Τι είναι το ηλεκτρομυογράφημα;

Η ηλεκτρομυογραφία είναι η καταγραφή της ηλεκτρικής δραστηριότητας ενός μυός σε ηρεμία και κατά τη σύσπασή του. Το αποτέλεσμα της εξέτασης ονομάζεται ηλεκτρομυογράφημα ή, πιο απλά, μυογράφημα. Στην καθημερινή χρήση, όμως, ο όρος «ηλεκτρομυογράφημα» συχνά περιγράφει ολόκληρο τον ηλεκτροφυσιολογικό έλεγχο, ο οποίος μπορεί να περιλαμβάνει και μελέτες νευρικής αγωγιμότητας.

Το ΗΜΓ δεν είναι απεικονιστική εξέταση, όπως η μαγνητική ή η αξονική τομογραφία. Δεν δημιουργεί εικόνες και δεν εξετάζει άμεσα τον εγκέφαλο. Διερευνά το πώς λειτουργούν επιλεγμένα περιφερικά νεύρα, μύες και η μεταξύ τους επικοινωνία. Συνήθως πραγματοποιείται από νευρολόγο ή άλλο γιατρό με ειδική εκπαίδευση στην κλινική νευροφυσιολογία και την ηλεκτροδιαγνωστική ιατρική.

Είναι το ηλεκτρομυογράφημα και το νευρογράφημα το ίδιο;

Όχι ακριβώς. Το νευρογράφημα, δηλαδή η μελέτη νευρικής αγωγιμότητας, μετρά πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά μεταδίδεται ένα ηλεκτρικό σήμα κατά μήκος του νεύρου. Το βελονοειδές ηλεκτρομυογράφημα καταγράφει τη δραστηριότητα επιλεγμένων μυών με λεπτό ηλεκτρόδιο-βελόνα. Οι δύο εξετάσεις συχνά γίνονται στην ίδια συνεδρία, αλλά ανάλογα με το κλινικό ερώτημα μπορεί να χρειαστεί μόνο η μία ή και οι δύο.

Τι δείχνει το ηλεκτρομυογράφημα;

Το ηλεκτρομυογράφημα μπορεί να βοηθήσει τον γιατρό να διαπιστώσει εάν το πρόβλημα εντοπίζεται σε μυ, περιφερικό νεύρο, νευρική ρίζα ή στη νευρομυϊκή σύναψη. Ανάλογα με τις δοκιμασίες, μπορεί επίσης να δώσει πληροφορίες για:

• την περιοχή και την κατανομή της βλάβης,
• τη συμμετοχή κινητικών ή αισθητικών νευρικών ινών,
• τη βαρύτητα και τον πιθανό μηχανισμό της βλάβης,
• ενδείξεις απονεύρωσης ή επανανεύρωσης,
• το εάν ορισμένα ευρήματα φαίνονται πρόσφατα ή παλαιότερα.

Τι δεν μπορεί να δείξει;

Το ΗΜΓ δεν απεικονίζει δισκοκήλες, όγκους ή άλλες ανατομικές αλλοιώσεις και δεν δίνει από μόνο του οριστική διάγνωση για κάθε νευρολογική πάθηση. Μπορεί να χρειαστεί να συνδυαστεί με μαγνητική τομογραφία, υπέρηχο νεύρου ή αιματολογικές εξετάσεις, όπως η CPK όταν διερευνάται πιθανή μυϊκή βλάβη. Ακόμη και ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει κάθε πιθανή αιτία συμπτωμάτων.

Πότε χρειάζεται ηλεκτρομυογράφημα;

Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ηλεκτρομυογράφημα όταν υπάρχουν επίμονα ή ανεξήγητα συμπτώματα όπως μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, κάψιμο, μυϊκή αδυναμία, ατροφία, κράμπες ή συσπάσεις. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για πόνο που ακολουθεί την πορεία ενός νεύρου, πόνο από τον αυχένα προς το χέρι ή από τη μέση προς το πόδι, πτώση άκρου ποδιού, δυσκολία στη βάδιση, συμπτώματα καρπιαίου σωλήνα ή ενοχλήματα μετά από τραυματισμό νεύρου.

Δεν χρειάζεται, ωστόσο, κάθε περιστατικό μουδιάσματος ΗΜΓ. Η απόφαση εξαρτάται από την κλινική εξέταση, τη διάρκεια, την κατανομή και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων.

Ποιες παθήσεις μπορεί να διερευνήσει;

Πίεση ή τραυματισμός περιφερικού νεύρου

Ο έλεγχος χρησιμοποιείται συχνά σε σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, ωλένια νευροπάθεια, άλλες παγιδεύσεις νεύρων και τραυματικές βλάβες. Μπορεί να βοηθήσει στην εντόπιση του σημείου πίεσης και στην εκτίμηση της λειτουργικής επιβάρυνσης.

