Οι πυρετικοί σπασμοί στα παιδιά μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά κατά τη διάρκεια του πυρετού και η εικόνα τους είναι συχνά πολύ τρομακτική για τους γονείς. Το παιδί μπορεί να χάσει για λίγο την επαφή με το περιβάλλον, να γίνει άκαμπτο ή να παρουσιάσει τινάγματα στα χέρια και τα πόδια. Εμφανίζονται κυρίως σε παιδιά ηλικίας από 6 μηνών έως 5 ετών και, στις περισσότερες περιπτώσεις, σταματούν μόνοι τους μέσα σε λίγα λεπτά χωρίς να προκαλούν μόνιμη βλάβη.Αν ένα παιδί παρουσιάσει πυρετικούς σπασμούς, προτεραιότητα είναι να παραμείνει ασφαλές μέχρι να σταματήσει η κρίση. Απομακρύνετε αντικείμενα που μπορεί να το τραυματίσουν, μην προσπαθήσετε να συγκρατήσετε τις κινήσεις του, μην βάλετε τίποτα στο στόμα του και χρονομετρήστε την κρίση από την αρχή. Αν διαρκεί 5 λεπτά ή περισσότερο, αν το παιδί δυσκολεύεται να αναπνεύσει ή αν δεν επανέρχεται μετά την κρίση, καλέστε άμεσα το 112 ή το 166. Αν πρόκειται για την πρώτη κρίση, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. [NHS]

Τι κάνουμε αμέσως

Χρονομετρούμε την κρίση.
Απομακρύνουμε σκληρά, αιχμηρά ή άλλα επικίνδυνα αντικείμενα.
Προστατεύουμε το κεφάλι με κάτι μαλακό.
Δεν συγκρατούμε το παιδί και δεν προσπαθούμε να σταματήσουμε τις κινήσεις.
Δεν βάζουμε τίποτα στο στόμα του.
Όταν σταματήσουν οι σπασμοί, το τοποθετούμε στο πλάι και ελέγχουμε την αναπνοή του.
Καλούμε 112 ή 166 αν η κρίση διαρκεί 5 λεπτά ή περισσότερο, αν υπάρχει δυσκολία στην αναπνοή ή αν το παιδί δεν επανέρχεται μετά την κρίση.

Πηγή οδηγιών πρώτων βοηθειών: NHS – Febrile seizures και Royal Children’s Hospital Melbourne.

Τι είναι οι πυρετικοί σπασμοί;

Οι πυρετικοί σπασμοί σε παιδιά είναι κρίσεις που συνδέονται με πυρετό, συνήθως θερμοκρασία 38°C ή υψηλότερη, χωρίς να υπάρχει προηγούμενο ιστορικό μη προκλητών κρίσεων ή λοίμωξη του κεντρικού νευρικού συστήματος. Μερικές φορές αποτελούν το πρώτο εμφανές σημάδι ότι το παιδί είναι άρρωστο, επειδή συμβαίνουν στην αρχή της εμπύρετης λοίμωξης πριν ο γονέας αντιληφθεί τον πυρετό.

Μια εμπύρετη κρίση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το παιδί έχει επιληψία. Πρόκειται για διαφορετική κατάσταση, η οποία σχετίζεται με την ηλικιακή ευαισθησία του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου στον πυρετό. [NINDS]

Σε ποια ηλικία εμφανίζονται;

Εμφανίζονται κυρίως μεταξύ 6 μηνών και 5 ετών, ενώ ορισμένοι παιδιατρικοί οργανισμοί χρησιμοποιούν ως ανώτερο όριο τα 6 έτη. Η συχνότερη ηλικία εμφάνισης είναι περίπου οι 12–18 μήνες. Κρίση με πυρετό σε βρέφος μικρότερο των 6 μηνών ή σε παιδί που βρίσκεται έξω από το συνήθες ηλικιακό εύρος χρειάζεται ιδιαίτερα προσεκτική ιατρική διερεύνηση.

Πόσο συχνοί είναι;

Υπολογίζεται ότι πυρετικοί σπασμοί εμφανίζονται περίπου σε 3–4 στα 100 παιδιά. Υπάρχει συχνά οικογενειακή προδιάθεση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε παιδί με συγγενή που είχε εμπύρετες κρίσεις θα τις παρουσιάσει.

