Η πλασμαφαίρεση για αντιγήρανση δεν αποτελεί σήμερα καθιερωμένη ή αποδεδειγμένη θεραπεία για υγιείς ανθρώπους.

Πρόσφατες μελέτες με μικρό αριθμό συμμετεχόντων εξέτασαν κατά πόσο η αφαίρεση ή η αντικατάσταση μέρους του πλάσματος μπορεί να επηρεάσει βιοδείκτες που συνδέονται με τη γήρανση.

Ωστόσο, τα ευρήματα δεν οδηγούν ακόμη σε ασφαλή συμπεράσματα και δεν αποδεικνύουν ότι η διαδικασία παρατείνει τη ζωή, προλαμβάνει ασθένειες ή βελτιώνει τη λειτουργικότητα και την υγεία ενός ανθρώπου.

Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος είναι μια σοβαρή εξωσωματική ιατρική πράξη με σαφείς ενδείξεις σε ορισμένα νευρολογικά, αιματολογικά, ανοσολογικά και νεφρολογικά νοσήματα.

Στην καθιερωμένη ιατρική χρήση πραγματοποιείται σε εξειδικευμένες μονάδες για συγκεκριμένες παθήσεις και υπό ιατρική επίβλεψη. Παράλληλα, ορισμένες ιδιωτικές κλινικές μακροζωίας στις ΗΠΑ και αλλού την προσφέρουν εκτός των καθιερωμένων ενδείξεων, με βάση ακόμη πρώιμα ερευνητικά δεδομένα.

Τι είναι η πλασμαφαίρεση

Το αίμα αποτελείται από κύτταρα —ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια— τα οποία κυκλοφορούν μέσα στο πλάσμα, το υγρό τμήμα του αίματος. Στο πλάσμα βρίσκονται πρωτεΐνες, αντισώματα, παράγοντες πήξης, ηλεκτρολύτες, ορμόνες και άλλες ουσίες.

Ο όρος πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται συχνά γενικά, αλλά χρειάζεται μια σημαντική διάκριση:

Πλασμαφαίρεση: απομάκρυνση πλάσματος από το αίμα. Μπορεί να αφορά και τη συλλογή πλάσματος από υγιή δότη.
Θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος (therapeutic plasma exchange – TPE): αφαιρείται σημαντικό μέρος του πλάσματος του ασθενούς και αντικαθίσταται με κατάλληλο υγρό, συνήθως διάλυμα λευκωματίνης και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, πλάσμα δότη.

Η TPE δεν «καθαρίζει» επιλεκτικά μόνο μια ανεπιθύμητη ουσία. Μαζί με παθολογικά αντισώματα ή άλλους επιβλαβείς παράγοντες μπορεί να απομακρύνει και χρήσιμες πρωτεΐνες, ανοσοσφαιρίνες και παράγοντες πήξης. Γι’ αυτό η ένδειξη, το υγρό αντικατάστασης και η παρακολούθηση καθορίζονται από εξειδικευμένη ιατρική ομάδα.

Πώς γίνεται η πλασμαφαίρεση

Το αίμα λαμβάνεται μέσω φλεβικής γραμμής ή, όταν δεν επαρκούν οι περιφερικές φλέβες, μέσω κεντρικού φλεβικού καθετήρα. Στη συνέχεια περνά από ειδικό μηχάνημα που διαχωρίζει το πλάσμα από τα έμμορφα συστατικά του. Τα κύτταρα του αίματος επιστρέφουν στον ασθενή μαζί με το προβλεπόμενο υγρό αντικατάστασης.

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίας ελέγχονται η αρτηριακή πίεση, οι σφίξεις και η γενική κατάσταση του ασθενούς. Μπορεί επίσης να απαιτούνται εξετάσεις αίματος πριν ή ανάμεσα στις συνεδρίες, επειδή η διαδικασία επηρεάζει ηλεκτρολύτες, πρωτεΐνες, ανοσοσφαιρίνες και την πήξη. Ο αριθμός και η συχνότητα των συνεδριών δεν είναι ίδιοι για όλους· εξαρτώνται από τη νόσο, την ανταπόκριση και το θεραπευτικό πρωτόκολλο.

Σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιείται ως θεραπεία

Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος έχει θέση όταν στο πλάσμα κυκλοφορεί ένας παθολογικός παράγοντας που μπορεί να απομακρυνθεί σχετικά γρήγορα. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της American Society for Apheresis (ASFA) αξιολογούν ξεχωριστά κάθε νόσο και το επίπεδο τεκμηρίωσης.

