Μελέτη 16 εκατ. ανθρώπων συνδέει τη ΔΕΠΥ με αυξημένη θνησιμότητα

Οι άνθρωποι με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) εμφανίζουν περίπου 70% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, σύμφωνα με νέα μεγάλη επιστημονική ανασκόπηση. Η ίδια έρευνα εντόπισε ένα ακόμη σημαντικό εύρημα: μεταξύ των ανθρώπων με ΔΕΠΥ, όσοι λάμβαναν φαρμακευτική αγωγή παρουσίαζαν 25% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο θανάτου σε σύγκριση με όσους δεν λάμβαναν.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open, ανέλυσε στοιχεία από σχεδόν 16 εκατομμύρια ανθρώπους σε Ευρώπη, Βόρεια Αμερική και Ασία. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αυξημένη θνησιμότητα δεν σχετιζόταν μόνο με ατυχήματα ή αυτοκτονίες, αλλά και με φυσικά αίτια, όπως ασθένειες.

Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η ΔΕΠΥ δεν είναι από μόνη της μια πάθηση που περιορίζει αναπόφευκτα τη διάρκεια ζωής. Τα ευρήματα αποτυπώνουν συσχετίσεις σε μεγάλους πληθυσμούς και αναδεικνύουν την ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση, κατάλληλη θεραπεία και συνεχή υποστήριξη, ακόμη και στην ενήλικη ζωή.

Τι έδειξε η νέα μελέτη για τη ΔΕΠΥ και τη θνησιμότητα

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του University College London και του Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ, με επικεφαλής συγγραφέα τη Lucy Corrigan.

Πρόκειται για συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 19 μελετών, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 15.920.970 άνθρωποι. Οι μελέτες είχαν δημοσιευθεί μεταξύ 2012 και 2025 και περιλάμβαναν δεδομένα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, τη Σουηδία, την Ταϊβάν, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Φινλανδία και τη Δανία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιστήμονες είχαν παρακολουθήσει την πορεία των συμμετεχόντων για περισσότερα από 20 χρόνια.

Η ερευνητική ομάδα θέλησε να απαντήσει σε τρία βασικά ερωτήματα:

• Εμφανίζουν οι άνθρωποι με ΔΕΠΥ υψηλότερη θνησιμότητα σε σύγκριση με όσους δεν έχουν τη διαταραχή;
• Ποιες κατηγορίες θανάτων συνδέονται περισσότερο με τη ΔΕΠΥ;
• Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στη φαρμακευτική θεραπεία της ΔΕΠΥ και στη θνησιμότητα;

Από τις 19 μελέτες, οι 12 συμπεριλήφθηκαν στις ποσοτικές μετα-αναλύσεις, ενώ οι υπόλοιπες αξιολογήθηκαν περιγραφικά.

Η δημοσίευση με τίτλο Mortality Among People With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis είναι διαθέσιμη στο JAMA Network Open.

ΔΕΠΥ και κίνδυνος θανάτου: Τι σημαίνουν τα ποσοστά της μελέτης

Οι ερευνητές διαπίστωσαν αυξημένη θνησιμότητα στους ανθρώπους με ΔΕΠΥ, ανεξάρτητα από την κατηγορία αιτίας θανάτου που εξέτασαν.

Πηγή: Corrigan και συνεργάτες, JAMA Network Open, 2026. Τα ποσοστά εκφράζουν σχετικές διαφορές στον κίνδυνο μεταξύ ομάδων και όχι την πιθανότητα θανάτου ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.

Τι σημαίνει πραγματικά «70% υψηλότερος κίνδυνος»;

Η συγκεκριμένη διατύπωση χρειάζεται προσοχή, επειδή μπορεί εύκολα να παρερμηνευθεί.

Δεν σημαίνει ότι το 70% των ανθρώπων με ΔΕΠΥ θα πεθάνει πρόωρα. Ούτε σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με ΔΕΠΥ έχει 70% πιθανότητα θανάτου.

Το ποσοστό προκύπτει από τη σύγκριση της θνησιμότητας μεταξύ δύο πληθυσμιακών ομάδων: ανθρώπων με ΔΕΠΥ και ανθρώπων χωρίς ΔΕΠΥ.

Για να γίνει κατανοητή η διαφορά ανάμεσα στον σχετικό και στον απόλυτο κίνδυνο, ας χρησιμοποιήσουμε ένα υποθετικό παράδειγμα.

