Η γλυκόζη στο αίμα αποτελεί βασική πηγή ενέργειας για τον οργανισμό. Η γλυκόζη νηστείας, γνωστή και ως σάκχαρο νηστείας, χρησιμοποιείται για τον έλεγχο του προδιαβήτη και του σακχαρώδη διαβήτη και μετριέται συνήθως μετά από τουλάχιστον 8 ώρες χωρίς φαγητό.

Για τους μη εγκύους ενήλικες, σύμφωνα με τα κριτήρια της American Diabetes Association (ADA), γλυκόζη νηστείας κάτω από 100 mg/dL θεωρείται φυσιολογική, ενώ τιμές 100–125 mg/dL βρίσκονται στο εύρος της διαταραγμένης γλυκόζης νηστείας.

Μία μεμονωμένη αυξημένη τιμή, ωστόσο, δεν αρκεί πάντοτε για να τεθεί διάγνωση. Το αποτέλεσμα πρέπει να αξιολογείται από γιατρό σε συνδυασμό με το ιστορικό, τυχόν συμπτώματα και, όταν χρειάζεται, άλλες εξετάσεις όπως η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c).

Τι είναι η γλυκόζη;

Η γλυκόζη είναι ένα απλό σάκχαρο και αποτελεί μία από τις βασικότερες πηγές ενέργειας των κυττάρων του ανθρώπινου οργανισμού.

Προέρχεται κυρίως από τους υδατάνθρακες των τροφών. Κατά την πέψη, πολλοί από τους υδατάνθρακες διασπώνται σε γλυκόζη, η οποία απορροφάται και περνά στην κυκλοφορία του αίματος.

Ο οργανισμός μπορεί επίσης να αποθηκεύσει γλυκόζη στο ήπαρ και στους μυς με τη μορφή γλυκογόνου. Όταν χρειάζεται ενέργεια μεταξύ των γευμάτων ή κατά τη διάρκεια της σωματικής δραστηριότητας, μπορεί να χρησιμοποιήσει μέρος αυτών των αποθεμάτων.

Κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση της γλυκόζης έχει η ινσουλίνη, μία ορμόνη που παράγεται από το πάγκρεας. Η ινσουλίνη διευκολύνει την είσοδο της γλυκόζης στα κύτταρα, ώστε να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή ενέργειας.

Όταν ο οργανισμός δεν παράγει αρκετή ινσουλίνη ή δεν ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στη δράση της, τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μπορεί να αυξηθούν.

Στην καθημερινή γλώσσα οι όροι «γλυκόζη αίματος» και «σάκχαρο αίματος» χρησιμοποιούνται συχνά με την ίδια έννοια.

Τι είναι η γλυκόζη νηστείας;

Η γλυκόζη νηστείας ή σάκχαρο νηστείας είναι η συγκέντρωση της γλυκόζης στο αίμα μετά από συγκεκριμένο χρονικό διάστημα χωρίς κατανάλωση τροφής ή θερμιδικών ποτών.

Η εξέταση πραγματοποιείται συνήθως το πρωί με αιμοληψία και χρησιμοποιείται για:

τον προληπτικό έλεγχο για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2,
τη διερεύνηση διαταραγμένης γλυκόζης νηστείας ή προδιαβήτη,
την αξιολόγηση συμπτωμάτων που μπορεί να σχετίζονται με υψηλό ή χαμηλό σάκχαρο,
την παρακολούθηση ατόμων με διαταραχές του μεταβολισμού της γλυκόζης, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο από τον γιατρό.

Η εργαστηριακή μέτρηση της γλυκόζης σε φλεβικό αίμα δεν πρέπει να συγχέεται με μία στιγμιαία μέτρηση από οικιακό μετρητή σακχάρου. Για τη διάγνωση χρησιμοποιούνται τυποποιημένες εργαστηριακές εξετάσεις.