Ανάλογα με την κλινική περίπτωση, η TPE μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε παθήσεις όπως:

θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα,
σύνδρομο Guillain–Barré,
ορισμένες σοβαρές κρίσεις μυασθένειας,
συγκεκριμένες μορφές αγγειίτιδας ή σπειραματονεφρίτιδας,
σύνδρομα υπεργλοιότητας του αίματος,
ορισμένες ανοσολογικές επιπλοκές πριν ή μετά από μεταμόσχευση.

Η πλασμαφαίρεση συχνά δεν θεραπεύει την αιτία της νόσου. Μπορεί να μειώσει γρήγορα το φορτίο παθολογικών αντισωμάτων και να λειτουργήσει ως «γέφυρα» μέχρι να δράσει η ειδική θεραπεία. Αν ο οργανισμός συνεχίζει να παράγει τα ίδια αντισώματα, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι προσωρινό.

Γιατί μελετάται η πλασμαφαίρεση για αντιγήρανση

Η έρευνα ξεκίνησε από πειράματα σε ζώα, στα οποία η κυκλοφορία ή το πλάσμα νεότερων και ηλικιωμένων οργανισμών φάνηκε να επηρεάζει τη λειτουργία ορισμένων ιστών.

Μεταγενέστερες εργασίες έστρεψαν το ενδιαφέρον όχι μόνο στην πιθανή παρουσία «νεανικών» παραγόντων, αλλά και στην αφαίρεση ή αραίωση μορίων που αυξάνονται με την ηλικία και έχουν συσχετιστεί με χρόνια φλεγμονή, κυτταρική γήρανση ή μειωμένη αναγέννηση.

Μία από τις υποθέσεις που διερευνώνται είναι ότι η αφαίρεση και αντικατάσταση μέρους του πλάσματος μπορεί να μειώσει προσωρινά ορισμένους κυκλοφορούντες παράγοντες και να επηρεάσει την επακόλουθη ισορροπία των πρωτεϊνών του πλάσματος.

Πρόκειται, όμως, για βιολογική υπόθεση υπό διερεύνηση. Η μεταβολή ενός μοριακού δείκτη δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με νεότερα όργανα, λιγότερες ασθένειες ή μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.

Τι έδειξαν οι πρόσφατες μελέτες σε ανθρώπους

Η μελέτη των 42 ατόμων: ενθαρρυντικοί βιοδείκτες, όχι κλινική απόδειξη

Το 2025 δημοσιεύθηκε στο Aging Cell μια μικρή, μονοκεντρική μελέτη σε υγιείς ενήλικες άνω των 50 ετών. Συνολικά 42 συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν διαφορετικά σχήματα TPE, TPE μαζί με ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη (IVIG) ή εικονική διαδικασία. Οι ερευνητές εξέτασαν πολλά «επιγενετικά ρολόγια» και άλλους μοριακούς δείκτες.

Η εργασία ανέφερε μεταβολές συμβατές με μείωση της υπολογιζόμενης βιολογικής ηλικίας κατά περίπου 1,3 έτη μετά την TPE και κατά περίπου 2,6 έτη στον συνδυασμό TPE–IVIG. Αυτοί οι αριθμοί δεν σημαίνουν ότι οι συμμετέχοντες έγιναν κλινικά νεότεροι κατά τόσο ούτε ότι απέκτησαν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. Η μελέτη δεν είχε σχεδιαστεί για να δείξει μείωση εμφραγμάτων, καρκίνου, άνοιας, αναπηρίας ή θνησιμότητας.

Υπάρχουν και ουσιαστικοί περιορισμοί: μικρές ομάδες περίπου 10–11 ατόμων, ένα μόνο κέντρο, σύντομη παρακολούθηση, πολλά διαφορετικά μοριακά τελικά σημεία και μη συμβατική κατανομή των συμμετεχόντων με βάση τη σειρά ένταξης. Επιπλέον, ορισμένοι συγγραφείς δήλωσαν επαγγελματικές σχέσεις με εταιρεία που δραστηριοποιείται στον χώρο της TPE. Όλα αυτά δεν ακυρώνουν τα ευρήματα, αλλά απαιτούν ανεξάρτητη επιβεβαίωση σε πολύ μεγαλύτερες μελέτες. Δείτε την πλήρη δημοσίευση στο Aging Cell.