Εάν σε μια συγκεκριμένη περίοδο η πιθανότητα θανάτου σε μια ομάδα ήταν 1%, μια αύξηση του σχετικού κινδύνου κατά 70% θα αντιστοιχούσε περίπου σε πιθανότητα 1,7% σε μια συγκρίσιμη ομάδα, εφόσον οι υπόλοιπες συνθήκες ήταν ίδιες.

Το παράδειγμα είναι αποκλειστικά επεξηγηματικό και δεν αποτελεί εκτίμηση της πραγματικής πιθανότητας θανάτου για κάποιον με ΔΕΠΥ.

Ο ατομικός κίνδυνος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η ηλικία, η σωματική υγεία, οι συνυπάρχουσες παθήσεις, η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και οι συνθήκες ζωής.

Η φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ συνδέθηκε με 25% χαμηλότερη θνησιμότητα

Το δεύτερο σημαντικό εύρημα της έρευνας αφορά τη φαρμακευτική θεραπεία.

Στις μελέτες που εξέτασαν τη χρήση φαρμάκων, οι άνθρωποι με ΔΕΠΥ που λάμβαναν φαρμακευτική αγωγή εμφάνιζαν 25% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία σε σύγκριση με εκείνους που δεν λάμβαναν αγωγή.

Η συσχέτιση αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή η θεραπεία της ΔΕΠΥ δεν αποσκοπεί μόνο στη βελτίωση της συγκέντρωσης.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των συμπτωμάτων μπορεί να βοηθά στην οργάνωση της καθημερινότητας, στον έλεγχο της παρορμητικότητας, στη λειτουργικότητα και στην καλύτερη διαχείριση καταστάσεων που απαιτούν προσοχή.

Ωστόσο, οι συγγραφείς της μελέτης υπογραμμίζουν έναν κρίσιμο περιορισμό: το εύρημα για τη φαρμακευτική αγωγή βασίστηκε σε μόλις τρεις μελέτες.

Επιπλέον, επειδή επρόκειτο για παρατηρητικές μελέτες, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι οι άνθρωποι που λάμβαναν φάρμακα διέφεραν από τους υπόλοιπους και σε άλλους σημαντικούς παράγοντες.

Για παράδειγμα, μπορεί να είχαν καλύτερη πρόσβαση σε γιατρούς, συχνότερη παρακολούθηση, διαφορετική βαρύτητα συμπτωμάτων ή καλύτερη υποστήριξη από το περιβάλλον τους.

Επομένως, τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι η λήψη φαρμάκων μειώνει από μόνη της τη θνησιμότητα κατά 25%.

Διαβάστε ακόμη ADHD φάρμακα: 81% αυξημένος κίνδυνος ψύχωσης σε υψηλές δόσεις

Πρέπει όλοι οι άνθρωποι με ΔΕΠΥ να λαμβάνουν φάρμακα;

Όχι. Η συγκεκριμένη μελέτη δεν εξέτασε ποια θεραπεία είναι κατάλληλη για κάθε ασθενή και δεν αποτελεί σύσταση για καθολική χορήγηση φαρμάκων.

Η επιλογή θεραπείας εξαρτάται από την ηλικία, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, τη λειτουργικότητα, τις συνυπάρχουσες καταστάσεις και τις ανάγκες του ατόμου.

Η φαρμακευτική αγωγή, όταν ενδείκνυται, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης θεραπευτικής προσέγγισης που μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοεκπαίδευση, ψυχολογική υποστήριξη και πρακτικές προσαρμογές στην καθημερινότητα.

Η έναρξη, η αλλαγή ή η διακοπή φαρμάκων πρέπει να γίνεται με καθοδήγηση του θεράποντος γιατρού.

Γιατί η ΔΕΠΥ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο θανάτου;

Οι ερευνητές τονίζουν ότι δεν υπάρχει μία απλή εξήγηση για τη σχέση ανάμεσα στη ΔΕΠΥ και στη θνησιμότητα.

Η διαταραχή επηρεάζει την προσοχή, τον έλεγχο των παρορμήσεων και την οργάνωση της συμπεριφοράς. Παράλληλα, συχνά συνυπάρχει με άλλες ψυχικές ή σωματικές καταστάσεις.

Οι πιθανοί μηχανισμοί διαφέρουν ανάλογα με την αιτία θανάτου.

