Οι μόνιμοι εμφυτεύσιμοι βηματοδότες και απινιδωτές χρησιμοποιούνται στην καρδιολογία τις τελευταίες δεκαετίες για την αντιμετώπιση προβλημάτων στη δημιουργία και μετάδοση του ηλεκτρικού σήματος της καρδιάς, αρρυθμιών απειλητικών για την υγεία και τη ζωή των ασθενών και καρδιακής ανεπάρκειας σε επιλεγμένους ασθενείς.

Γράφει ο καρδιολόγος Δημήτριος Καρνάρας
Δημήτριος Καρνάρας - Καρδιολόγος
Δημήτριος Καρνάρας, Καρδιολόγος και μέλος του Κέντρου Αεροπορικής Ιατρικής (Κ.Α.Ι.) Θεσσαλονίκης.

Η τοποθέτηση (εμφύτευση) του βηματοδότη γίνεται με τοπική αναισθησία κάτω από το δέρμα του ασθενούς σε θήκη που ο γιατρός θα διαμορφώσει στον θώρακά του. Τα καλώδια τοποθετούνται μέσα από καθετηριασμό φλέβας στο εσωτερικό της καρδιάς και με το μεταλλικό τους άκρο στερεώνονται μόνιμα. Η τοποθέτηση των καλωδίων αποτελεί και το πιο ευαίσθητο και χρονοβόρο τμήμα της εμφύτευσης του βηματοδότη.

Οι βηματοδότες αποτελούνται από τη γεννήτρια (συσκευή), που διαθέτει μπαταρία καθώς και ένα ηλεκτρικό κύκλωμα το οποίο επεξεργάζεται τις πληροφορίες που λαμβάνει από το φυσικό ηλεκτρικό κύκλωμα της καρδιάς και, ανάλογα με τις ρυθμίσεις που διαθέτει, παρεμβαίνει ή ελέγχει την ηλεκτρική δραστηριότητά της και τα ηλεκτρόδια (καλώδια), που συνδέουν τη συσκευή με το εσωτερικό της καρδιάς και είναι από ένα έως τρία.

Τι πρέπει να έχει υπόψη του ο ασθενής που φέρει βηματοδότη

  • Το ράμματα στην τομή του δέρματος αφαιρούνται μέσα σε 7-10 ημέρες. Γι’ αυτό το διάστημα θα λάβει οδηγίες για την προστασία από μολύνσεις μέχρι να επουλωθεί η τομή του δέρματος. Δεν πρέπει να ασκείται εξωτερική πίεση στη θέση που βρίσκεται ο βηματοδότης.
  • Στον ασθενή θα δοθεί η ταυτότητα του βηματοδότη, που περιέχει πληροφορίες για τον τύπο του, το πρόγραμμα λειτουργίας του, τον καρδιολόγο που τον τοποθέτησε και την ημερομηνία της εμφύτευσης. Είναι συνετό να έχει αντίγραφα αυτής της ταυτότητας, για να μην ταλαιπωρηθεί σε περίπτωση απώλειάς της.
  • Θα πρέπει να αποφεύγει να τοποθετεί βάρη καθώς και να εκτελεί έντονες κινήσεις στο χέρι από την πλευρά που έχει βάλει τον βηματοδότη, ειδικά στην αρχή.
  • Πρέπει να τηρεί ένα τακτικό πρόγραμμα επισκέψεων, που ορίζονται από τον καρδιολόγο που διενήργησε την εμφύτευση του βηματοδότη. Ελέγχονται η καρδιακή λειτουργία (οι βηματοδότες είναι και συσκευές καταγραφής της ηλεκτρικής δραστηριότητας της καρδιάς), οι παράμετροι λειτουργίας του βηματοδότη, η ποιότητα της επαφής των ηλεκτροδίων και η κατάσταση της μπαταρίας. Η γεννήτρια διαρκεί περίπου 5-10 έτη. Όταν κριθεί απαραίτητο, θα γίνει αντικατάσταση της γεννήτριας μόνο, διαδικασία πολύ πιο σύντομη και εύκολη σε σύγκριση με την αρχική τοποθέτηση.

