Το νεφρωσικό σύνδρομο δεν είναι μία συγκεκριμένη πάθηση, αλλά ένα σύνολο ευρημάτων που εμφανίζονται όταν προκαλείται βλάβη στα φίλτρα των νεφρών.Χαρακτηρίζεται κυρίως από μεγάλη απώλεια πρωτεΐνης ή λευκώματος στα ούρα, χαμηλή αλβουμίνη στο αίμα και οίδημα, δηλαδή πρήξιμο λόγω συσσώρευσης υγρών. Συχνά συνυπάρχουν αυξημένη χοληστερόλη και τριγλυκερίδια.Η πρωτεϊνουρία αποτελεί βασικό εύρημα του νεφρωσικού συνδρόμου, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να τεθεί η διάγνωση. Χρειάζονται εξετάσεις αίματος και ούρων, αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας και διερεύνηση της αιτίας, επειδή από αυτήν εξαρτώνται η θεραπεία και η πρόγνωση.

Τι είναι το νεφρωσικό σύνδρομο;

Κάθε νεφρός περιέχει μεγάλο αριθμό μικροσκοπικών μονάδων φιλτραρίσματος που ονομάζονται σπειράματα. Φυσιολογικά, τα σπειράματα απομακρύνουν από το αίμα άχρηστες ουσίες και περίσσεια υγρών, ενώ συγκρατούν κύτταρα και σημαντικές πρωτεΐνες. Όταν ο φραγμός διήθησης υποστεί βλάβη, γίνεται περισσότερο διαπερατός και επιτρέπει σε μεγάλες ποσότητες πρωτεΐνης, κυρίως αλβουμίνης, να περνούν στα ούρα.

Η αλβουμίνη συμβάλλει στη διατήρηση των υγρών μέσα στα αιμοφόρα αγγεία. Όταν χάνεται στα ούρα και μειώνεται στο αίμα, τα υγρά μετακινούνται ευκολότερα προς τους ιστούς. Έτσι εμφανίζεται οίδημα, συχνά στο πρόσωπο, στα πόδια ή στην κοιλιά. Στην κατακράτηση υγρών συμμετέχουν και άλλοι μηχανισμοί που αφορούν τη ρύθμιση νατρίου και νερού από τους νεφρούς.

Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του;

Έντονη πρωτεϊνουρία: αποβολή μεγάλης ποσότητας πρωτεΐνης στα ούρα.
Υπολευκωματιναιμία: χαμηλά επίπεδα αλβουμίνης στο αίμα.
Οίδημα: συσσώρευση υγρού στους ιστούς.
Συχνά υπερλιπιδαιμία: αύξηση της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων.

Ποια είναι η διαφορά νεφρωσικού και νεφριτικού συνδρόμου;

Στο νεφρωσικό σύνδρομο κυριαρχεί η μεγάλη απώλεια πρωτεΐνης στα ούρα, μαζί με χαμηλή αλβουμίνη και οίδημα. Στο νεφριτικό σύνδρομο είναι συνήθως εντονότερα η παρουσία αίματος στα ούρα, η υπέρταση, η μείωση της παραγωγής ούρων και η φλεγμονώδης βλάβη των σπειραμάτων. Ωστόσο, η διάκριση δεν είναι πάντοτε απόλυτη, καθώς ορισμένες νεφρικές παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν επικαλυπτόμενα χαρακτηριστικά.

Ποια είναι τα συμπτώματα του νεφρωσικού συνδρόμου;

Το οίδημα είναι συχνά το πιο εμφανές σύμπτωμα. Μπορεί αρχικά να παρατηρείται γύρω από τα μάτια, ιδιαίτερα μετά το πρωινό ξύπνημα, και αργότερα στους αστραγάλους και στα πόδια. Όταν η κατακράτηση υγρών είναι μεγαλύτερη, μπορεί να διογκωθεί η κοιλιά ή να αναπτυχθεί γενικευμένο οίδημα.

Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι:

αφρώδη ούρα λόγω της αυξημένης ποσότητας πρωτεΐνης,
αύξηση σωματικού βάρους από κατακράτηση υγρών,
κόπωση ή αδυναμία,
μειωμένη όρεξη,
αίσθημα βάρους ή δυσφορίας από το οίδημα.

Το πρήξιμο και ο αφρός στα ούρα δεν σημαίνουν πάντοτε νεφρωσικό σύνδρομο. Μπορεί να έχουν διαφορετικές αιτίες, γι’ αυτό χρειάζεται εργαστηριακός έλεγχος όταν επιμένουν ή συνυπάρχουν.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση;

Άμεση εκτίμηση χρειάζεται αν εμφανιστούν δύσπνοια ή πόνος στο στήθος, ξαφνικό πρήξιμο ή πόνος μόνο στο ένα πόδι, πολύ μειωμένη παραγωγή ούρων, γρήγορη επιδείνωση του οιδήματος ή πυρετός και άλλα σημεία λοίμωξης. Τα συμπτώματα αυτά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους επιπλοκή, αλλά δεν πρέπει να αγνοούνται επειδή το νεφρωσικό σύνδρομο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο θρόμβωσης, λοίμωξης και επιβάρυνσης της νεφρικής λειτουργίας.

Ποια είναι τα διαγνωστικά κριτήρια του νεφρωσικού συνδρόμου;

Τα διαγνωστικά κριτήρια βασίζονται στον συνδυασμό κλινικών και εργαστηριακών ευρημάτων. Ο γιατρός αναζητά μεγάλη απώλεια πρωτεΐνης στα ούρα, χαμηλή αλβουμίνη στο αίμα και οίδημα. Συχνά διαπιστώνονται επίσης αυξημένη ολική χοληστερόλη και τριγλυκερίδια.

Δεν είναι σωστό να τίθεται η διάγνωση από μία απλή θετική ταινία ούρων ή από μεμονωμένο αποτέλεσμα πρωτεϊνουρίας. Η ποσότητα της πρωτεΐνης πρέπει να επιβεβαιωθεί και να αξιολογηθεί μαζί με την αλβουμίνη αίματος, την κλινική εικόνα και τη νεφρική λειτουργία. Τα αριθμητικά όρια και ο τρόπος μέτρησης διαφέρουν μεταξύ ενηλίκων και παιδιών, γι’ αυτό η ερμηνεία γίνεται από νεφρολόγο ή παιδονεφρολόγο.

Ποια είναι τα αίτια του νεφρωσικού συνδρόμου;

Το νεφρωσικό σύνδρομο μπορεί να προκύψει από πάθηση που προσβάλλει κυρίως τα νεφρά ή να αποτελεί συνέπεια συστηματικού νοσήματος. Ο εντοπισμός της αιτίας είναι καθοριστικός, επειδή διαφορετικές βλάβες μπορεί να μοιάζουν στα συμπτώματα αλλά να χρειάζονται διαφορετική θεραπεία.

Πρωτοπαθή αίτια

Στις πρωτοπαθείς σπειραματικές παθήσεις περιλαμβάνονται:

Νόσος ελαχίστων αλλοιώσεων: συχνή αιτία στα παιδιά, η οποία δεν παρουσιάζει σημαντικές αλλοιώσεις στο συμβατικό μικροσκόπιο.
Εστιακή τμηματική σπειραματοσκλήρυνση: προκαλεί ουλοποίηση σε τμήματα ορισμένων σπειραμάτων.
Μεμβρανώδης νεφροπάθεια: πάθηση που συνδέεται με πάχυνση τμημάτων του σπειραματικού φίλτρου και είναι σημαντική αιτία στους ενήλικες.