Αυξημένος κίνδυνος ατυχημάτων και τραυματισμών

Η δυσκολία διατήρησης της προσοχής και η παρορμητικότητα μπορεί, σε ορισμένες συνθήκες, να αυξάνουν την πιθανότητα ατυχημάτων.

Οι ερευνητές αναφέρουν ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τα σοβαρά τροχαία ατυχήματα, για τα οποία προηγούμενες μελέτες έχουν εντοπίσει αυξημένο κίνδυνο σε πληθυσμούς με ΔΕΠΥ.

Η σχέση αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με ΔΕΠΥ οδηγεί επικίνδυνα ή έχει αυξημένη πιθανότητα τραυματισμού σε κάθε δραστηριότητα.

Υποδεικνύει ότι η αποτελεσματική διαχείριση της προσοχής και της παρορμητικότητας μπορεί να έχει σημασία και για την καθημερινή ασφάλεια.

Συνυπάρχουσες ψυχικές διαταραχές

Η ΔΕΠΥ μπορεί να συνυπάρχει με κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές και διαταραχές χρήσης ουσιών.

Αυτές οι καταστάσεις μπορεί να επηρεάζουν σημαντικά την ψυχική υγεία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικής συμπεριφοράς.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν επίσης τον πιθανό ρόλο του κοινωνικού αποκλεισμού, των διακρίσεων και του στίγματος που βιώνουν ορισμένοι άνθρωποι με ΔΕΠΥ.

Επομένως, η αυξημένη θνησιμότητα από αυτοκτονία δεν πρέπει να αποδίδεται αποκλειστικά στα βασικά συμπτώματα της διαταραχής.

Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση συνυπαρχουσών ψυχικών δυσκολιών αποτελεί σημαντικό μέρος της ολοκληρωμένης φροντίδας.

Το πιο απροσδόκητο εύρημα: Αυξημένη θνησιμότητα και από φυσικά αίτια

Ένα από τα στοιχεία που ξεχώρισαν στη νέα ανάλυση ήταν η σύνδεση της ΔΕΠΥ με αυξημένη θνησιμότητα από φυσικά αίτια.

Συγκεκριμένα, οι ερευνητές κατέγραψαν 27% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο σε σύγκριση με ανθρώπους χωρίς ΔΕΠΥ.

Το εύρημα αυτό έχει σημασία επειδή δείχνει ότι οι ανισότητες στην υγεία των ανθρώπων με ΔΕΠΥ ενδέχεται να εκτείνονται πέρα από τα ατυχήματα και τις ψυχικές δυσκολίες.

Η πιθανή σχέση με καρδιαγγειακά και μεταβολικά νοσήματα

Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει τη ΔΕΠΥ με υψηλότερα ποσοστά ορισμένων σωματικών προβλημάτων υγείας, μεταξύ των οποίων καρδιαγγειακές και μεταβολικές παθήσεις.

Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι συνήθειες και καταστάσεις όπως το κάπνισμα, η κακή διατροφή και οι διαταραχές ύπνου μπορεί να συμβάλλουν σε αυτές τις συσχετίσεις.

Παράλληλα, η δυσκολία οργάνωσης της καθημερινότητας μπορεί να επηρεάζει την τήρηση ιατρικών οδηγιών ή την τακτική παρακολούθηση μιας χρόνιας πάθησης.

Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται συστηματικά με την οργάνωση μπορεί να ξεχνά ραντεβού, εξετάσεις ή τη λήψη μιας θεραπείας.

Αυτό δεν αποτελεί προσωπική αποτυχία ούτε χαρακτηρίζει όλους τους ανθρώπους με ΔΕΠΥ. Αναδεικνύει την ανάγκη για υπηρεσίες υγείας που λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες των ασθενών.

Ο ρόλος της πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη

Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης τον πιθανό ρόλο κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων.

Η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, οι δυσκολίες στην εργασία, το χαμηλότερο εισόδημα και οι κοινωνικές ανισότητες μπορούν να επηρεάζουν τη συνολική κατάσταση υγείας.

Έτσι, η σχέση ανάμεσα στη ΔΕΠΥ και στη θνησιμότητα είναι πιθανό να αντανακλά έναν συνδυασμό κλινικών, συμπεριφορικών και κοινωνικών παραγόντων.