Η μελέτη των 41 ατόμων: δεν επιβεβαίωσε αντιγηραντικό αποτέλεσμα

Μια δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε επίσης το 2025 στο Scientific Reports, παρακολούθησε 41 υγιείς ενήλικες οι οποίοι υποβλήθηκαν επανειλημμένα σε πλασμαφαίρεση χωρίς αντικατάσταση με «νεανικό» πλάσμα ή λευκωματίνη. Το πρωτόκολλο έμοιαζε περισσότερο με επαναλαμβανόμενη δωρεά πλάσματος και δεν ήταν ίδιο με την TPE της προηγούμενης μελέτης.

Οι ερευνητές δεν βρήκαν πειστική ένδειξη αναζωογόνησης. Αντίθετα, ορισμένα επιγενετικά εργαλεία —μεταξύ τους το DNAmGrimAge, το Hannum clock και ο δείκτης Dunedin Pace of Aging— έδειξαν μεταβολές προς κατεύθυνση συμβατή με ταχύτερη επιγενετική γήρανση. Οι ίδιοι οι συγγραφείς τόνισαν ότι τα αποτελέσματα δεν είναι οριστικά και ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για τη μακροχρόνια ασφάλεια του συγκεκριμένου πρωτοκόλλου. Η μελέτη είναι διαθέσιμη στο Scientific Reports.

Τι κρατάμε από τις δύο μελέτες

Δεν είναι επιστημονικά σωστό να λέμε απλώς ότι «η πλασμαφαίρεση μειώνει τη βιολογική ηλικία». Τα δύο πρωτόκολλα ήταν διαφορετικά και έδωσαν διαφορετικά αποτελέσματα. Καμία από τις μελέτες δεν απέδειξε κλινικό όφελος, παράταση ζωής ή πρόληψη νοσημάτων.

Τι σημαίνει πραγματικά «μείωση της βιολογικής ηλικίας»

Τα επιγενετικά ρολόγια χρησιμοποιούν πρότυπα μεθυλίωσης του DNA για να υπολογίσουν μια στατιστική εκτίμηση της βιολογικής ηλικίας. Άλλα εργαλεία αξιοποιούν πρωτεΐνες, μεταβολίτες ή δείκτες ανοσολογικής λειτουργίας. Είναι πολύτιμα για την έρευνα, αλλά δεν αποτελούν όλα ισοδύναμα ή πλήρως επικυρωμένα υποκατάστατα πραγματικών κλινικών αποτελεσμάτων.

Ένας δείκτης μπορεί να μεταβληθεί χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα αντίστοιχη κλινική βελτίωση. Για να τεκμηριωθεί ότι μια παρέμβαση έχει ουσιαστικό αντιγηραντικό όφελος, θα χρειαζόταν να φανεί σε μεγάλες, ανεξάρτητες και μακροχρόνιες μελέτες ότι μειώνει ασθένειες ή αναπηρία, διατηρεί τη σωματική και γνωστική λειτουργία ή βελτιώνει την επιβίωση χωρίς δυσανάλογους κινδύνους. Τέτοια δεδομένα δεν παρουσιάζονται στις μελέτες που εξετάζονται εδώ για την TPE σε υγιείς ανθρώπους.

Πώς εφαρμόζεται η πλασμαφαίρεση στο εξωτερικό

Στην καθιερωμένη ιατρική χρήση, η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος πραγματοποιείται σε εξειδικευμένες μονάδες με συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη. Η απόφαση βασίζεται στη διάγνωση, στις εξετάσεις, στις κατευθυντήριες οδηγίες και στην εκτίμηση του αναμενόμενου οφέλους σε σχέση με τον κίνδυνο. Τη διαδικασία αναλαμβάνει εκπαιδευμένη ομάδα, με παρακολούθηση και δυνατότητα αντιμετώπισης πιθανών επιπλοκών.

Η χρήση για «μακροζωία», «ευεξία» ή «αποτοξίνωση» είναι διαφορετική. Στις ΗΠΑ υπάρχουν ιδιωτικά προγράμματα που προσφέρουν TPE σε υγιείς πελάτες εκτός των καθιερωμένων ενδείξεων, συχνά με υψηλό ιδιωτικό κόστος και με αναφορές σε επιγενετικά ρολόγια. Η εμπορική διαθεσιμότητα, όμως, δεν αποτελεί απόδειξη αποτελεσματικότητας ούτε ισοδυναμεί με έγκριση της θεραπείας ως αντιγηραντικής παρέμβασης.