Δευτεροπαθή αίτια

Συστηματικά νοσήματα και εξωτερικοί παράγοντες μπορούν επίσης να προκαλέσουν νεφρωσικό σύνδρομο. Σε αυτά περιλαμβάνονται ο σακχαρώδης διαβήτης, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η αμυλοείδωση, ορισμένες λοιμώξεις, ορισμένα φάρμακα και γενετικά νοσήματα. Η λήψη πλήρους ιστορικού και οι στοχευμένες εξετάσεις βοηθούν να διαπιστωθεί αν υπάρχει υποκείμενη αιτία που πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Νεφρωσικό σύνδρομο στα παιδιά

Στα παιδιά, ένα συχνό πρώτο σημάδι είναι το πρήξιμο γύρω από τα μάτια, το οποίο μπορεί αρχικά να θεωρηθεί αλλεργία. Το οίδημα είναι συχνά εντονότερο το πρωί και μπορεί στη συνέχεια να εμφανιστεί στην κοιλιά, στα πόδια ή σε άλλα σημεία. Αφρώδη ούρα και γρήγορη αύξηση βάρους από υγρά αποτελούν επίσης λόγους ελέγχου.

Η νόσος ελαχίστων αλλοιώσεων είναι η συχνότερη αιτία νεφρωσικού συνδρόμου στα μικρά παιδιά. Πολλά παιδιά ανταποκρίνονται στη θεραπεία και επιτυγχάνουν ύφεση, δηλαδή υποχώρηση της πρωτεϊνουρίας και του οιδήματος. Ωστόσο, σε ορισμένα εμφανίζονται υποτροπές, ιδίως κατά τη διάρκεια λοιμώξεων. Η παρακολούθηση από παιδίατρο ή παιδονεφρολόγο μπορεί να περιλαμβάνει τακτικό έλεγχο των ούρων, του βάρους, του οιδήματος, της αρτηριακής πίεσης και πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών της αγωγής.

Δεν έχουν όλες οι παιδικές μορφές την ίδια πορεία. Η ηλικία έναρξης, η ανταπόκριση στην αρχική θεραπεία, η συχνότητα των υποτροπών και τυχόν πρόσθετα ευρήματα καθορίζουν αν χρειάζονται περισσότερες εξετάσεις.

Τι είναι το συγγενές νεφρωσικό σύνδρομο;

Το συγγενές νεφρωσικό σύνδρομο είναι σπάνια και ιδιαίτερα σοβαρή μορφή που εκδηλώνεται κατά τους πρώτους μήνες της ζωής. Συχνά συνδέεται με γενετικές μεταβολές που επηρεάζουν τη δομή ή τη λειτουργία του σπειραματικού φίλτρου. Διαφέρει από τις συχνότερες μορφές που εμφανίζονται αργότερα στην παιδική ηλικία και μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγάλη απώλεια πρωτεΐνης, προβλήματα ανάπτυξης, λοιμώξεις και θρομβώσεις. Απαιτεί άμεση, εξειδικευμένη αντιμετώπιση από παιδονεφρολογική ομάδα. Η διάγνωση μπορεί να περιλαμβάνει γενετικό έλεγχο, ενώ η θεραπευτική προσέγγιση εξατομικεύεται ανάλογα με την αιτία και τη βαρύτητα.

Ποιες εξετάσεις χρειάζονται για τη διάγνωση;

Η διερεύνηση αρχίζει συνήθως με γενική εξέταση ούρων και ποσοτική μέτρηση της πρωτεΐνης. Η πρωτεΐνη ή το λεύκωμα στα ούρα μπορεί να αξιολογηθεί με λόγο πρωτεΐνης προς κρεατινίνη ή αλβουμίνης προς κρεατινίνη σε δείγμα ούρων. Σε ορισμένες περιπτώσεις ζητείται συλλογή ούρων 24ώρου.

Οι εξετάσεις αίματος περιλαμβάνουν αλβουμίνη, ολικές πρωτεΐνες, κρεατινίνη και τον εκτιμώμενο ρυθμό σπειραματικής διήθησης (eGFR), καθώς και χοληστερόλη και τριγλυκερίδια. Η χαμηλή αλβουμίνη στο αίμα ερμηνεύεται μαζί με την απώλειά της στα ούρα και όχι ως μεμονωμένη ένδειξη νεφρικής νόσου.