Ριζοπάθειες

Σε πιθανή αυχενική ή οσφυϊκή ριζοπάθεια, το βελονοειδές ΗΜΓ εξετάζει μύες που νευρώνονται από συγκεκριμένες ρίζες. Η ισχιαλγία από μόνη της δεν σημαίνει πάντοτε νευρική βλάβη· η εξέταση ζητείται όταν το ιστορικό και τα κλινικά ευρήματα δημιουργούν σχετική υποψία.

Πολυνευροπάθειες

Οι μελέτες αγωγιμότητας συμβάλλουν στη διερεύνηση διαβητικών, μεταβολικών, τοξικών, φλεγμονωδών ή κληρονομικών πολυνευροπαθειών. Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στον οδηγό για την περιφερική νευροπάθεια και τα συμπτώματά της.

Παθήσεις μυών και νευρομυϊκής σύναψης

Με το κατάλληλο πρωτόκολλο μπορούν να διερευνηθούν μυοπάθειες, μυϊκές δυστροφίες, φλεγμονώδεις μυοπάθειες και διαταραχές της νευρομυϊκής σύναψης, όπως η μυασθένεια. Για τις τελευταίες χρησιμοποιούνται ειδικές ηλεκτροφυσιολογικές δοκιμασίες και όχι απλώς ένα τυπικό νευρογράφημα.

Παθήσεις του κινητικού νευρώνα

Το ΗΜΓ αποτελεί μέρος της διερεύνησης νοσημάτων του κινητικού νευρώνα, αλλά δεν επιβεβαιώνει μόνο του την ALS. Τα ευρήματα αξιολογούνται μαζί με το ιστορικό, την κλινική εξέταση και τον αποκλεισμό άλλων αιτιών. Δείτε επίσης ποια είναι τα πρώιμα συμπτώματα και οι εξετάσεις για την ALS.

Πώς γίνεται το ηλεκτρομυογράφημα;

1. Ο γιατρός λαμβάνει ιστορικό, εξετάζει τον ασθενή και επιλέγει τα νεύρα και τους μυς που χρειάζεται να ελεγχθούν.
2. Ο εξεταζόμενος κάθεται ή ξαπλώνει και αποκαλύπτεται η αντίστοιχη περιοχή.
3. Στη μελέτη αγωγιμότητας τοποθετούνται ηλεκτρόδια στο δέρμα και δίνονται σύντομα ηλεκτρικά ερεθίσματα.
4. Το μηχάνημα καταγράφει τον χρόνο, την ταχύτητα και το εύρος των αποκρίσεων.
5. Εφόσον χρειάζεται, εισάγεται λεπτό ηλεκτρόδιο-βελόνα σε επιλεγμένους μυς.
6. Καταγράφεται η δραστηριότητα του μυός σε ηρεμία και ενώ ο εξεταζόμενος τον συσπά με διαφορετική ένταση.
7. Ο γιατρός ερμηνεύει τις κυματομορφές, τους ήχους και τις μετρήσεις σε πραγματικό χρόνο.

Τα ηλεκτρικά ερεθίσματα μπορεί να γίνουν αισθητά σαν σύντομο χτύπημα ή μυρμήγκιασμα και να προκαλέσουν μια μικρή ακούσια κίνηση. Η βελόνα προκαλεί στιγμιαίο τσίμπημα, ενώ κατά τη σύσπαση του μυός μπορεί να υπάρξει πίεση ή ενόχληση.

Πονάει το ηλεκτρομυογράφημα;

Το ηλεκτρομυογράφημα δεν είναι εντελώς ανώδυνο για όλους, αλλά η ενόχληση είναι συνήθως σύντομη και ανεκτή. Τα ηλεκτρικά ερεθίσματα διαρκούν ελάχιστα, ενώ το βελονοειδές μέρος μπορεί να προκαλέσει στιγμιαίο πόνο ή δυσφορία. Η αίσθηση εξαρτάται από την περιοχή, τον αριθμό των μυών που εξετάζονται και την ατομική ευαισθησία. Εάν ο εξεταζόμενος δυσκολεύεται, πρέπει να το πει αμέσως στον γιατρό, ώστε η εξέταση να προσαρμοστεί όπου είναι ιατρικά εφικτό.

