Ο προληπτικός έλεγχος δεν είναι «ένα πακέτο εξετάσεων για όλους».

Είναι μια στοχευμένη διαδικασία. Παίρνεις μια καθαρή εικόνα για βασικούς δείκτες υγείας, εντοπίζεις έγκαιρα παράγοντες κινδύνου (π.χ. πίεση, σάκχαρο, λιπίδια) και οργανώνεις σωστά τα επόμενα βήματα με τον γιατρό σου.

Η πρόληψη είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί πολλές καταστάσεις που σχετίζονται με καρδιαγγειακό κίνδυνο εξελίσσονται «σιωπηλά» για χρόνια (π.χ. υψηλή πίεση, υψηλή χοληστερίνη).

Ποιος είναι ο στόχος του «ετήσιου check-up»

Ο στόχος είναι τριπλός:

• Να μετρηθούν σωστά βασικοί δείκτες (πίεση, βάρος/ΔΜΣ, περίμετρος μέσης κ.λπ.).

• Να εκτιμηθεί ο καρδιαγγειακός κίνδυνος (συνδυαστικά, όχι με μια μόνο εξέταση).

• Να αποφευχθούν άσκοπες εξετάσεις που οδηγούν σε ανησυχία ή επιπλέον εξετάσεις χωρίς πραγματική ένδειξη.

Σκεφτείτε το σαν «σέρβις» υγείας: μικρές μετρήσεις/εξετάσεις που, όταν γίνονται συστηματικά, βοηθούν να προλάβεις μεγάλο κόστος (σε υγεία και χρόνο) αργότερα.

Η «βάση» του προληπτικού ελέγχου: 6 πράγματα που έχουν αξία για τους περισσότερους

1) Αρτηριακή πίεση (με σωστή μέτρηση)

Η τακτική προληπτική μέτρηση πίεσης είναι μια από τις πιο ουσιαστικές κινήσεις πρόληψης. Διεθνείς οδηγίες προτείνουν έλεγχο σε όλους τους ενήλικες, με επιβεβαίωση εκτός ιατρείου όταν χρειάζεται, πριν ξεκινήσει θεραπεία. Tip: ιδανικά 2-3 μετρήσεις, σε ηρεμία, και όχι «τρέχοντας» στο ιατρείο.

2) Σάκχαρο – προδιαβήτης – διαβήτης (στοχευμένα)

Ο έλεγχος σακχάρου έχει νόημα όταν συνδέεται με ηλικία/βάρος/ιστορικό. Για παράδειγμα, η προληπτική ανίχνευση προδιαβήτη/διαβήτη προτείνεται σε ενήλικες 35–70 ετών με υπερβάλλον βάρος/παχυσαρκία. 
Ο γιατρός θα αποφασίσει αν αρκεί γλυκόζη νηστείας ή χρειάζεται HbA1c κ.λπ.

3) Λιπίδια (χοληστερίνη/τριγλυκερίδια) + συνολική εκτίμηση κινδύνου

Η χοληστερίνη δεν είναι «ναι/όχι». Έχει σημασία:

• οικογενειακό ιστορικό

• κάπνισμα

• πίεση

• ηλικία

• βάρος/μέση
  Ο ΠΟΥ αναφέρει ως βασικούς μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου για μη μεταδοτικά νοσήματα την αυξημένη πίεση, το αυξημένο σάκχαρο και τα αυξημένα λιπίδια, μαζί με το υπερβάλλον βάρος.

4) Βάρος – περίμετρος μέσης – φυσική κατάσταση

Δεν είναι θέμα «αισθητικής». Η περίμετρος μέσης συνδέεται με καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Μικρές αλλαγές (ύπνος, κίνηση, διατροφή, αλκοόλ) συχνά ρίχνουν πίεση/σάκχαρο/τριγλυκερίδια πιο αποτελεσματικά από όσο νομίζουμε, όταν γίνονται σταθερά.