Ανάλογα με το ιστορικό, μπορεί να γίνουν εξετάσεις για διαβήτη, αυτοάνοσα νοσήματα, λοιμώξεις ή άλλες υποκείμενες αιτίες. Το υπερηχογράφημα αξιολογεί τη μορφολογία των νεφρών. Βιοψία νεφρού χρειάζεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, κυρίως όταν η αιτία δεν είναι σαφής, η εικόνα είναι άτυπη ή η ανταπόκριση στη θεραπεία δεν είναι η αναμενόμενη.

Θεραπεύεται το νεφρωσικό σύνδρομο;

Η εξέλιξη του νεφρωσικού συνδρόμου εξαρτάται από την αιτία, την ηλικία, την ανταπόκριση στη θεραπεία και τον βαθμό της νεφρικής βλάβης. Σε ορισμένες περιπτώσεις επιτυγχάνεται πλήρης και παρατεταμένη ύφεση. Σε άλλες μπορεί να εμφανιστούν υποτροπές ή να απαιτείται μακροχρόνια θεραπεία και παρακολούθηση.

Η νόσος ελαχίστων αλλοιώσεων στα παιδιά συχνά ανταποκρίνεται καλά στην αρχική αγωγή, χωρίς αυτό να αποκλείει υποτροπές. Αντίθετα, ορισμένες μορφές εστιακής τμηματικής σπειραματοσκλήρυνσης ή νεφρωσικού συνδρόμου από συστηματικό νόσημα μπορεί να έχουν πιο σύνθετη πορεία. Επομένως, δεν υπάρχει μία πρόγνωση ή μία απάντηση στο αν «θεραπεύεται οριστικά» που να ισχύει για όλους.

Πώς αντιμετωπίζεται το νεφρωσικό σύνδρομο;

Η θεραπεία στοχεύει τόσο στην υποκείμενη αιτία όσο και στις συνέπειες της απώλειας πρωτεΐνης. Ο νεφρολόγος μπορεί να χρησιμοποιήσει αγωγή που περιορίζει την πρωτεϊνουρία και ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση, καθώς και θεραπεία για το οίδημα και τις διαταραχές των λιπιδίων. Σε συγκεκριμένες πρωτοπαθείς ή αυτοάνοσες μορφές μπορεί να απαιτηθούν κορτικοστεροειδή ή άλλα ανοσοκατασταλτικά.

Παράλληλα, αξιολογείται ο κίνδυνος λοιμώξεων και θρομβώσεων. Η προληπτική ή θεραπευτική χρήση αντιπηκτικών δεν είναι κατάλληλη για όλους και αποφασίζεται εξατομικευμένα. Το ίδιο ισχύει για διουρητικά, κορτιζόνη και κάθε άλλο φάρμακο. Η αυθαίρετη έναρξη, διακοπή ή αλλαγή της δόσης μπορεί να επιδεινώσει το οίδημα, να προκαλέσει υποτροπή ή να επηρεάσει τη νεφρική λειτουργία.

Νεφρωσικό σύνδρομο και διατροφή

Η διατροφή υποστηρίζει την αντιμετώπιση, αλλά δεν αντικαθιστά τη θεραπεία της αιτίας. Όταν υπάρχει οίδημα, ο περιορισμός του αλατιού μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της κατακράτησης υγρών. Αυτό περιλαμβάνει όχι μόνο το αλάτι που προστίθεται στο φαγητό, αλλά και το νάτριο σε αλλαντικά, έτοιμα γεύματα, αλμυρά τυριά, σάλτσες και συσκευασμένα σνακ.

Η ποσότητα των υγρών δεν περιορίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Εξαρτάται από το οίδημα, την παραγωγή ούρων, το νάτριο του αίματος, τη νεφρική λειτουργία και τη θεραπεία. Επειδή η απώλεια πρωτεΐνης στα ούρα δεν διορθώνεται απλώς με κατανάλωση πολύ περισσότερης πρωτεΐνης, η πρόσληψή της πρέπει να εξατομικεύεται. Υπερβολικές ποσότητες μπορεί να επιβαρύνουν ορισμένους ασθενείς, ενώ ανεπαρκής πρόσληψη μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα θρέψης.