Για μια πειραματική εφαρμογή, η συμμετοχή σε κατάλληλα σχεδιασμένη και εγκεκριμένη κλινική μελέτη επιτρέπει την εφαρμογή προκαθορισμένου πρωτοκόλλου, κριτηρίων συμμετοχής, συστηματικής καταγραφής ανεπιθύμητων ενεργειών και ερευνητικής εποπτείας. Η πραγματοποίηση μιας τέτοιας επεμβατικής πράξης χωρίς κατάλληλη υποδομή και χωρίς σαφή ιατρική ένδειξη μπορεί να αυξήσει τους κινδύνους.

Τι αναφέρει ο FDA για το «νεανικό πλάσμα»

Χρειάζεται εδώ μια σημαντική διάκριση. Ο αμερικανικός FDA προειδοποίησε αρχικά το 2019 και επανέλαβε την προειδοποίηση τον Δεκέμβριο του 2024 για τις εγχύσεις πλάσματος από νεαρούς δότες που προωθούνται για γήρανση, απώλεια μνήμης και άλλες μη αποδεδειγμένες χρήσεις. Η ανακοίνωση δεν αφορά ακριβώς την ίδια διαδικασία με την αφαίρεση και αντικατάσταση του πλάσματος μέσω TPE.

Ο FDA επισημαίνει ότι δεν υπάρχει αποδεδειγμένο κλινικό όφελος και ότι η καταχώριση μιας μελέτης στο ClinicalTrials.gov ή η εγγραφή μιας εγκατάστασης στον FDA δεν ισοδυναμεί με έγκριση της θεραπείας. Η επικαιροποιημένη ανακοίνωση του FDA δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως γενική απαγόρευση κάθε μορφής πλασμαφαίρεσης, αλλά ούτε και η χρήση εγκεκριμένων μηχανημάτων σημαίνει ότι η αντιγήρανση αποτελεί εγκεκριμένη ένδειξη.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι και οι παρενέργειες

Η πλασμαφαίρεση δεν είναι μια απλή ενδοφλέβια έγχυση. Πρόκειται για εξωσωματική ιατρική διαδικασία και οι ανεπιθύμητες ενέργειες εξαρτώνται από την κατάσταση του ασθενούς, τη φλεβική πρόσβαση, το αντιπηκτικό, το υγρό αντικατάστασης και τον αριθμό των συνεδριών.

Πιθανές επιπλοκές είναι:

πτώση της αρτηριακής πίεσης, ζάλη, ναυτία ή λιποθυμική τάση,
μείωση του ασβεστίου από το κιτρικό αντιπηκτικό, με μούδιασμα, μυϊκές κράμπες ή, σπανιότερα, αρρυθμίες,
αλλεργικές αντιδράσεις στη λευκωματίνη ή στο πλάσμα αντικατάστασης,
αιμορραγική διάθεση λόγω απομάκρυνσης παραγόντων πήξης,
πτώση ανοσοσφαιρινών και πιθανή αύξηση της ευπάθειας σε λοιμώξεις μετά από επαναλαμβανόμενες συνεδρίες,
αιμάτωμα, θρόμβωση ή λοίμωξη που σχετίζεται με τη φλεβική γραμμή ή τον καθετήρα,
μεταβολές υγρών και ηλεκτρολυτών, δύσπνοια ή αιμοδυναμική αστάθεια,
σπάνιες αλλά σοβαρές καρδιαγγειακές ή αναφυλακτικές επιπλοκές.

Ο απόλυτος κίνδυνος δεν είναι ίδιος σε όλες τις περιπτώσεις. Άλλο είναι ένα πρωτόκολλο σε προσεκτικά επιλεγμένους υγιείς εθελοντές κλινικής μελέτης και άλλο η εφαρμογή σε άτομο με καρδιακή, νεφρική ή άλλη νόσο. Το γεγονός ότι μια μικρή μελέτη κατέγραψε λίγες επιπλοκές δεν αρκεί για να αποδείξει την ασφάλεια μιας επαναλαμβανόμενης προληπτικής παρέμβασης σε μεγάλο πληθυσμό.

Πλασμαφαίρεση για αντιγήρανση: Το τελικό συμπέρασμα

Η ιδέα ότι η αφαίρεση ή η αντικατάσταση μέρους του πλάσματος μπορεί να επηρεάσει μηχανισμούς που σχετίζονται με τη γήρανση είναι επιστημονικά ενδιαφέρουσα, αλλά παραμένει ερευνητική. Μία μικρή μελέτη βρήκε ευνοϊκές αλλαγές σε ορισμένους βιοδείκτες, ενώ μια άλλη, με διαφορετικό πρωτόκολλο, δεν επιβεβαίωσε αντιγηραντικό όφελος και κατέγραψε δυσμενείς μεταβολές σε ορισμένα επιγενετικά εργαλεία.

Με τα σημερινά δεδομένα, η πλασμαφαίρεση δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως αποδεδειγμένη θεραπεία αναζωογόνησης, «αποτοξίνωσης» ή παράτασης της ζωής. Για έναν υγιή άνθρωπο, το πιθανό αντιγηραντικό όφελος παραμένει άγνωστο, ενώ η διαδικασία έχει πραγματικούς κινδύνους. Η καθιερωμένη θέση της θεραπευτικής ανταλλαγής πλάσματος παραμένει η αντιμετώπιση συγκεκριμένων νοσημάτων, όταν υπάρχει κατάλληλη ιατρική ένδειξη και εξειδικευμένη επίβλεψη.

Συχνές ερωτήσεις

Συχνές ερωτήσεις για την πλασμαφαίρεση

Είναι η πλασμαφαίρεση θεραπεία αντιγήρανσης;

Όχι με βάση τα σημερινά δεδομένα. Μελετάται πειραματικά, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι επιβραδύνει τη γήρανση, προλαμβάνει νοσήματα ή παρατείνει τη ζωή σε υγιείς ανθρώπους.

Η πλασμαφαίρεση είναι το ίδιο με τη μετάγγιση «νεανικού αίματος»;

Όχι. Στη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος αφαιρείται πλάσμα και αντικαθίσταται συνήθως με λευκωματίνη και κατάλληλα υγρά. Η έγχυση πλάσματος από νεαρούς δότες είναι διαφορετική παρέμβαση και είχε αποτελέσει αντικείμενο ειδικής προειδοποίησης του FDA.

«Καθαρίζει» η πλασμαφαίρεση το αίμα από τοξίνες;

Δεν αποτελεί γενική μέθοδο «αποτοξίνωσης». Απομακρύνει μη επιλεκτικά ουσίες του πλάσματος, μεταξύ των οποίων μπορεί να βρίσκονται τόσο παθολογικοί όσο και χρήσιμοι παράγοντες. Στην ιατρική χρησιμοποιείται για συγκεκριμένες διαγνώσεις, όχι για αόριστη απομάκρυνση «τοξινών» από υγιείς ανθρώπους.

Τι απέδειξε η μελέτη που μίλησε για 2,6 χρόνια μικρότερη βιολογική ηλικία;

Κατέγραψε μεταβολές σε μοριακούς και επιγενετικούς δείκτες σε μια πολύ μικρή ομάδα που έλαβε TPE μαζί με IVIG. Δεν απέδειξε ότι οι συμμετέχοντες απέκτησαν 2,6 επιπλέον χρόνια ζωής ή ότι μειώθηκε ο κίνδυνος νόσου και αναπηρίας.

Είναι ασφαλής η πλασμαφαίρεση;

Μπορεί να πραγματοποιηθεί με αποδεκτή ασφάλεια όταν υπάρχει σωστή ένδειξη, επιλογή ασθενούς, εξειδικευμένη ομάδα και κατάλληλη υποδομή. Παραμένει, όμως, επεμβατική πράξη με πιθανότητα υπότασης, διαταραχών ασβεστίου, αιμορραγίας, αλλεργικής αντίδρασης, λοίμωξης και σπανιότερων σοβαρών επιπλοκών.

Ποιος γιατρός αποφασίζει αν χρειάζεται πλασμαφαίρεση;

Η απόφαση λαμβάνεται από την ειδικότητα που αντιμετωπίζει την υποκείμενη νόσο, σε συνεργασία με μονάδα αιμαφαίρεσης. Ανάλογα με τη διάγνωση μπορεί να συμμετέχουν αιματολόγος, νευρολόγος, νεφρολόγος, ανοσολόγος ή ιατρός μεταγγίσεων.

✍ Συντακτική ομάδα Health4U.gr

Το άρθρο βασίζεται σε δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες και πληροφορίες από το Aging Cell, το Scientific Reports, την American Society for Apheresis (ASFA), το ClinicalTrials.gov και τον U.S. Food and Drug Administration (FDA), οι οποίες παρατίθενται στις πηγές που ακολουθούν. Στόχος μας είναι η έγκυρη και κατανοητή ενημέρωση για θέματα υγείας και πρόληψης. Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά ιατρική συμβουλή ή γνωμάτευση. Μάθετε περισσότερα για την ομάδα μας στη σελίδα → Σχετικά με εμάς.

Πλασμαφαίρεση και αντιγήρανση: Τι δείχνουν οι μελέτες