Μία δόση του εμβολίου HPV προστάτευσε από την επίμονη λοίμωξη με δύο τύπους του ιού που ευθύνονται για μεγάλο μέρος των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας, εξίσου αποτελεσματικά με δύο δόσεις στα πέντε χρόνια παρακολούθησης.

Αυτό είναι το βασικό εύρημα μεγάλης μελέτης στην Κόστα Ρίκα, που τροφοδοτεί τη διεθνή συζήτηση για το αν το εμβολιαστικό σχήμα μπορεί να απλοποιηθεί.

Το αποτέλεσμα είναι σημαντικό, αλλά χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία του: η μελέτη δεν μέτρησε πόσες συμμετέχουσες εμφάνισαν καρκίνο. Μέτρησε την προστασία από επίμονη λοίμωξη με τους τύπους HPV 16 και 18. Πρόκειται για ένα κρίσιμο βήμα στην πρόληψη του καρκίνου, όχι όμως για το ίδιο τελικό αποτέλεσμα.

Τι ακριβώς έδειξε η μελέτη στην Κόστα Ρίκα

Στη μελέτη ESCUDDO συμμετείχαν 20.330 κορίτσια ηλικίας 12 έως 16 ετών. Οι ερευνητές συνέκριναν μία με δύο δόσεις δύο διαφορετικών εμβολίων HPV και παρακολούθησαν τις συμμετέχουσες για περίπου πέντε χρόνια.

Κύριο ερώτημα ήταν αν θα εμφανιζόταν νέα λοίμωξη από HPV 16 ή HPV 18, η οποία θα παρέμενε για τουλάχιστον έξι μήνες. Η μία δόση αποδείχθηκε μη κατώτερη από τις δύο ως προς αυτό το αποτέλεσμα. Η αποτελεσματικότητα έναντι αυτής της επίμονης λοίμωξης ήταν τουλάχιστον 97% σε καθεμία από τις ομάδες της μελέτης. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν τον Δεκέμβριο του 2025 στο New England Journal of Medicine. Διαβάστε τη μελέτη.

Γιατί έχει τόση σημασία η επίμονη λοίμωξη; Οι περισσότερες λοιμώξεις HPV υποχωρούν από μόνες τους. Όταν όμως ένας τύπος υψηλού κινδύνου παραμένει, μπορεί με την πάροδο των ετών να οδηγήσει σε προκαρκινικές αλλοιώσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε καρκίνο. Ο HPV 16 και ο HPV 18 είναι δύο από τους σημαντικότερους τέτοιους τύπους.

Αυτό σημαίνει ότι μία δόση προλαμβάνει το 97% των καρκίνων;

Όχι. Αυτό δεν ήταν το εύρημα της μελέτης. Το ποσοστό 97% αφορά την προστασία από την επίμονη λοίμωξη HPV 16/18 κατά την περίοδο παρακολούθησης. Οι καρκίνοι που σχετίζονται με τον HPV μπορεί να χρειαστούν πολλά χρόνια για να εμφανιστούν, επομένως δεν μπορούν να αξιολογηθούν με τον ίδιο τρόπο σε μια πενταετή μελέτη εφήβων.

Τα ευρήματα αποτελούν ισχυρό επιχείρημα υπέρ της περαιτέρω αξιολόγησης της μίας δόσης. Δεν απαντούν όμως μόνα τους σε κάθε ερώτημα για τη διάρκεια της προστασίας, για όλους τους τύπους HPV που καλύπτει το εμβόλιο ή για όλους τους καρκίνους που συνδέονται με τον ιό.

Τι γνωρίζουμε για την προστασία των αγοριών;

Ο εμβολιασμός HPV αφορά και τα αγόρια. Ο ιός συνδέεται, μεταξύ άλλων, με καρκίνους του στοματοφάρυγγα, του πρωκτού και του πέους. Ωστόσο, η μεγάλη δοκιμή της Κόστα Ρίκα που συνέκρινε μία και δύο δόσεις πραγματοποιήθηκε σε κορίτσια. Δεν αποδεικνύει ότι μία δόση παρέχει ισοδύναμη προστασία στα αγόρια.