Συνιστάται επίσης περιορισμός των κορεσμένων και τρανς λιπαρών, καθώς η υπερλιπιδαιμία είναι συχνή. Το κάλιο και άλλα θρεπτικά συστατικά προσαρμόζονται σύμφωνα με τις εξετάσεις και τη νεφρική λειτουργία. Η ασφαλέστερη προσέγγιση είναι συνεργασία με νεφρολόγο και κλινικό διαιτολόγο. Διαβάστε ακόμη τι ισχύει για την πρωτεϊνουρία και τη διατροφή όταν υπάρχει λεύκωμα στα ούρα.

Υποτροπή του νεφρωσικού συνδρόμου

Ύφεση σημαίνει ότι η απώλεια πρωτεΐνης μειώνεται στα επίπεδα που ορίζει ο γιατρός και υποχωρούν τα σχετικά ευρήματα, όπως το οίδημα. Υποτροπή είναι η επανεμφάνιση σημαντικής πρωτεϊνουρίας μετά από περίοδο ύφεσης. Είναι συχνότερη σε ορισμένες παιδικές μορφές και μπορεί να συνδέεται χρονικά με μια λοίμωξη.

Νέο πρήξιμο γύρω από τα μάτια ή στα πόδια, αύξηση βάρους μέσα σε σύντομο διάστημα και επανεμφάνιση επίμονων αφρωδών ούρων αποτελούν λόγους επικοινωνίας με τον θεράποντα. Οι ασθενείς ή οι γονείς ακολουθούν το εξατομικευμένο πλάνο παρακολούθησης που έχουν λάβει. Δεν αλλάζουν μόνοι τους κορτικοστεροειδή, διουρητικά ή άλλη αγωγή, ακόμη και αν τα συμπτώματα μοιάζουν με προηγούμενη υποτροπή.

Ποιες επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει;

Η μεγάλη απώλεια πρωτεϊνών και οι μεταβολές στην ισορροπία των υγρών μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο επιπλοκών. Σε αυτές περιλαμβάνονται:

λοιμώξεις,
σχηματισμός θρόμβων,
υψηλή αρτηριακή πίεση,
αυξημένη χοληστερόλη και τριγλυκερίδια,
οξεία επιδείνωση ή σταδιακή απώλεια της νεφρικής λειτουργίας, ανάλογα με την αιτία,
διαταραχές θρέψης από την απώλεια πρωτεϊνών.

Η τακτική παρακολούθηση επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση αυτών των προβλημάτων και την προσαρμογή της θεραπείας.

✍ Συντακτική ομάδα Health4U.gr

Το άρθρο βασίζεται σε πληροφορίες από το National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), το National Kidney Foundation (NKF), το NHS και την Cleveland Clinic. Το περιεχόμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την αξιολόγηση από νεφρολόγο ή άλλο επαγγελματία υγείας άρθρα βασίζονται σε διεθνείς επιστημονικές πηγές όπως το PubMed, το Mayo Clinic και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO). Στόχος μας είναι η έγκυρη και κατανοητή ενημέρωση για θέματα υγείας και πρόληψης. Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά ιατρική συμβουλή ή γνωμάτευση. Μάθετε περισσότερα για την ομάδα μας στη σελίδα → Σχετικά με εμάς.

Συχνές ερωτήσεις για το νεφρωσικό σύνδρομο

Είναι το νεφρωσικό σύνδρομο νεφρική ανεπάρκεια;

Όχι απαραίτητα. Το νεφρωσικό σύνδρομο μπορεί να εμφανιστεί ενώ η νεφρική λειτουργία παραμένει διατηρημένη. Ωστόσο, ορισμένες παθήσεις που το προκαλούν μπορούν να οδηγήσουν σε οξεία ή χρόνια επιδείνωση της λειτουργίας των νεφρών, γι’ αυτό χρειάζεται τακτική παρακολούθηση.