Γίνεται ηλεκτρομυογράφημα χωρίς βελόνες;

Η μελέτη νευρικής αγωγιμότητας γίνεται χωρίς βελόνες, με αυτοκόλλητα ηλεκτρόδια επάνω στο δέρμα. Το πραγματικό βελονοειδές ΗΜΓ, όμως, απαιτεί λεπτό ηλεκτρόδιο μέσα στον μυ. Σε ορισμένα κλινικά ερωτήματα μπορεί να αρκεί μόνο το νευρογράφημα. Σε άλλα, η παράλειψη του βελονοειδούς ελέγχου περιορίζει σημαντικά τις πληροφορίες. Ο γιατρός αποφασίζει ποιο μέρος είναι απαραίτητο και εξηγεί γιατί.

Πόσο διαρκεί το ηλεκτρομυογράφημα;

Η διάρκεια είναι συνήθως περίπου 20–60 λεπτά, αλλά δεν υπάρχει ένας χρόνος που ισχύει για όλους. Εξαρτάται από το διαγνωστικό ερώτημα, την περιοχή, τον αριθμό των νεύρων και μυών και το εάν απαιτούνται ειδικές δοκιμασίες. Ένας πιο σύνθετος έλεγχος ή η εξέταση περισσότερων άκρων μπορεί να διαρκέσει περισσότερο. Δεν εξετάζονται υποχρεωτικά όλα τα νεύρα ή όλοι οι μύες μιας περιοχής.

Ηλεκτρομυογράφημα άνω και κάτω άκρων

Ηλεκτρομυογράφημα άνω άκρων και χεριού

Το ηλεκτρομυογράφημα άνω άκρων μπορεί να ζητηθεί για καρπιαίο σωλήνα, ωλένια νευροπάθεια, αυχενική ριζοπάθεια, αδυναμία, τραυματισμό νεύρου ή επίμονο μούδιασμα. Η κατανομή των συμπτωμάτων καθοδηγεί την επιλογή των νεύρων και μυών. Αν το κύριο σύμπτωμα είναι η αλλοιωμένη αισθητικότητα, διαβάστε και τα πιθανά αίτια για μούδιασμα στα δάχτυλα των χεριών.

Ηλεκτρομυογράφημα κάτω άκρων και ποδιού

Στα κάτω άκρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πιθανή πολυνευροπάθεια, οσφυϊκή ριζοπάθεια, πτώση άκρου ποδιού, αδυναμία, τραυματισμό νεύρου, μουδιάσματα ή διαταραχή της βάδισης. Οι όροι «ΗΜΓ άνω άκρων» και «ΗΜΓ κάτω άκρων» δεν περιγράφουν μία ίδια, τυποποιημένη εξέταση για όλους· ο έλεγχος εξατομικεύεται.

Πώς γίνεται η προετοιμασία;

• Συνήθως δεν απαιτείται νηστεία και μπορείτε να φάτε και να πιείτε κανονικά, εκτός αν λάβετε διαφορετική οδηγία.
• Κάντε μπάνιο και μην εφαρμόσετε κρέμα, λάδι ή λοσιόν στην περιοχή την ημέρα της εξέτασης.
• Φορέστε άνετα ρούχα που επιτρέπουν εύκολη πρόσβαση στο άκρο.
• Έχετε μαζί προηγούμενες εξετάσεις και πλήρη κατάλογο φαρμάκων.
• Ενημερώστε για πρόσφατο τραυματισμό, επέμβαση ή ένεση Botox.

Πριν από την εξέταση αναφέρετε εάν λαμβάνετε αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά, έχετε διαταραχή πήξης, βηματοδότη ή εμφυτεύσιμο απινιδωτή, λεμφοίδημα, τραύμα ή λοίμωξη στην περιοχή. Ενημερώστε επίσης για πιθανή εγκυμοσύνη ή ειδική θεραπεία για μυασθένεια, εφόσον σχετίζεται με το πρωτόκολλο.

Έχει παρενέργειες ή κινδύνους;

Το ηλεκτρομυογράφημα είναι γενικά εξέταση χαμηλού κινδύνου. Μετά το βελονοειδές μέρος μπορεί να υπάρχει ήπια μυϊκή ευαισθησία, μικρή μελανιά ή ελάχιστη αιμορραγία για σύντομο διάστημα. Η λοίμωξη, η σημαντικότερη αιμορραγία και η βλάβη νεύρου είναι σπάνιες επιπλοκές. Όταν εξετάζονται συγκεκριμένοι βαθύτεροι μύες κοντά στον θώρακα, υπάρχει εξαιρετικά μικρός κίνδυνος πνευμοθώρακα, τον οποίο ο γιατρός περιορίζει με την κατάλληλη τεχνική και επιλογή μυών.