Πώς εκδηλώνονται οι πυρετικοί σπασμοί;

Η εικόνα μπορεί να είναι πολύ έντονη. Το παιδί μπορεί να χάσει την επαφή με το περιβάλλον ή τις αισθήσεις του, να μην ανταποκρίνεται στη φωνή, να γίνει άκαμπτο και να παρουσιάσει ρυθμικά τινάγματα στα χέρια και στα πόδια. Τα μάτια μπορεί να στραφούν προς τα πάνω, ενώ είναι δυνατό να αλλάξει προσωρινά ο ρυθμός της αναπνοής ή το χρώμα του προσώπου.

Μετά την κρίση είναι συνηθισμένο να υπάρχει υπνηλία, σύγχυση, κλάμα ή ευερεθιστότητα. Το παιδί συνήθως επανέρχεται σταδιακά. Η θεαματική εικόνα μιας σύντομης εμπύρετης κρίσης δεν σημαίνει από μόνη της ότι έχει προκληθεί εγκεφαλική βλάβη.

Πόσο διαρκούν οι πυρετικοί σπασμοί;

Οι περισσότεροι πυρετικοί σπασμοί διαρκούν μόνο λίγα λεπτά και σταματούν μόνοι τους. Επειδή όμως την ώρα της κρίσης ο χρόνος μπορεί να φαίνεται πολύ μεγαλύτερος, είναι σημαντικό να κοιτάξετε αμέσως το ρολόι ή να ενεργοποιήσετε χρονόμετρο. Αν η κρίση διαρκεί 5 λεπτά ή περισσότερο, χρειάζεται επείγουσα ιατρική βοήθεια. [NHS]

Πυρετικοί σπασμοί: Πρώτες βοήθειες

Τι πρέπει να κάνει ο γονέας

Παραμείνετε κοντά στο παιδί και σημειώστε την ώρα έναρξης. Αν είναι δυνατό χωρίς βίαιη μετακίνηση, αφήστε το σε χαμηλή, ασφαλή επιφάνεια, μακριά από σκάλες, έπιπλα και αιχμηρά αντικείμενα. Προστατεύστε το κεφάλι με κάτι μαλακό και χαλαρώστε στενά ρούχα γύρω από τον λαιμό.

Παρατηρήστε αν κινούνται και οι δύο πλευρές του σώματος, αν αλλάζει το χρώμα του παιδιού και πώς αναπνέει. Όταν σταματήσουν οι σπασμοί, γυρίστε το στο πλάι και μείνετε μαζί του μέχρι να επανέλθει. Αν δεν αναπνέει φυσιολογικά μετά το τέλος της κρίσης, καλέστε αμέσως το 112 ή το 166 και ακολουθήστε τις οδηγίες του τηλεφωνητή.

Τι δεν πρέπει να κάνετε

Μην προσπαθείτε να ακινητοποιήσετε το παιδί ή να σταματήσετε τα τινάγματα.
Μην ανοίγετε με δύναμη το στόμα του.
Μην βάζετε δάχτυλα, κουτάλι, πανί ή άλλο αντικείμενο στο στόμα.
Μην του δίνετε νερό, φαγητό, αντιπυρετικό ή άλλο φάρμακο από το στόμα όσο δεν έχει επανέλθει πλήρως.
Μην το βάζετε σε μπανιέρα και μην χρησιμοποιείτε πάγο ή παγωμένο νερό.
Μην το μεταφέρετε μόνοι σας με αυτοκίνητο όσο η κρίση συνεχίζεται ή το παιδί είναι αναίσθητο.

Το παιδί δεν μπορεί να «καταπιεί τη γλώσσα του». Η τοποθέτηση αντικειμένου στο στόμα μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό ή να επηρεάσει τον αεραγωγό. [Royal Children’s Hospital Melbourne]

Είναι χρήσιμο να τραβήξετε βίντεο;

Ένα σύντομο βίντεο μπορεί να βοηθήσει τον γιατρό να καταλάβει τι συνέβη, ιδιαίτερα αν οι κινήσεις ήταν ασυνήθιστες ή εντοπίζονταν στη μία πλευρά. Αυτό γίνεται μόνο αφού το παιδί έχει τοποθετηθεί με ασφάλεια, χωρίς να καθυστερεί η χρονομέτρηση ή η κλήση βοήθειας και, ιδανικά, όταν υπάρχει δεύτερος ενήλικας. Η καταγραφή δεν αποτελεί προτεραιότητα έναντι της ασφάλειας.