Σάκχαρο νηστείας – Πόσες ώρες πρέπει να είμαι νηστικός;

Για τη μέτρηση της γλυκόζης νηστείας απαιτούνται συνήθως τουλάχιστον 8 ώρες χωρίς φαγητό. Αν μαζί με τη γλυκόζη πραγματοποιούνται και άλλες εξετάσεις, το εργαστήριο ή ο γιατρός μπορεί να δώσει ειδικότερες οδηγίες.

Κατά τη διάρκεια της νηστείας επιτρέπεται συνήθως η κατανάλωση νερού.

Ο εξεταζόμενος πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες που έχει λάβει από το εργαστήριο ή τον γιατρό του και να τους ενημερώνει για φάρμακα ή συμπληρώματα που λαμβάνει.

Δεν πρέπει να διακόπτεται οποιαδήποτε φαρμακευτική αγωγή χωρίς ιατρική οδηγία.

Γλυκόζη νηστείας – Φυσιολογικές τιμές

Για μη εγκύους ενήλικες, τα συνήθη διαγνωστικά όρια γλυκόζης νηστείας σύμφωνα με την American Diabetes Association (ADA) είναι τα ακόλουθα:

Αποτέλεσμα	Γλυκόζη νηστείας	Τι μπορεί να σημαίνει
Φυσιολογική	Κάτω από 100 mg/dL	Εντός του φυσιολογικού διαγνωστικού εύρους
Διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας	100–125 mg/dL	Εύρος προδιαβήτη σύμφωνα με τα κριτήρια της ADA
Εύρος συμβατό με διαβήτη	126 mg/dL ή περισσότερο	Απαιτείται ιατρική αξιολόγηση και, όταν δεν υπάρχουν σαφή συμπτώματα, συνήθως επιβεβαίωση με επανάληψη ή άλλη διαγνωστική εξέταση

Πολλά εργαστήρια εμφανίζουν ως ενδεικτικό εύρος αναφοράς περίπου 70–99 mg/dL. Το εύρος αναφοράς ενός εργαστηρίου, ωστόσο, δεν πρέπει να συγχέεται με τα διαγνωστικά όρια που χρησιμοποιούνται για τον προδιαβήτη και τον σακχαρώδη διαβήτη.

Υπάρχει επίσης μία σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ διεθνών οργανισμών. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) χρησιμοποιεί ως εύρος διαταραγμένης γλυκόζης νηστείας τα 110–125 mg/dL, ενώ η ADA χρησιμοποιεί τα 100–125 mg/dL.

Το όριο των 126 mg/dL για τη διάγνωση του διαβήτη είναι κοινό.

Οι φυσιολογικές τιμές γλυκόζης αξιολογούνται ανάλογα με το αν η μέτρηση έγινε σε κατάσταση νηστείας, μετά το φαγητό και με βάση το συνολικό ιατρικό ιστορικό. Για περισσότερες πληροφορίες, δείτε αναλυτικά τις τιμές σακχάρου ανά ηλικία και πότε θεωρούνται φυσιολογικές.

Τι είναι η διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας;

Η διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας σημαίνει ότι το σάκχαρο είναι υψηλότερο από το φυσιολογικό, χωρίς όμως να βρίσκεται από μόνο του στο διαγνωστικό εύρος του σακχαρώδη διαβήτη.

Αποτελεί μία μορφή προδιαβήτη και μπορεί να υποδηλώνει ότι ο οργανισμός αρχίζει να δυσκολεύεται να ρυθμίσει αποτελεσματικά τη γλυκόζη.

Δεν αποτελεί από μόνη της οριστική διάγνωση διαβήτη.

Ανάλογα με την περίπτωση, ο γιατρός μπορεί να συστήσει:

επανάληψη της γλυκόζης νηστείας,
μέτρηση γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c),
δοκιμασία ανοχής γλυκόζης.

Συνεκτιμώνται επίσης παράγοντες όπως η ηλικία, το σωματικό βάρος, το οικογενειακό ιστορικό, η αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια και άλλοι παράγοντες μεταβολικού κινδύνου.

Αυξημένη γλυκόζη στο αίμα – Τι μπορεί να σημαίνει;

Η αυξημένη γλυκόζη στο αίμα μπορεί να σχετίζεται με προδιαβήτη ή σακχαρώδη διαβήτη. Μία μεμονωμένη αυξημένη μέτρηση, ωστόσο, δεν αποδεικνύει απαραίτητα την ύπαρξη χρόνιας διαταραχής.