5) Νεφρική λειτουργία (όπου υπάρχει ένδειξη)

Σε άτομα με υπέρταση, διαβήτη, οικογενειακό ιστορικό ή συγκεκριμένα συμπτώματα, ο γιατρός μπορεί να κρίνει χρήσιμο έλεγχο νεφρών. Σε προγράμματα τύπου «health check», ο στόχος είναι να εκτιμηθεί ο κίνδυνος για καρδιά–αγγεία αλλά και για νοσήματα όπως ο διαβήτης και η νεφρική νόσος.

6) Εμβολιασμοί & βασικές προληπτικές πρακτικές

Πολλοί ξεχνούν ότι «πρόληψη» δεν είναι μόνο εξετάσεις αίματος. Περιλαμβάνει και πρακτικές όπως εμβολιασμούς και προσυμπτωματικούς ελέγχους (screenings) που καταγράφονται ως βασικές προληπτικές υπηρεσίες στη δημόσια υγεία.

Τι ΔΕΝ είναι καλό να κάνεις: «πακέτα εξετάσεων» χωρίς λογική

Ένα συχνό λάθος είναι να ζητάμε πολλές εξετάσεις «για να είμαι σίγουρος». Αυτό μπορεί να:

• βγάλει τυχαία οριακά ευρήματα που δεν σημαίνουν κάτι,

• οδηγήσει σε αχρείαστες επαναλήψεις,

• δημιουργήσει άγχος και κόστος.

Η σωστή σειρά είναι: ιστορικό + κλινική εκτίμηση + στοχευμένες εξετάσεις.

Πώς να αποφασίσεις τι σου ταιριάζει (πρακτικός οδηγός)

Πριν κλείσεις ραντεβού, σημείωσε σε ένα χαρτί:

• ηλικία

• φάρμακα/συμπληρώματα που παίρνεις

• οικογενειακό ιστορικό (καρδιά, διαβήτης, καρκίνος, εγκεφαλικό)

• κάπνισμα, αλκοόλ, ύπνος

• πρόσφατα συμπτώματα (π.χ. δύσπνοια, πόνος στο στήθος, επίμονη κόπωση, ανεξήγητη απώλεια βάρους)

Με αυτά, ο γιατρός μπορεί να «χτίσει» ένα πλάνο που έχει νόημα.

Πώς να προετοιμαστείς για εξετάσεις

• Αν σου ζητηθεί νηστεία, ρώτησε πόσες ώρες και αν επιτρέπεται καφές/τσάι.

• Απόφυγε αλκοόλ το προηγούμενο βράδυ (επηρεάζει τριγλυκερίδια/ήπαρ κ.λπ.).

• Μην κάνεις έντονη άσκηση λίγο πριν από αιμοληψία.

• Για πίεση: κάτσε 5 λεπτά ήρεμα πριν τη μέτρηση, χωρίς τσιγάρο/καφέ αμέσως πριν.

Τι να κάνεις με τα αποτελέσματα (το πιο σημαντικό)

1. Μην τα διαβάσεις σαν «καλά/κακά» μεμονωμένα.

2. Κλείσε 10 λεπτά με γιατρό/παθολόγο για:

• ερμηνεία συνδυαστικά

• στόχους (π.χ. πίεση/λιπίδια)

• πρακτικό πλάνο 8–12 εβδομάδων (ύπνος, κίνηση, διατροφή, διακοπή καπνίσματος)

3. Αν χρειάζεται επανέλεγχος, να έχεις σαφή οδηγία: πότε, τι ακριβώς και γιατί.

Πότε θέλει άμεση εκτίμηση

Αν υπάρχει:

• πόνος/πίεση στο στήθος

• δύσπνοια σε ηρεμία

• λιποθυμικό επεισόδιο

• νευρολογικά συμπτώματα (μούδιασμα, ασυμμετρία προσώπου, δυσκολία ομιλίας)

• αίμα στα κόπρανα/ούρα ή ανεξήγητη αιμορραγία

• απότομη ανεξήγητη απώλεια βάρους

…τότε δεν περιμένεις «ετήσιο έλεγχο» — χρειάζεται αξιολόγηση άμεσα.

Συχνές ερωτήσεις για τον προληπτικό έλεγχο