος του νεφρού και δεν αποτελεί από μόνη της καρκίνο. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις ένας όγκος ή άλλη μάζα μπορεί να προκαλέσει απόφραξη της ροής των ούρων, γι’ αυτό είναι σημαντικό να διερευνάται η αιτία.
Μπορεί να φύγει μόνη της;
Ορισμένες ήπιες περιπτώσεις μπορεί να υποχωρήσουν, όπως συμβαίνει σε αρκετά προγεννητικά ευρήματα ή όταν υποχωρήσει η αιτία που εμπόδιζε προσωρινά την αποχέτευση. Δεν πρέπει όμως να θεωρείται δεδομένο ότι κάθε υδρονέφρωση θα υποχωρήσει χωρίς να διερευνηθεί η αιτία της.
Η υδρονέφρωση προκαλεί πάντοτε πόνο;
Όχι. Μπορεί να μην προκαλεί κανένα σύμπτωμα, ιδιαίτερα όταν αναπτύσσεται σταδιακά. Αντίθετα, μια ξαφνική απόφραξη, όπως αυτή που μπορεί να προκληθεί από πέτρα στον ουρητήρα, συχνά συνοδεύεται από έντονο πόνο.
Είναι επικίνδυνη η ήπια υδρονέφρωση;
Η ήπια υδρονέφρωση δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει σοβαρή ή μόνιμη βλάβη του νεφρού. Η σημασία της εξαρτάται από την αιτία, τα συμπτώματα, τη νεφρική λειτουργία και την εξέλιξή της στον χρόνο. Για αυτό ένα εύρημα ήπιας διάτασης αξιολογείται στο συνολικό κλινικό πλαίσιο.
Ποιος γιατρός αντιμετωπίζει την υδρονέφρωση;
Η διερεύνηση και η αντιμετώπιση πραγματοποιούνται συχνά από ουρολόγο. Ανάλογα με την αιτία, την ηλικία και την επίδραση στη νεφρική λειτουργία, μπορεί να συμμετέχουν επίσης νεφρολόγος, γυναικολόγος ή παιδοουρολόγος.
Συμπέρασμα
Η υδρονέφρωση, ή διάταση του νεφρού, εμφανίζεται όταν διαταράσσεται η φυσιολογική αποχέτευση των ούρων. Μπορεί να μην προκαλεί συμπτώματα, αλλά σε άλλες περιπτώσεις συνοδεύεται από πόνο, προβλήματα στην ούρηση ή λοίμωξη. Η σημασία της εξαρτάται κυρίως από την αιτία, τη διάρκεια και τον βαθμό της απόφραξης, γι’ αυτό η σωστή διερεύνηση είναι σημαντική για την επιλογή της κατάλληλης αντιμετώπισης και την προστασία της νεφρικής λειτουργίας.