Παροδικά υψηλότερη γλυκόζη μπορεί να παρατηρηθεί σε διάφορες καταστάσεις, όπως:

όταν έχει προηγηθεί κατανάλωση τροφής ή θερμιδικού ποτού,
κατά τη διάρκεια οξείας λοίμωξης ή άλλης ασθένειας,
σε καταστάσεις έντονου σωματικού στρες, τραυματισμού ή χειρουργικής επέμβασης,
με τη λήψη ορισμένων φαρμάκων, όπως τα κορτικοστεροειδή,
σε ορισμένες ορμονικές ή παγκρεατικές διαταραχές.

Για την ερμηνεία της τιμής έχει ιδιαίτερη σημασία εάν η εξέταση πραγματοποιήθηκε πραγματικά σε συνθήκες νηστείας.

Αυξημένο σάκχαρο – Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν;

Η υπεργλυκαιμία μπορεί να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα, ιδιαίτερα όταν η αύξηση της γλυκόζης είναι μικρή ή αναπτύσσεται σταδιακά.

Όταν υπάρχουν συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:

έντονη ή αυξημένη δίψα,
συχνότερη ούρηση,
αυξημένη πείνα,
κόπωση,
θολή όραση,
ανεξήγητη απώλεια βάρους,
πληγές που αργούν να επουλωθούν,
συχνές λοιμώξεις.

Τα παραπάνω συμπτώματα δεν εμφανίζονται αποκλειστικά στον διαβήτη. Εάν επιμένουν, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση και όχι αυτοδιάγνωση με βάση μία μόνο μέτρηση σακχάρου.

Γλυκόζη νηστείας στην εγκυμοσύνη

Η γλυκόζη νηστείας στην εγκυμοσύνη αξιολογείται διαφορετικά από ό,τι στους μη εγκύους.

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, οι ορμονικές και μεταβολικές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα της ινσουλίνης. Σε ορισμένες γυναίκες μπορεί να εμφανιστεί διαβήτης κύησης.

Ο έλεγχος για διαβήτη κύησης πραγματοποιείται συνήθως μεταξύ της 24ης και της 28ης εβδομάδας της εγκυμοσύνης, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να γίνει νωρίτερα.

Η απλή γλυκόζη νηστείας δεν ερμηνεύεται στην εγκυμοσύνη με τα ίδια ακριβώς όρια που χρησιμοποιούνται για τον γενικό ενήλικο πληθυσμό.

Σύμφωνα με τα κριτήρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για δοκιμασία ανοχής με 75 γραμμάρια γλυκόζης, τιμές που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση διαβήτη κύησης περιλαμβάνουν:

γλυκόζη νηστείας 92–125 mg/dL,
γλυκόζη στη μία ώρα 180 mg/dL ή περισσότερο,
γλυκόζη στις δύο ώρες 153–199 mg/dL.

Ανάλογα με το πρωτόκολλο που εφαρμόζεται, μπορεί να χρησιμοποιηθούν διαφορετικές στρατηγικές ελέγχου. Για τον λόγο αυτό, οι τιμές γλυκόζης στην εγκυμοσύνη πρέπει να ερμηνεύονται από τον μαιευτήρα ή τον γιατρό που παρακολουθεί την εγκυμοσύνη.

Πώς γίνεται η εξέταση γλυκόζης αίματος;

Η εξέταση της γλυκόζης αίματος γίνεται συνήθως με λήψη μικρής ποσότητας αίματος από φλέβα. Το δείγμα αναλύεται στο εργαστήριο και το αποτέλεσμα στην Ελλάδα εκφράζεται συνήθως σε mg/dL.

Στο παραπεμπτικό ή στα αποτελέσματα μπορεί να αναγράφεται ως:

γλυκόζη αίματος,
γλυκόζη πλάσματος,
σάκχαρο αίματος,
εξέταση σακχάρου,
GLU ή Glucose.