Θεραπεύεται πλήρως το νεφρωσικό σύνδρομο;

Η έκβαση εξαρτάται από την αιτία, την ηλικία και την ανταπόκριση στη θεραπεία. Σε ορισμένες μορφές μπορεί να επιτευχθεί πλήρης και παρατεταμένη ύφεση, ενώ σε άλλες μπορεί να εμφανίζονται υποτροπές ή να απαιτείται μακροχρόνια θεραπεία και παρακολούθηση.

Μπορεί το νεφρωσικό σύνδρομο να υποτροπιάσει;

Ναι. Σε ορισμένες μορφές, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, μπορεί να υπάρξουν υποτροπές μετά από περίοδο ύφεσης. Η συχνότητα και η αντιμετώπισή τους διαφέρουν ανάλογα με την υποκείμενη αιτία και την ανταπόκριση στη θεραπεία.

Είναι τα αφρώδη ούρα πάντα ένδειξη νεφρωσικού συνδρόμου;

Όχι. Τα αφρώδη ούρα μπορεί να εμφανιστούν και για άλλους λόγους, όπως η έντονη ροή των ούρων. Όταν όμως επιμένουν ή συνοδεύονται από πρήξιμο, αύξηση βάρους ή άλλα συμπτώματα, χρειάζεται εξέταση ούρων για πρωτεΐνη και ιατρική αξιολόγηση.

Τι σημαίνει πρωτεϊνουρία νεφρωσικού εύρους;

Ο όρος περιγράφει πολύ μεγάλη απώλεια πρωτεΐνης στα ούρα, σε επίπεδα που είναι συμβατά με νεφρωσικό σύνδρομο. Η ακριβής αξιολόγηση εξαρτάται από τον τρόπο μέτρησης, την ηλικία και το κλινικό πλαίσιο και πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με την αλβουμίνη αίματος, το οίδημα και τη νεφρική λειτουργία.

Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση;

Χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση αν εμφανιστούν δύσπνοια, πόνος στο στήθος, ξαφνικό πρήξιμο ή πόνος μόνο στο ένα πόδι, πολύ μειωμένη παραγωγή ούρων, γρήγορη επιδείνωση του οιδήματος ή πυρετός και άλλα σημεία λοίμωξης.

Τι πρέπει να προσέχει κάποιος στη διατροφή;

Σε αρκετούς ασθενείς με οίδημα μπορεί να συστηθεί περιορισμός του αλατιού, ενώ η ποσότητα υγρών, πρωτεΐνης, καλίου και άλλων θρεπτικών συστατικών εξατομικεύεται ανάλογα με τις εξετάσεις, τη νεφρική λειτουργία και τη θεραπεία. Δεν είναι σωστό να αυξάνεται αυθαίρετα η πρόσληψη πρωτεΐνης επειδή υπάρχει απώλειά της στα ούρα.

Συμπέρασμα

Το νεφρωσικό σύνδρομο είναι σύνολο ευρημάτων και όχι μία ενιαία νόσος. Προκαλείται όταν τα φίλτρα των νεφρών επιτρέπουν τη μεγάλη απώλεια πρωτεΐνης στα ούρα, με αποτέλεσμα χαμηλή αλβουμίνη στο αίμα και οίδημα. Η διάγνωση βασίζεται σε εξετάσεις αίματος και ούρων και συμπληρώνεται από έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας και της υποκείμενης αιτίας. Η θεραπεία και η πρόγνωση διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τη μορφή του συνδρόμου. Επίμονα αφρώδη ούρα, πρήξιμο γύρω από τα μάτια ή στα πόδια και γρήγορη αύξηση βάρους από υγρά χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.

Νεφρωσικό σύνδρομο: Συμπτώματα, αίτια και θεραπεία