Η νέα μελέτη δεν μπόρεσε να προσδιορίσει με ακρίβεια πόσο συμβάλλει καθένας από αυτούς στον συνολικό κίνδυνο.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για παιδιά, εφήβους και ενήλικες με ΔΕΠΥ;

Η ΔΕΠΥ είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που συνήθως αναγνωρίζεται στην παιδική ηλικία, αλλά τα συμπτώματά της μπορεί να συνεχίζονται στην εφηβεία και στην ενήλικη ζωή.

Η νέα ανασκόπηση περιλάμβανε μελέτες διαφορετικών ηλικιακών ομάδων. Επομένως, τα συνολικά ποσοστά θνησιμότητας δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως πρόβλεψη για ένα συγκεκριμένο παιδί ή έναν έφηβο.

Ιδιαίτερα για τους γονείς, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι η διάγνωση της ΔΕΠΥ δεν σημαίνει ότι το παιδί τους θα έχει αναγκαστικά μικρότερο προσδόκιμο ζωής.

Η μελέτη αναδεικνύει κυρίως τη σημασία της σωστής παρακολούθησης και της αντιμετώπισης των δυσκολιών που μπορεί να εμφανίζονται σε διαφορετικές φάσεις της ζωής.

Γιατί έχει σημασία η παρακολούθηση και μετά την παιδική ηλικία;

Η υποστήριξη ενός παιδιού με ΔΕΠΥ συχνά επικεντρώνεται στις σχολικές επιδόσεις, στη συγκέντρωση και στη συμπεριφορά.

Καθώς όμως το παιδί μεγαλώνει, οι ανάγκες μπορεί να αλλάζουν.

Στην εφηβεία και στην ενήλικη ζωή μπορεί να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία η οργάνωση, η αυτονομία, η συναισθηματική ρύθμιση, η οδική ασφάλεια, οι διαπροσωπικές σχέσεις και η διαχείριση της σωματικής υγείας.

Η ψυχίατρος Sylvia Baker, η οποία σχολίασε τα ευρήματα στο Medical News Today χωρίς να συμμετέχει στη μελέτη, επισήμανε ότι οι ανάγκες των ενηλίκων με ΔΕΠΥ μπορεί να γίνονται πιο σύνθετες με την ηλικία.

Η συνεχής υποστήριξη είναι σημαντική, επειδή η ΔΕΠΥ δεν παύει απαραίτητα να επηρεάζει την καθημερινότητα μετά την ολοκλήρωση της σχολικής εκπαίδευσης.

Πώς μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος για τους ανθρώπους με ΔΕΠΥ;

Οι ερευνητές δεν προτείνουν μία συγκεκριμένη παρέμβαση που αποδεδειγμένα εξαλείφει την αυξημένη θνησιμότητα.

Τα αποτελέσματα, όμως, ενισχύουν την ανάγκη για ολοκληρωμένη φροντίδα που δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα συμπτώματα της προσοχής.

Στην πράξη, αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:

• Έγκαιρη και αξιόπιστη διάγνωση: αξιολόγηση από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία υγείας.
• Εξατομικευμένη θεραπεία: φαρμακευτική ή μη φαρμακευτική αντιμετώπιση, ανάλογα με τις ανάγκες.
• Παρακολούθηση της ψυχικής υγείας: αναγνώριση συνυπάρχουσας κατάθλιψης, άγχους ή διαταραχών χρήσης ουσιών.
• Φροντίδα της σωματικής υγείας: τακτική αξιολόγηση παραγόντων κινδύνου και αντιμετώπιση χρόνιων παθήσεων.
• Υποστήριξη στην οργάνωση: υπενθυμίσεις για ραντεβού, φάρμακα και καθημερινές υποχρεώσεις, όταν χρειάζονται.
• Πρόληψη τραυματισμών: κατάλληλες στρατηγικές για την προσοχή και την ασφάλεια σε δραστηριότητες υψηλού κινδύνου.
• Συνέχεια της φροντίδας: επαναξιολόγηση των αναγκών κατά τη μετάβαση από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση.

Οι παραπάνω παρεμβάσεις αποτελούν γενικές αρχές ολοκληρωμένης φροντίδας και δεν έχουν όλες αξιολογηθεί ως προς τη μείωση της θνησιμότητας στη συγκεκριμένη μελέτη.