Το GLU είναι συντομογραφία της αγγλικής λέξης glucose.

Για να ερμηνευθεί σωστά μία τιμή GLU, πρέπει να είναι γνωστό εάν η αιμοληψία έγινε σε κατάσταση νηστείας, μετά από γεύμα, τυχαία ή στο πλαίσιο δοκιμασίας ανοχής γλυκόζης.

Η γλυκόζη μπορεί να ελεγχθεί εργαστηριακά με εξέταση αίματος, ενώ για την καθημερινή παρακολούθηση του σακχάρου χρησιμοποιείται συχνά το γλυκομέτρο. Αν κάνετε μέτρηση στο σπίτι, δείτε επίσης σε ποιο δάχτυλο μετράμε το σάκχαρο και πώς γίνεται σωστά η μέτρηση.

Γλυκόζη και γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) – Ποια είναι η διαφορά;

Η γλυκόζη νηστείας αποτυπώνει το επίπεδο του σακχάρου σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

Αντίθετα, η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) παρέχει πληροφορίες για τη μέση έκθεση των ερυθρών αιμοσφαιρίων στη γλυκόζη κατά τους προηγούμενους περίπου 2–3 μήνες.

Η HbA1c δεν απαιτεί νηστεία και χρησιμοποιείται τόσο στη διάγνωση όσο και στην παρακολούθηση του σακχαρώδη διαβήτη.

Οι δύο εξετάσεις δεν είναι απολύτως εναλλάξιμες. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί η γλυκόζη νηστείας και η HbA1c να δίνουν διαφορετική εικόνα.

Παράγοντες όπως ορισμένες αναιμίες, πρόσφατη απώλεια αίματος ή μετάγγιση, αιμοσφαιρινοπάθειες και καταστάσεις που μεταβάλλουν τη διάρκεια ζωής των ερυθρών αιμοσφαιρίων μπορούν επίσης να επηρεάσουν την αξιοπιστία της HbA1c.

Τι μπορεί να επηρεάσει τη μέτρηση της γλυκόζης;

Για τη σωστή ερμηνεία της εξέτασης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιήθηκε.

Παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τα επίπεδα γλυκόζης περιλαμβάνουν:

την κατανάλωση φαγητού ή θερμιδικού ποτού πριν από την εξέταση,
τη διάρκεια της νηστείας,
την οξεία ασθένεια ή λοίμωξη,
το έντονο σωματικό στρες,
ορισμένα φάρμακα,
την εγκυμοσύνη και άλλες ορμονικές μεταβολές.

Για αξιόπιστο αποτέλεσμα είναι σημαντικό να ακολουθούνται οι οδηγίες προετοιμασίας του εργαστηρίου και του θεράποντος γιατρού.

Πότε πρέπει να μιλήσω με γιατρό για τη γλυκόζη στο αίμα;

Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν οι τιμές της γλυκόζης είναι επανειλημμένα αυξημένες ή όταν η γλυκόζη νηστείας βρίσκεται στο εύρος της διαταραγμένης γλυκόζης.

Αποτέλεσμα γλυκόζης νηστείας 126 mg/dL ή υψηλότερο χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και, όταν δεν υπάρχουν σαφή συμπτώματα, η διάγνωση συνήθως χρειάζεται επιβεβαίωση σύμφωνα με τα ισχύοντα διαγνωστικά κριτήρια.

Με γιατρό πρέπει επίσης να επικοινωνήσει κάποιος όταν παρουσιάζει συμπτώματα όπως επίμονη έντονη δίψα, συχνουρία, ανεξήγητη απώλεια βάρους, θολή όραση ή έντονη κόπωση.

Άμεση ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν πολύ υψηλές τιμές σακχάρου συνοδεύονται από σοβαρά συμπτώματα, όπως εμετούς, κοιλιακό πόνο, δυσκολία στην αναπνοή, σύγχυση, έντονη υπνηλία ή απώλεια συνείδησης.