Συνήθως ο εξεταζόμενος επιστρέφει αμέσως στις καθημερινές δραστηριότητές του. Χρειάζεται επικοινωνία με γιατρό εάν εμφανιστούν επίμονη αιμορραγία, αυξανόμενο πρήξιμο, έντονος ή επιδεινούμενος πόνος, ερυθρότητα, έκκριση ή πυρετός.

Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα;

Στο βελονοειδές ΗΜΓ αξιολογείται η ηλεκτρική δραστηριότητα σε ηρεμία και σύσπαση. Στη μελέτη αγωγιμότητας εξετάζονται, μεταξύ άλλων, ο χρόνος απόκρισης, η ταχύτητα και το εύρος του σήματος. Οι μετρήσεις συγκρίνονται με τα όρια αναφοράς του εργαστηρίου και συσχετίζονται με την ηλικία, τη θερμοκρασία του άκρου, την τεχνική και την κλινική εικόνα. Το πόρισμα μπορεί να περιγράψει την εντόπιση και τον τύπο μιας δυσλειτουργίας, όχι όμως πάντοτε την τελική αιτία της.

Υπάρχουν φυσιολογικές τιμές στο ηλεκτρομυογράφημα;

Δεν υπάρχει ένας καθολικός πίνακας «φυσιολογικών τιμών» για ολόκληρο το ηλεκτρομυογράφημα. Τα όρια διαφέρουν ανάλογα με το νεύρο ή τον μυ, την ηλικία, τη θερμοκρασία, την απόσταση μέτρησης, τον εξοπλισμό και το εργαστήριο. Γι’ αυτό η σύγκριση μιας μεμονωμένης τιμής από το πόρισμα με αριθμούς στο διαδίκτυο μπορεί να οδηγήσει σε λάθος συμπέρασμα.

Μπορεί το ΗΜΓ να είναι φυσιολογικό ενώ υπάρχουν συμπτώματα;

Ναι. Ορισμένες βλάβες μπορεί να μην έχουν ακόμη προκαλέσει ανιχνεύσιμες αλλαγές, ενώ η κατάλληλη χρονική στιγμή εξαρτάται από το είδος του προβλήματος. Επιπλέον, οι παθήσεις των μικρών νευρικών ινών συνήθως δεν φαίνονται στις συμβατικές μελέτες αγωγιμότητας. Τα συμπτώματα μπορεί επίσης να προέρχονται από αιτία που δεν αξιολογείται με ΗΜΓ. Ο θεράπων γιατρός αποφασίζει εάν χρειάζεται άλλη εξέταση ή επανάληψη σε μεταγενέστερο χρόνο.

Πότε βγαίνουν τα αποτελέσματα;

Ο γιατρός αποκτά συχνά μια αρχική εικόνα κατά τη διάρκεια του ελέγχου. Το γραπτό πόρισμα μπορεί να δοθεί την ίδια ημέρα ή αργότερα, ανάλογα με το κέντρο και την πολυπλοκότητα της εξέτασης. Η ουσιαστική ερμηνεία γίνεται από τον γιατρό που την ζήτησε, ο οποίος γνωρίζει το ιστορικό και αποφασίζει τα επόμενα βήματα.

Πόσο κοστίζει το ηλεκτρομυογράφημα;

Το κόστος δεν είναι ενιαίο. Εξαρτάται από το εάν εξετάζεται ένα ή περισσότερα άκρα, εάν περιλαμβάνονται νευρογράφημα και βελονοειδές ΗΜΓ, πόσα νεύρα και μύες θα ελεγχθούν, τον πάροχο και την ασφαλιστική κάλυψη. Επειδή οι χρεώσεις μεταβάλλονται, επιβεβαιώστε το τελικό ποσό απευθείας με το διαγνωστικό κέντρο πριν από το ραντεβού.

Καλύπτεται από τον ΕΟΠΥΥ;

Η εξέταση μπορεί να αποζημιώνεται όταν υπάρχει το κατάλληλο, έγκυρο ηλεκτρονικό παραπεμπτικό και πραγματοποιείται σε συμβεβλημένο πάροχο. Ενδέχεται να υπάρχει συμμετοχή ή άλλη χρέωση ανάλογα με τον πάροχο και το είδος του ελέγχου. Πριν κλείσετε ραντεβού, ζητήστε επιβεβαίωση για την ισχύ του παραπεμπτικού, την κάλυψη και την τελική οικονομική επιβάρυνση.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

• MedlinePlus – Electromyography and Nerve Conduction Studies
• AANEM – FAQs Before Electrodiagnostic Testing
• King’s College Hospital NHS – Nerve Conduction and Electromyography
• Guy’s and St Thomas’ NHS – NCS and EMG Appointments