Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας των Ηνωμένων Εθνών (ΠΟΥ) κάθε 30 δευτερόλεπτα, ένας άνθρωπος χάνει το πόδι του, εξαιτίας των επιπλοκών του διαβήτη.

Η πάθηση του σακχαρώδη διαβήτη εμφανίζεται όταν το πάγκρεας, ο αδένας που είναι υπεύθυνος για την παραγωγή της ινσουλίνης, δεν παράγει αρκετή από αυτή ή όταν το σώμα δεν μπορεί να τη χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά ή και τα δύο. Αποτελεί μια από τις πιο «ύπουλες» παθήσεις του ανθρώπινου οργανισμού.

Καλπάζει ο διαβήτης στην Ελλάδα

Τα τελευταία στοιχεία του ΗΔΙΚΑ δείχνουν ότι οι διαβητικοί στη χώρα κοντεύουν να αγγίξουν το 10% του πληθυσμού. Σήμερα ο σακχαρώδης διαβήτης πλήττει περίπου 537 εκατ. ανθρώπους 20-79 ετών, ενώ ως το 2030 ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί στα 643 εκατομμύρια και στα 783 εκατομμύρια ως το 2045.

Τι oνομάζουμε διαβητικό πόδι;

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει ως «διαβητικό πόδι» το πόδι ασθενούς με σακχαρώδη διαβήτη όταν παρουσιάζει επιπλοκές όπως: εξέλκωση, λοίμωξη των ιστών, περιφερειακή νευροπάθεια ή διαβητική αρτηριοπάθεια. Το διαβητικό πόδι είναι μια από τις σοβαρότερες επιπλοκές που απειλούν τα άτομα με διαβήτη.

Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι το 25% των ατόμων με διαβήτη θα εμφανίσει έλκος στα κάτω άκρα, τουλάχιστον μία φορά στη διάρκεια της ζωής του. Οι βασικές αιτίες για την εμφάνιση του διαβητικού ποδιού είναι η έλλειψη αισθητικότητας λόγω διαβητικής νευροπάθειας και η έλλειψη καλής αιματώσεως που οφείλεται σε περιφερική αρτηριακή νόσο.

Διαβάστε περισσότερα: Διαβητικό πόδι: Αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Κάθε 30′ πραγματοποιείται και ένας ακρωτηριασμός ποδιού

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεθνούς Ομοσπονδίας Διαβήτη, το 70% των ακρωτηριασμών σε όλο τον κόσμο αφορά διαβητικούς ασθενείς, οι οποίοι διατρέχουν 23 – 25 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να χάσουν το ένα ή και τα δύο πόδια τους. Το αποτέλεσμα είναι ένα εκατομμύριο διαβητικοί διεθνώς, να αναγκάζονται να υποβληθούν σε ακρωτηριασμό ενός άκρου τους κάθε χρόνο.

Στη χώρα μας, το 4 – 5% των διαβητικών ασθενών εμφανίζουν έλκη στα πόδια, γεγονός που σημαίνει ότι 40.000 – 50.000 άτομα με διαβήτη διατρέχουν άμεσα αυξημένο κίνδυνο ακρωτηριασμού, ενώ περίπου 3.000 ακρωτηριασμοί κάτω άκρων συμβαίνουν στη χώρα μας σε ετήσια βάση.

Η αιτία είναι τα σταθερά υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα που οδηγούν σε σοβαρές ασθένειες των αγγείων, επηρεάζοντας την καρδιά, τα μάτια, τα νεφρά και τα νεύρα. Για τον ίδιο λόγο, τα άτομα με διαβήτη έχουν επίσης υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν λοιμώξεις. Όμως, αν οι χρόνιες αγγειακές επιπλοκές του διαβήτη δεν ανακαλυφθούν έγκαιρα και δεν αντιμετωπισθούν κατάλληλα, μπορεί να αποβούν μοιραίες.

Τα παραπάνω τόνισαν σε συνέντευξη Τύπου στη Θεσσαλονίκη, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Μελέτης Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού (ΕΜΕΔΙΠ), Παθολόγος με εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη Χρήστος Μανές, ο Αντιπρόεδρος και Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομάδας μελέτης για το Διαβητικό Πόδι Καθηγητής Νικόλαος Παπάνας, ο Γεν. Γραμματέας της ΕΜΕΔΙΠ Καθηγητής Παθολογίας της Ιατρικής Αθηνών και επικεφαλής του Διαβητολογικού Κέντρου στο Λαϊκό Νοσοκομείο Νικόλαος Τεντολούρης και η Αγγειοχειρουργός, μέλος του Δ.Σ. της ΕΜΕΔΙΠ Κυριακή Καλλιγιάννη, με αφορμή το 7ο Πανελλήνιο Συμπόσιο της ΕΜΕΔΙΠ με Διεθνή Συμμετοχή, που πραγματοποιείται στις 2 – 5 Φεβρουαρίου 2023 στη Θεσσαλονίκη, με κύριο στόχο την αποφυγή των ακρωτηριασμών.