Το βασικό μήνυμα των επιστημόνων είναι ότι η σωστή αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ πρέπει να υποστηρίζει τη συνολική υγεία και τη λειτουργικότητα του ανθρώπου σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Τι δεν αποδεικνύει η νέα έρευνα

Παρά το ιδιαίτερα μεγάλο μέγεθος του συνολικού δείγματος, οι συγγραφείς αναγνωρίζουν σημαντικούς περιορισμούς.

Δεν αποδεικνύεται σχέση αιτίας και αποτελέσματος

Οι μελέτες ήταν παρατηρητικές. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να εντοπίσουν συσχετίσεις, αλλά όχι να αποδείξουν ότι η ίδια η ΔΕΠΥ προκαλεί αυξημένη θνησιμότητα.

Αντίστοιχα, δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι η φαρμακευτική αγωγή προκαλεί τη μείωση του κινδύνου που παρατηρήθηκε.

Υπήρχαν μεγάλες διαφορές μεταξύ των μελετών

Οι ερευνητές διαπίστωσαν σημαντική ετερογένεια, δηλαδή διαφορές στα αποτελέσματα των επιμέρους μελετών.

Οι πληθυσμοί, τα συστήματα υγείας, οι διαγνωστικές πρακτικές και οι μέθοδοι παρακολούθησης δεν ήταν παντού ίδιοι.

Παρότι η κατεύθυνση των ευρημάτων ήταν γενικά σταθερή, το μέγεθος του αυξημένου κινδύνου διέφερε.

Η ανάλυση της φαρμακευτικής αγωγής ήταν περιορισμένη

Μόνο τρεις μελέτες παρείχαν κατάλληλα στοιχεία για τη σύγκριση της θνησιμότητας μεταξύ ανθρώπων με ΔΕΠΥ που λάμβαναν ή δεν λάμβαναν φάρμακα.

Επομένως, το αποτέλεσμα για το 25% πρέπει να θεωρείται ενθαρρυντικό αλλά προκαταρκτικό.

Δεν προβλέπεται το προσδόκιμο ζωής ενός ατόμου

Η μελέτη εξέτασε πληθυσμιακές συσχετίσεις και όχι την ατομική πρόγνωση κάθε ανθρώπου με ΔΕΠΥ.

Δεν επιτρέπει να υπολογίσουμε πόσα χρόνια θα ζήσει ένα συγκεκριμένο άτομο με βάση μόνο τη διάγνωση.

Το σημαντικότερο συμπέρασμα της μελέτης

Η νέα έρευνα προσθέτει ισχυρά πληθυσμιακά δεδομένα στη συζήτηση για τη μακροχρόνια υγεία των ανθρώπων με ΔΕΠΥ.

Η αυξημένη θνησιμότητα που παρατηρήθηκε αφορά διαφορετικές αιτίες θανάτου και υποδεικνύει ότι οι ανάγκες των ανθρώπων με τη διαταραχή μπορεί να είναι ευρύτερες από τις δυσκολίες συγκέντρωσης ή παρορμητικότητας.

Παράλληλα, η συσχέτιση της φαρμακευτικής αγωγής με χαμηλότερη θνησιμότητα δημιουργεί ένα σημαντικό πεδίο για περαιτέρω έρευνα.

Το συμπέρασμα δεν είναι ότι η ΔΕΠΥ οδηγεί αναπόφευκτα σε πρόωρο θάνατο, αλλά ότι η έγκαιρη διάγνωση, η κατάλληλη θεραπεία και η μακροχρόνια υποστήριξη μπορούν να έχουν ουσιαστική σημασία για τη συνολική υγεία.

Όπως τονίζουν οι ερευνητές του University College London, οι άνθρωποι με ΔΕΠΥ μπορούν, με την κατάλληλη φροντίδα, να ζήσουν μακρά και υγιή ζωή.

Συχνές ερωτήσεις για τη ΔΕΠΥ και το προσδόκιμο ζωής

Πηγές

1. Corrigan L. et al. Mortality Among People With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis. JAMA Network Open. 2026;9(10):e2639448. Πρωτότυπη επιστημονική δημοσίευση, 19 Οκτωβρίου 2026.
2. University College London. ADHD linked to higher mortality but medication may help. Επίσημη ανακοίνωση, 19 Οκτωβρίου 2026.
3. JAMA Network Open – Mortality Among People With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Επίσημη ενημέρωση για τη μελέτη.
4. NICE – Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και την αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ.