Όλος ο κόσμος περιμένει τα εμβόλια για τον SARS-CoV-2, προκειμένου να υπάρξει μια ουσιαστική απάντηση στην πανδημία Covid-19. Οι επιστήμονες ασφαλώς αναγνωρίζουν την κρίσιμη σημασία των εμβολίων. Δεν παύουν να επισημαίνουν όμως ότι υπάρχουν αβεβαιότητες, ορισμένες από τις οποίες θα παραμείνουν και μετά την εμφάνιση τους. Τονίζουν λοιπόν την ανάγκη να υπάρχει σαφήνεια και ειλικρίνεια σχετικά με το τι θα γνωρίζουμε σχετικά με τα νέα εμβόλια και τι όχι.
Ο Πίτερ Ντόσι, αναπληρωτής διευθυντής του βρετανικού ιατρικού περιοδικού British Medical Journal (BMJ) σε άρθρο του στο BMJ αναφέρει ενδιαφέροντα στοιχεία. Οι ευρισκόμενες σε εξέλιξη δοκιμές εμβολίων δεν έχουν σχεδιαστεί για να μας πουν αν θα μπορέσουν πράγματι να σώσουν ζωές. Καμία δοκιμή δεν είναι σχεδιασμένη για να ανιχνεύσει κατά πόσο το εμβόλιο θα μειώσει τις εισαγωγές στις μονάδες εντατικής θεραπείας (ΜΕΘ) και τους θανάτους.
Αρκετές δοκιμές βρίσκονται στην τρίτη και τελική φάση τους. Ακόμη κι αν κάποιο εμβόλιο φανεί αποτελεσματικό, δεν σημαίνει ότι θα αποτρέψει τα σοβαρά περιστατικά και τους θανάτους. Δεν μπορεί ούτε να αποδειχθέι, όπως επισημαίνει ο δρ Ντόσι, ότι το εμβόλιο θα εμποδίζει την μετάδοση του Covid19 στους εμβολιασμένους.
Οι κλινικές δοκιμές φάσης 3 αξιολογούν τα ήπια συμπτώματα της νόσου
Όπως δήλωσε στο BMJ ο Ταλ Ζακς, επικεφαλής στην αμερικανική εταιρεία Moderna, η κλινική δοκιμή της δεν έχει επαρκή στατιστική δύναμη. Δεν μπορεί να αξιολογήσει αν το εμβόλιο μπορεί να μειώσει εμπράκτως τις εισαγωγές στα νοσοκομεία. Ο Ντόρσι υποστηρίζει ότι οι νοσηλείες και οι θάνατοι από Covid19 είναι πολύ ασυνήθιστοι στον πληθυσμό. Έτσι δεν μπορούν να αποδειχθούν στατιστικά σημαντικές διαφορές σε μια δοκιμή μικρού δείγματος. Το ίδιο ισχύει επίσης, στο κατά πόσο ένα εμβόλιο μπορεί να σώσει ζωές. Οι δοκιμές δεν μπορούν να αποδείξουν κάτι τέτοιο. Αυτή την άποψη επιβεβαίωσε στo ΒΜJ και o Zακς της Moderna.
Το μέγεθος του δείγματος του πληθυσμού και η διάρκεια της δοκιμής του εμβολίου πρέπει να είναι πολύ μεγαλύτερα. Αυτό βέβαια δεν είναι εφικτό λόγω του επείγοντος της κατάστασης. Η δοκιμή της Moderna έχει σχεδιαστεί για να διαπιστώσει απλώς αν το εμβόλιο μπορεί να αποτρέψει την εκδήλωση της νόσου Covid19.
Όπως και στις αντίστοιχες δοκιμές εμβολίων των εταιρειών Pfizer και Johnson & Johnson, στόχος είναι να διαπιστωθεί μείωση 30% στα περιστατικά Covid19 στην ομάδα που έχει εμβολιαστεί σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Οι φαρμακοβιομηχανίες και πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι θα είναι δυνατό το εμβόλιο να προστατέψει και από τα σοβαρά περιστατικά. Υπάρχει βέβαια επιφύλαξη σε αυτές τις εικασίες.
Δεν υπάρχει πόρισμα ότι οι ηλικιωμένοι θα προφυλαχθούν από το εμβόλιο
Σε ελάχιστες ή και σε καμία από τις δοκιμές εμβολίου δεν έχει διαπιστωθεί ότι οι ηλικιωμένοι θα ωφεληθούν από το εμβόλιο. Αυτό συμβαίνει, επειδή δεν έχει συμμετάσχει επαρκής αριθμός ηλικιωμένων στις δοκιμές των εμβολίων. Ανάλογη αβεβαιότητα υπάρχει και για άλλες ομάδες (παιδιά, ανοσοκατασταλμένοι, έγκυες). Ο Ντόσι εκτιμά πάντως ότι υπάρχει ακόμη χρόνος για να γίνουν βελτιώσεις στο σχεδιασμό των δοκιμών. Οι Μαρκ Λίπσιτς (καθηγητής επιδημιολογίας Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ) και Νάταλι Ντιν (επίκουρη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Φλόριντα) έκαναν ενδιαφέροντα σχόλια. Επισημαίνουν ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα ένα εμβόλιο να μην παρέχει προστασία στις ομάδες υψηλού κινδύνου. Αντίθετα μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο μόλυνσης στους νέους ενηλίκους. Σε αυτή την περίπτωση, θα υπάρχει έμμεση προστασία των ηλικιωμένων.
Μεταξύ άλλων, ακόμη και όταν δοθεί άδεια στα εμβόλια που θα έχουν αποδειχθεί ασφαλή και αποτελεσματικά, θα παραμείνει άγνωστο αν ένα εμβόλιο είναι πιο αποτελεσματικό από κάποιο άλλο. Ακόμα θα είναι άγνωστο αν τα εμβόλια θα αποτρέπουν την μετάδοση του ιού. Έτσι δεν είναι σίγουρο αν οι εμβολιασμένοι θα είναι ασφαλές να επιστρέψουν στη δουλειά τους χωρίς άλλες προφυλάξεις. Οι αρχές κάθε χώρας θα κληθούν να αποφασίσουν ποια από τα εγκεκριμένα εμβόλια θα χρησιμοποιήσουν. Επιπλέον σε ποιο μέρος του πληθυσμού και με ποια προτεραιότητα θα απευθυνθεί. Επίσης, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι ένα αποτελεσματικό εμβόλιο δεν θα εμποδίζει τη μόλυνση όλων των εμβολιαζόμενων, ούτε θα αποτρέψει σίγουρα οι εμβολιαζόμενοι να μολύνουν άλλους.
Η ανοσία της αγέλης θα απαιτήσει συμμετοχή άνω του 60%
Είναι κρίσιμο να υπάρχει ευρεία προθυμία για εμβολιασμό. Η επίτευξη ανοσίας της αγέλης θα απαιτήσει συμμετοχή άνω του 60% του πληθυσμού ή και άνω του 70%, τουλάχιστον δύο στους τρεις. Παράλληλα, πρέπει να καταστεί σαφές ότι η ύπαρξη εμβολίων δεν πρέπει να αχρηστεύσει άλλα μέτρα, όπως η χρήση μάσκας, το πλύσιμο των χεριών και η τήρηση αποστάσεων.
Τέλος, μια πρόσφατη μελέτη της αμερικανικής εταιρείας αναλύσεων Rand κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν πρέπει να υπάρξει «εθνικισμός των εμβολίων». Όρισμένες μεγάλες χώρες δηλαδή δεν πρέπει να αποκλείσουν άλλες από το εμβόλιο. Αυτό μπορεί να κοστίσει στην παγκόσμια οικονομία απώλεια ΑΕΠ ύψους έως 1,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως. Αυτό θα συμβεί αν κάποιες χώρες δώσουν απόλυτη προτεραιότητα στους δικούς τους και «στοκάρουν» αποθέματα εμβολίων, αφήνοντας δίχως κανένα
Όσο ο Covid19 δεν τίθεται υπό έλεγχο σε παγκόσμιο επίπεδο θα υπάρχει οικονομικές συνέπεις για όλες τις χώρες. Ακόμη κι αν μόνο οι φτωχές χώρες μείνουν χωρίς πρόσβαση σε εμβόλια, το πλήγμα για την παγκόσμια οικονομία θα φθάσει τα 153 δισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο. Αν τελικά δεν υπάρξει εμβόλιο το οικονομικό κόστος παγκοσμίως εκτιμάται ότι θα εκτιναχθεί στα 3,4 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Στοιχεία από: www.amna.gr