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2026 στο JAMA Oncology βρήκε συσχέτιση του εμβολιασμού αγοριών και νεαρών ανδρών με χαμηλότερη συχνότητα ορισμένων καρκίνων που σχετίζονται με τον HPV. Ήταν όμως μελέτη παρατήρησης και δεν σχεδιάστηκε για να συγκρίνει το σχήμα μίας δόσης με εκείνο των δύο. Επιπλέον, επιστήμονες του National Cancer Institute επισήμαναν αργότερα σημαντικές επιφυλάξεις για την ερμηνεία του μεγέθους της προστασίας που ανέφερε. Διαβάστε τη μελέτη και το επιστημονικό σχόλιο.

Γιατί συζητείται η αλλαγή του σχήματος;

Αν επιβεβαιωθεί ότι μία δόση προσφέρει επαρκή και μακροχρόνια προστασία στους πληθυσμούς για τους οποίους θα προταθεί, ο εμβολιασμός θα μπορούσε να γίνει ευκολότερος. Λιγότερα ραντεβού μπορεί να σημαίνουν ότι περισσότερα παιδιά θα ολοκληρώνουν τον εμβολιασμό τους, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας είναι δύσκολη.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ήδη συμπεριλάβει την επιλογή της μίας ή των δύο δόσεων στις συστάσεις του για συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες κοριτσιών και νεαρών γυναικών. Για τα ανοσοκατεσταλμένα άτομα συστήνει τουλάχιστον δύο δόσεις και, όπου είναι δυνατόν, τρεις. Οι οδηγίες αυτές δεν σημαίνουν ότι κάθε χώρα έχει υιοθετήσει το ίδιο πρόγραμμα. Πηγή: ΠΟΥ.

Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων 2026 εξακολουθεί να προβλέπει δύο δόσεις του εννεαδύναμου εμβολίου HPV, με απόσταση 6 έως 12 μηνών. Ο εμβολιασμός συστήνεται για αγόρια και κορίτσια στην ηλικία των 9–11 ετών. Αν δεν γίνει τότε, προβλέπεται αναπλήρωση έως την ηλικία των 18 ετών.

Για ορισμένες ομάδες αυξημένου κινδύνου το ελληνικό πρόγραμμα προβλέπει τρεις δόσεις. Επομένως, οι γονείς δεν πρέπει να παραλείψουν προγραμματισμένη δεύτερη δόση επειδή διάβασαν τα νέα αποτελέσματα: ακολουθούν το ισχύον πρόγραμμα και τις οδηγίες του παιδιάτρου τους. Πηγή: Υπουργείο Υγείας, Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών 2026.

Στις ΗΠΑ, οι δημοσιευμένες συστάσεις του CDC περιγράφουν επίσης σχήμα δύο δόσεων για τους περισσότερους που ξεκινούν πριν από τα 15α γενέθλιά τους και τριών δόσεων για όσους ξεκινούν αργότερα ή έχουν ορισμένες καταστάσεις ανοσοκαταστολής. Πηγή: CDC.

Το ουσιαστικό μήνυμα για τους γονείς

Η νέα μελέτη δείχνει ότι η μία δόση ενδέχεται να είναι αρκετή για συγκεκριμένο, σημαντικό δείκτη προστασίας σε κορίτσια, τουλάχιστον στα πέντε χρόνια που έχουν αξιολογηθεί. Η έρευνα συνεχίζεται για τη μακροχρόνια προστασία και για άλλες ομάδες και εκβάσεις.

Σήμερα, η πρακτική απάντηση για μια οικογένεια στην Ελλάδα είναι σαφής: ο εμβολιασμός HPV γίνεται σύμφωνα με το ελληνικό Εθνικό Πρόγραμμα. Το εμβόλιο προσφέρει τη μεγαλύτερη προστασία όταν χορηγείται πριν από την έκθεση στον ιό, και η συζήτηση για τον πιθανό μελλοντικό αριθμό δόσεων δεν είναι λόγος να αναβληθεί ο εμβολιασμός.

Πηγές

• Kreimer AR και συν. – Noninferiority of One HPV Vaccine Dose to Two Doses, New England Journal of Medicine, 2025.
• US National Cancer Institute – Η κλινική δοκιμή ESCUDDO και τα αποτελέσματά της.
• University of Minnesota, Vaccine Integrity Project – Ανασκόπηση των δεδομένων για τα εμβόλια HPV, 2026.
• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας – Συστάσεις για τα σχήματα εμβολιασμού HPV.
• Υπουργείο Υγείας – Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων 2026.