Βηματοδότης σε ακτινογραφία

Άμεση επίσκεψη στον καρδιολόγο του αν ο ασθενής εμφανίσει:

  • Πυρετό που διαρκεί περισσότερες από δύο ημέρες.
  • Ζάλη ή λιποθυμία.
  • Αδυναμία, εύκολη κόπωση ή δυσκολία στην αναπνοή.
  • Ρυθμικές μυϊκές συσπάσεις στον θώρακα.
  • Οίδημα, ερυθρότητα ή αιμάτωμα, μετά την πάροδο χρονικού διαστήματος από την εμφύτευση, στη θέση του βηματοδότη. Είναι πολύ σημαντικό, αν έχει ξεκινήσει διάβρωση του δέρματος, να προληφθεί η αποκάλυψη του βηματοδότη και η επαφή του με το εξωτερικό περιβάλλον.
Ο ασθενής μπορεί:
  • Nα ταξιδεύει με αυτοκίνητο (φροντίζοντας η ζώνη ασφαλείας να μην πιέζει άμεσα τον βηματοδότη) ως επιβάτης και ως οδηγός. Συνιστάται να αποφεύγει να σκύβει μπροστά στη μηχανή, όταν αυτή είναι σε λειτουργία.
  • Nα ταξιδεύει με αεροπλάνο (έχοντας μαζί του την ταυτότητα του βηματοδότη και ενημερώνοντας την Ασφάλεια του αεροδρομίου, ώστε να προσαρμόζεται ανάλογα ο έλεγχος), πλοίο, τρένο και άλλα μέσα μεταφοράς.
  • Nα έχει κανονική σεξουαλική δραστηριότητα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει όμως να προσέχει την ηλεκτρομαγνητική παρεμβολή που έχουν διάφορες ηλεκτρικές συσκευές. Ο καρδιολόγος θα ενημερώσει τον ασθενή για τις συσκευές που μπορεί να εμφανίσουν τέτοιες παρεμβολές, ανάλογα με τον τύπο του βηματοδότη/απινιδωτή.

Ενδεικτικά:
  • Η μαγνητική τομογραφία θα πρέπει να αποφεύγεται. Αν είναι απολύτως απαραίτητη, επικοινωνεί με τον καρδιολόγο του για το αν είναι εφικτό να γίνει.
  • Απαγορεύεται η χρήση κομπρεσέρ, ζυγαριάς λιπομέτρησης.
  • Το κινητό τηλέφωνο θα πρέπει να είναι 15-30 εκατοστά μακριά από τη γεννήτρια. Να μην τοποθετείται σε τσέπη κοντά στη γεννήτρια, ενώ φρόνιμο είναι να χρησιμοποιείται από την αντίθετη πλευρά του βηματοδότη. Η ίδια απόσταση πρέπει να τηρείται για συσκευές που εκπέμπουν (bluetooth, wi-fi) και τα ακουστικά, τα οποία δεν θα πρέπει να τυλίγονται γύρω από τον λαιμό.
  • Σε απόσταση τουλάχιστον 30 εκατοστών συνιστάται η χρήση τηλεχειριστηρίου με κεραία. Ενώ μεγαλύτερη απόσταση (60 εκατοστών) θα πρέπει να τηρείται από κεραία εκπομπής ραδιοσημάτων (π.χ. αστυνομίας).
  • Το ασύρματο τηλέφωνο θεωρείται ασφαλές, αρκεί να μην είναι ακριβώς πάνω από τη γεννήτρια. Το ίδιο ισχύει για φορητές συσκευές ήχου και εικόνας καθώς και την ξυριστική μηχανή.
  • Ασφαλείς θεωρούνται οικιακές συσκευές όπως πλυντήριο, ιονιστής, πιστολάκι, ηλεκτρική κουζίνα, φορητά θερμαντικά σώματα, ηλεκτρική σκούπα, Η/Υ, εκτυπωτής, τηλεόραση.

Η ζωή γίνεται πιο εύκολη με βηματοδότη

Η ζωή του ασθενούς που φέρει βηματοδότη/απινιδωτή συνήθως διαφέρει ελάχιστα ή καθόλου από τη ζωή που έκανε πριν από την εμφύτευση. Αντιθέτως, του δίνει δυνατότητες που πριν δεν είχε καθώς και την ασφάλεια να τις ακολουθήσει, χωρίς να φοβάται ότι θα πρέπει να έχει δίπλα του έναν καρδιολόγο ή ένα νοσοκομείο.