Πότε καλούμε αμέσως ασθενοφόρο;

Καλέστε το 112 ή το 166 άμεσα όταν:

η κρίση διαρκεί 5 λεπτά ή περισσότερο,
το παιδί δυσκολεύεται να αναπνεύσει ή παρουσιάζει έντονη αλλαγή στο χρώμα του,
οι κινήσεις ή η ακαμψία αφορούν μόνο τη μία πλευρά του σώματος,
παρουσιάζει επαναλαμβανόμενες κρίσεις χωρίς να έχει επανέλθει φυσιολογικά ανάμεσά τους,
δεν επανέρχεται μετά την κρίση ή παραμένει ασυνήθιστα δύσκολο να ξυπνήσει,
υπάρχουν άλλα ανησυχητικά συμπτώματα, όπως αυχενική δυσκαμψία ή εξάνθημα που δεν υποχωρεί με την πίεση.

Αν είναι η πρώτη κρίση του παιδιού, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Αν η κρίση συνεχίζεται, το παιδί είναι αναίσθητο ή υπάρχει πρόβλημα με την αναπνοή, καλέστε 112 ή 166 αντί να επιχειρήσετε να το μεταφέρετε μόνοι σας. [NHS]

Ένα ύποπτο εξάνθημα μαζί με πυρετό χρειάζεται άμεση εκτίμηση· δείτε επίσης τις παιδικές ασθένειες με εξανθήματα.

Από τι προκαλούνται οι πυρετικοί σπασμοί;

Μπορούν να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια λοιμώξεων που προκαλούν πυρετό. Συχνά σχετίζονται με ιογενείς λοιμώξεις, ενώ πυρετό μπορεί επίσης να προκαλέσει βακτηριακή λοίμωξη, όπως ουρολοίμωξη. Διαβάστε ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα ουρολοίμωξης σε παιδιά.

Προκαλούνται μόνο από πολύ υψηλό πυρετό;

Όχι. Πυρετικοί σπασμοί μπορούν να συμβούν και όταν ο πυρετός δεν είναι εξαιρετικά υψηλός, συχνά κατά τις πρώτες ώρες μιας λοίμωξης. Δεν είναι μόνο ο αριθμός που δείχνει το θερμόμετρο αυτός που καθορίζει αν θα εμφανιστεί κρίση. Για τον λόγο αυτό η συστηματική χορήγηση αντιπυρετικού δεν μπορεί να εγγυηθεί την πρόληψή της.

Μπορεί να εμφανιστούν μετά από εμβόλιο;

Ορισμένα εμβόλια συνδέονται σπάνια με μικρή, προσωρινή αύξηση του κινδύνου πυρετικών σπασμών, συνήθως μέσω του πυρετού που μπορεί να εμφανιστεί μετά τον εμβολιασμό. Ο απόλυτος κίνδυνος παραμένει χαμηλός. Οι λοιμώξεις που προλαμβάνονται με τον εμβολιασμό μπορούν επίσης να προκαλέσουν πυρετό και πυρετικούς σπασμούς. Μια εμπύρετη κρίση δεν αποτελεί από μόνη της λόγο διακοπής του εμβολιαστικού προγράμματος· ο παιδίατρος μπορεί να δώσει εξατομικευμένες οδηγίες. [CDC]

Απλοί και σύνθετοι πυρετικοί σπασμοί

Απλοί πυρετικοί σπασμοί

Ένας απλός πυρετικός σπασμός είναι γενικευμένος, αφορά δηλαδή και τις δύο πλευρές του σώματος, διαρκεί λιγότερο από 15 λεπτά και δεν επαναλαμβάνεται μέσα σε 24 ώρες. Αυτή είναι η συχνότερη μορφή και συνήθως έχει πολύ καλή πρόγνωση.

Σύνθετοι πυρετικοί σπασμοί

Χαρακτηρίζονται από ένα ή περισσότερα από τα εξής: διάρκεια 15 λεπτών ή περισσότερο, εστιακά χαρακτηριστικά, όπως κινήσεις που εντοπίζονται στη μία πλευρά του σώματος, ή επανάληψη μέσα στο ίδιο 24ωρο. Η ταξινόμηση γίνεται από γιατρό. Ο γονέας δεν χρειάζεται να αποφασίσει μόνος του ποιος τύπος κρίσης συνέβη, αλλά να καταγράψει όσο καλύτερα μπορεί τη διάρκεια και την εικόνα της.

Πυρετικοί σπασμοί στον ύπνο

Οι πυρετικοί σπασμοί μπορούν να συμβούν ενώ το παιδί κοιμάται, εφόσον έχει πυρετό. Δεν είναι όμως κάθε τίναγμα στον ύπνο κρίση. Οι σύντομες υπναγωγικές τινάξεις κατά την έλευση του ύπνου μπορεί να είναι φυσιολογικές και δεν συνοδεύονται συνήθως από παρατεταμένη απώλεια επαφής, ακαμψία και επαναλαμβανόμενες ρυθμικές κινήσεις.

Επίμονα ή επαναλαμβανόμενα τινάγματα στον ύπνο χωρίς πυρετό, επεισόδια μη ανταπόκρισης ή κινήσεις που αφορούν μόνο τη μία πλευρά χρειάζονται παιδιατρική ή παιδονευρολογική αξιολόγηση.

Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Μετά από έναν πυρετικό σπασμό, ο γιατρός αναζητά κυρίως την αιτία του πυρετού και εξετάζει αν υπάρχουν σημεία σοβαρής λοίμωξης. Ανάλογα με την ηλικία, τα συμπτώματα και την κλινική εικόνα, μπορεί να χρειαστούν πρόσθετες εξετάσεις. Οσφυονωτιαία παρακέντηση εξετάζεται όταν υπάρχουν κλινικές ενδείξεις που δημιουργούν υποψία λοίμωξης του κεντρικού νευρικού συστήματος, όπως μηνιγγίτιδα.

Σε ένα νευρολογικά υγιές παιδί με τυπικό απλό πυρετικό σπασμό δεν απαιτούνται συνήθως ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, εξετάσεις αίματος ή νευροαπεικόνιση ως εξετάσεις ρουτίνας μόνο για τη διερεύνηση της ίδιας της απλής εμπύρετης κρίσης. Οι εξετάσεις που μπορεί να χρειαστούν καθορίζονται από την κλινική εικόνα και κυρίως από τη διερεύνηση της αιτίας του πυρετού. [American Academy of Pediatrics]

Ποια είναι η αντιμετώπιση;

Οι περισσότεροι απλοί πυρετικοί σπασμοί σταματούν μόνοι τους και δεν απαιτούν ειδική θεραπεία για την ίδια την κρίση. Ο παιδίατρος αξιολογεί και αντιμετωπίζει την αιτία του πυρετού. Μακροχρόνια αντιεπιληπτική αγωγή δεν χορηγείται συνήθως για απλές εμπύρετες κρίσεις.

Σε παιδιά με ιστορικό παρατεταμένων ή επαναλαμβανόμενων επεισοδίων, ο ειδικός μπορεί να συνταγογραφήσει φάρμακο διάσωσης και να εκπαιδεύσει τους γονείς πότε και πώς θα το χρησιμοποιούν. Δεν δίνουμε τέτοιο φάρμακο χωρίς εξατομικευμένη συνταγή και σαφείς ιατρικές οδηγίες.

Τα αντιπυρετικά προλαμβάνουν τους πυρετικούς σπασμούς;

Η παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη μπορούν να ανακουφίσουν το παιδί από τη δυσφορία που συνοδεύει τον πυρετό, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνουν αξιόπιστα τους πυρετικούς σπασμούς. Αντιπυρετικό από το στόμα δεν δίνεται κατά τη διάρκεια της κρίσης ή όσο το παιδί δεν έχει επανέλθει πλήρως. Η χρήση και η δόση πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες του παιδιάτρου και του συγκεκριμένου σκευάσματος. [American Academy of Pediatrics – HealthyChildren]

Μπορούν να επαναληφθούν;

Πολλά παιδιά δεν θα παρουσιάσουν δεύτερο επεισόδιο. Συνολικά, περίπου ένα στα τρία παιδιά εμφανίζει υποτροπή μετά τον πρώτο πυρετικό σπασμό. Η πιθανότητα είναι μεγαλύτερη όταν η πρώτη κρίση συμβεί σε μικρότερη ηλικία και όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό πυρετικών σπασμών.

Η προδιάθεση συνήθως υποχωρεί καθώς το παιδί μεγαλώνει. Εφόσον έχει ήδη συμβεί επεισόδιο, είναι χρήσιμο οι γονείς και όσοι φροντίζουν το παιδί να γνωρίζουν τις πρώτες βοήθειες και τις ειδικές οδηγίες του παιδιάτρου.

Πυρετικοί σπασμοί και επιληψία

Οι πυρετικοί σπασμοί δεν είναι το ίδιο με την επιληψία. Η επιληψία χαρακτηρίζεται από προδιάθεση για επαναλαμβανόμενες μη προκλητές κρίσεις, ενώ οι πυρετικοί σπασμοί εμφανίζονται σε συγκεκριμένο ηλικιακό πλαίσιο και συνδέονται με πυρετό. Τα περισσότερα παιδιά με πυρετικούς σπασμούς δεν θα αναπτύξουν επιληψία.

Ο μελλοντικός κίνδυνος επιληψίας είναι ελαφρώς αυξημένος σε σύγκριση με παιδιά που δεν είχαν πυρετικούς σπασμούς και μπορεί να είναι υψηλότερος όταν υπάρχουν σύνθετα χαρακτηριστικά ή άλλοι παράγοντες κινδύνου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η εξέλιξη σε επιληψία είναι αναπόφευκτη. [NINDS] Διαβάστε ακόμη: Επιληψία και άγχος: Ο ρόλος του στρες στις επιληπτικές κρίσεις.

Τι σημαίνουν οι σπασμοί χωρίς πυρετό σε ένα παιδί;

Οι σπασμοί χωρίς πυρετό σε παιδιά δεν ταξινομούνται ως πυρετικοί σπασμοί. Μπορεί να έχουν διαφορετικές αιτίες και χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Ένα τέτοιο επεισόδιο δεν σημαίνει αυτομάτως επιληψία, αλλά δεν πρέπει να θεωρηθεί πυρετικός σπασμός αν δεν υπήρχε πυρετός. Αν πρόκειται για ενεργή ή πρώτη κρίση, ιδιαίτερα όταν διαρκεί, επαναλαμβάνεται ή συνοδεύεται από διαταραχή της αναπνοής ή της συνείδησης, χρειάζεται επείγουσα ιατρική εκτίμηση.

✍ Συντακτική ομάδα Health4U.gr

Το περιεχόμενο συντάχθηκε από τη συντακτική ομάδα του Health4U.gr με βάση δημοσιευμένες πληροφορίες και οδηγίες από παιδιατρικούς και δημόσιους οργανισμούς υγείας. Για το συγκεκριμένο άρθρο χρησιμοποιήθηκαν, μεταξύ άλλων, πηγές από το NHS, την American Academy of Pediatrics (AAP), το Royal Children’s Hospital Melbourne, το CDC και το National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS). Οι βασικές πηγές παρατίθενται στο τέλος του άρθρου και, όπου είναι ιδιαίτερα σημαντικό, δίπλα στις σχετικές πληροφορίες.

Σημαντικό: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξέταση ή τις εξατομικευμένες οδηγίες παιδιάτρου. Σε ενεργή ή παρατεταμένη κρίση, δυσκολία στην αναπνοή ή άλλη επείγουσα κατάσταση καλέστε το 112 ή το 166. Μάθετε περισσότερα για τη συντακτική ομάδα και τον ιστότοπο στη σελίδα → Σχετικά με εμάς.

Συχνές ερωτήσεις για τους πυρετικούς σπασμούς

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορεί ένας πυρετικός σπασμός να προκαλέσει εγκεφαλική βλάβη;

Οι σύντομοι, απλοί πυρετικοί σπασμοί συνήθως δεν προκαλούν εγκεφαλική βλάβη ή μακροχρόνια νευρολογικά προβλήματα. Μια παρατεταμένη κρίση απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.

Μπορεί το παιδί να καταπιεί τη γλώσσα του;

Όχι. Δεν βάζουμε ποτέ δάχτυλα ή αντικείμενα στο στόμα του, επειδή μπορεί να προκαλέσουμε τραυματισμό ή να επηρεάσουμε τον αεραγωγό.

Πρέπει να ξενυχτά ο γονέας παρακολουθώντας το παιδί;

Δεν υπάρχει γενικός κανόνας ότι ο γονέας πρέπει να παραμείνει ξύπνιος όλη τη νύχτα μετά από κάθε πυρετικό σπασμό. Η παρακολούθηση εξαρτάται από την αιτία του πυρετού, την κατάσταση του παιδιού μετά την κρίση και τις οδηγίες που έδωσε ο γιατρός μετά την αξιολόγηση.

Πότε μπορεί να επιστρέψει στο σχολείο;

Όταν έχει αναρρώσει από την ασθένεια που προκάλεσε τον πυρετό, είναι σε καλή γενική κατάσταση και ακολουθούνται οι οδηγίες του παιδιάτρου.

Εμφανίζονται πυρετικοί σπασμοί σε ενήλικες;

Ο όρος «πυρετικοί σπασμοί» αφορά κυρίως μικρά παιδιά. Μια κρίση που εμφανίζεται σε ενήλικα μαζί με πυρετό χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση για να διερευνηθεί η αιτία της και δεν αντιμετωπίζεται ως τυπικός παιδικός πυρετικός σπασμός.

Πυρετικοί σπασμοί στα παιδιά: Τι κάνουμε και πότε είναι επικίνδυνοι