Η παιδική και εφηβική παχυσαρκία αποτελεί μια από τις σοβαρότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, με διαστάσεις επιδημίας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Οι αριθμοί είναι ανησυχητικοί: σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2022 καταγράφηκαν 37 εκατομμύρια παχύσαρκα παιδιά κάτω των 5 ετών και πάνω από 390 εκατομμύρια παχύσαρκα παιδιά και έφηβοι ηλικίας 5-19 ετών.
Στην Ελλάδα, τα ποσοστά είναι από τα υψηλότερα στην Ευρώπη, με τους ειδικούς να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τις μελλοντικές συνέπειες στην υγεία των παιδιών.
Η πιο σοβαρή επιπλοκή
Όπως εξηγεί η παιδίατρος-παιδοενδοκρινολόγος και επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Διαιτολογίας και Διατροφολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Μαρία Παπαγιάννη, η σημαντικότερη επιπλοκή της παιδικής παχυσαρκίας είναι ότι πάνω από το 80% των παχύσαρκων παιδιών θα παραμείνουν παχύσαρκοι και στην ενήλικη ζωή τους.
Αυτό αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων παθήσεων όπως:
- σακχαρώδης διαβήτης
- υπέρταση
- καρδιαγγειακά νοσήματα
- λιπώδης διήθηση ήπατος
- σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών στα κορίτσια
- διαταραχές ανάπτυξης και ενήβωσης, όπως πρώιμη ήβη και χαμηλότερο τελικό ανάστημα
Αίτια και παράγοντες κινδύνου
Η αιτιολογία της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας είναι σύνθετη και πολυπαραγοντική. Περιλαμβάνει:
- γενετικούς και ενδοκρινολογικούς παράγοντες
- ψυχολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες
- φαρμακευτική αγωγή (π.χ. κορτικοστεροειδή)
- αυξημένο χρόνο μπροστά σε οθόνες (TV, κινητό, videogames)
- μειωμένη φυσική δραστηριότητα
- κακή ποιότητα και ποσότητα ύπνου
- διατροφικές συνήθειες φτωχές σε θρεπτικά συστατικά και πλούσιες σε λιπαρά, ζάχαρη και επεξεργασμένα τρόφιμα
Επιπλέον, η παχυσαρκία των γονέων αποτελεί ισχυρό προγνωστικό παράγοντα, όπως και η ύπαρξη διαβήτη κύησης στη μητέρα ή ιστορικού κακοήθειας στο παιδί.
Η παγίδα της «λανθασμένης εικόνας»
Ένα επιπλέον σοβαρό πρόβλημα είναι ότι πολλοί γονείς δεν αναγνωρίζουν την υπερβαρότητα ή την παχυσαρκία του παιδιού τους. Επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι μεγάλο ποσοστό γονιών θεωρούν φυσιολογικό ένα παιδί με αυξημένο βάρος και υποτιμούν τη σοβαρότητα της κατάστασης, καθυστερώντας την έγκαιρη παρέμβαση.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η αξιολόγηση της παχυσαρκίας γίνεται μέσω του Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ). Στους ενήλικες, ένας ΔΜΣ >30 θεωρείται παχυσαρκία, όμως στα παιδιά απαιτείται χρήση ειδικών διαγραμμάτων που λαμβάνουν υπόψη την ηλικία και το φύλο, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα της International Obesity Task Force (IOTF).
Τι πρέπει να γίνει
Η πρόληψη και η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας είναι ομαδική υπόθεση και ξεκινά από το σπίτι.
Σύμφωνα με την κα Παπαγιάννη, βασικοί άξονες είναι:
- η υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών
- η καθημερινή φυσική δραστηριότητα
- ο περιορισμός του χρόνου μπροστά σε οθόνες
- η επαρκής και ποιοτική διάρκεια ύπνου
Πλέον, υπάρχουν και φαρμακευτικές επιλογές για εφήβους, ενώ σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορεί να συστηθεί βαριατρική χειρουργική. Ωστόσο, αυτές οι παρεμβάσεις πρέπει να αξιολογούνται αυστηρά από εξειδικευμένες ομάδες υγείας.
Η ευαισθητοποίηση των γονέων, η ενημέρωση και η πρόληψη είναι τα ισχυρότερα όπλα στη μάχη με την παχυσαρκία.