Συχνές ερωτήσεις για τη γλυκόζη στο αίμα

Πόση πρέπει να είναι η γλυκόζη νηστείας;

Για μη εγκύους ενήλικες, σύμφωνα με την ADA, γλυκόζη νηστείας κάτω από 100 mg/dL θεωρείται φυσιολογική. Οι τιμές 100–125 mg/dL αντιστοιχούν σε διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας, ενώ αποτέλεσμα 126 mg/dL ή υψηλότερο χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και συνήθως επιβεβαίωση όταν δεν υπάρχουν σαφή συμπτώματα.

Πόσες ώρες νηστεία χρειάζονται για εξέταση σακχάρου;

Για την εξέταση γλυκόζης νηστείας χρειάζονται συνήθως τουλάχιστον 8 ώρες χωρίς φαγητό. Επιτρέπεται συνήθως νερό. Πρέπει πάντα να ακολουθούνται οι συγκεκριμένες οδηγίες του γιατρού ή του εργαστηρίου.

Τι σημαίνει αυξημένη γλυκόζη στο αίμα;

Η αυξημένη γλυκόζη μπορεί να σχετίζεται με προδιαβήτη ή διαβήτη, αλλά η ερμηνεία εξαρτάται από το εάν η εξέταση έγινε σε κατάσταση νηστείας και από άλλους παράγοντες. Μία μεμονωμένη αυξημένη τιμή δεν αρκεί πάντοτε για διάγνωση.

Τι είναι η διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας;

Είναι κατάσταση κατά την οποία η γλυκόζη νηστείας είναι υψηλότερη από το φυσιολογικό αλλά χαμηλότερη από το διαγνωστικό όριο του διαβήτη. Σύμφωνα με την ADA, αντιστοιχεί σε 100–125 mg/dL.

Τι σημαίνει GLU στις εξετάσεις αίματος;

Το GLU προέρχεται από τη λέξη glucose και αναφέρεται στη μέτρηση της γλυκόζης. Η τιμή πρέπει να ερμηνεύεται ανάλογα με τις συνθήκες στις οποίες πραγματοποιήθηκε η αιμοληψία.

Είναι το σάκχαρο και η γλυκόζη στο αίμα το ίδιο πράγμα;

Στην καθημερινή και κλινική χρήση, όταν μιλάμε για «σάκχαρο αίματος» εννοούμε συνήθως τη γλυκόζη που κυκλοφορεί στο αίμα. Η γλυκόζη είναι ένας συγκεκριμένος τύπος απλού σακχάρου και βασική πηγή ενέργειας για τα κύτταρα.

Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές γλυκόζης στο αίμα;

Οι φυσιολογικές τιμές εξαρτώνται από το πότε πραγματοποιήθηκε η μέτρηση. Για γλυκόζη νηστείας σε μη έγκυο ενήλικα, τιμή κάτω από 100 mg/dL θεωρείται φυσιολογική σύμφωνα με την ADA. Οι μεταγευματικές και τυχαίες μετρήσεις αξιολογούνται με διαφορετικά κριτήρια.

Τι ισχύει για τη γλυκόζη νηστείας στην εγκυμοσύνη;

Στην εγκυμοσύνη δεν εφαρμόζονται αυτούσια τα γενικά όρια των μη εγκύων. Ο έλεγχος για διαβήτη κύησης γίνεται συνήθως μεταξύ 24ης και 28ης εβδομάδας και μπορεί να περιλαμβάνει δοκιμασία ανοχής γλυκόζης. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων γίνεται από τον γιατρό ανάλογα με το πρωτόκολλο που χρησιμοποιήθηκε.

Πηγές – Επιστημονική τεκμηρίωση

✍ Συντακτική ομάδα Health4U.gr

Το περιεχόμενο βασίζεται σε στοιχεία και κατευθυντήριες πληροφορίες διεθνών οργανισμών και επιστημονικών φορέων, όπως η American Diabetes Association, το National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και το CDC. Στόχος μας είναι η έγκυρη και κατανοητή ενημέρωση για θέματα υγείας και πρόληψης. Το περιεχόμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία.

Μάθετε περισσότερα για την ομάδα μας →
Σχετικά με εμάς.