Εντοπισμός ασθενών σε κίνδυνο

Σύμφωνα με τους ειδικούς, με τις κατάλληλες δράσεις στον τομέα της πρόληψης και της θεραπευτικής αντιμετώπισης μπορεί να αποφευχθεί το 60-70% των ακρωτηριασμών.

Το καθήκον της Πολιτείας

Πρώτιστο καθήκον όλων των σχετικών φορέων αποτελεί ο εντοπισμός των διαβητικών ατόμων που βρίσκονται σε κίνδυνο για ακρωτηριασμό και η ειδική εκπαίδευσή τους για την αποφυγή οποιουδήποτε τραυματισμού.

Στοιχεία από Ελληνική μελέτη δημοσιευμένα σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά δείχνουν ότι η διαβητική νευροπάθεια παρουσιάζεται στο 30% των διαβητικών ασθενών, με αποτέλεσμα 250.000 – 300.000 άτομα με διαβήτη στην Ελλάδα να εμφανίζουν την επιπλοκή αυτή.

Κατά την εμφάνισή της χάνεται η προστατευτική αίσθηση του πόνου, με αποτέλεσμα το σκέλος του διαβητικού ασθενούς να μην πονάει όταν κάποιο αιχμηρό αντικείμενο ή θερμό ερέθισμα του προκαλέσουν βλάβη. Έτσι, μπορεί να δημιουργηθεί πληγή χωρίς ο ασθενής να την αντιληφθεί, ενώ πολλές φορές αν την εντοπίσει δεν δίνει την δέουσα προσοχή. Όμως μέσω της πληγής μπαίνουν μικρόβια στον οργανισμό, δημιουργείται φλεγμονή στο πόδι (μυϊκό ιστό και οστά), η οποία, αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα και ορθολογικά, αφενός επεκτείνεται πολύ γρήγορα και, αφετέρου, καταλήγει αναπόφευκτα σε ακρωτηριασμό.

Η βλάβη των αγγείων, δηλαδή η περιφερική αρτηριοπάθεια στο διαβητικό πόδι εκδηλώνεται συνήθως με δυσκολία στη βάδιση (πόνος) ή στη χειρότερη περίπτωση με αλλαγή του χρώματος. Κάποιο δάχτυλο του ποδιού ή μερικές φορές μεγαλύτερο τμήμα του «μαυρίζει» ή αλλάζει το χρώμα προς το σκούρο. Η βλάβη αυτή συντελεί στην απόφραξη των αρτηριών που φέρνουν το αίμα στα κάτω άκρα. Το άκρο που δεν αιματώνεται νεκρώνεται, ολόκληρο ή κάποια δάκτυλα. Ενίοτε η άμεση παρέμβαση που θα ανοίξει την απόφραξη και θα αποκαταστήσει την κυκλοφορία του αίματος σώζει το πόδι. Σε αντίθετη περίπτωση (καθυστερημένη ενημέρωση του ιατρού), θα πρέπει να διενεργηθεί και πάλι ακρωτηριασμός.

Πρόληψη ακρωτηριασμού

Ουσιαστικό ρόλο παίζει η πρόληψη στην αποφυγή των ακρωτηριασμών.

Η έγκαιρη αντιμετώπιση μπορεί να απαλλάξει το άτομο από τον κίνδυνο του ακρωτηριασμού

Αυτό επιτυγχάνεται με:

Πρόληψη έλκους στα κάτω άκρα, για την οποία πρέπει να εντοπισθούν σε εθνικό επίπεδο τα άτομα που είναι σε κίνδυνο να αναπτύξουν έλκος, δηλαδή άτομα με διαβητική νευροπάθεια, που δεν αντιλαμβάνονται τον πόνο, το θερμό κτλ. Στα άτομα αυτά θα πρέπει να δοθούν κατ΄ αρχήν οδηγίες για την αποφυγή μικροτραυματισμών.
Πρόληψη γάγγραινας, για την οποία πρέπει να εντοπιστούν σε εθνικό επίπεδο τα άτομα υψηλού κινδύνου και η τήρηση των ιατρικών οδηγιών, με πιο σημαντική την διακοπή του καπνίσματος.

Όσον αφορά τα άτομα με διαβήτη οφείλουν να ελέγχουν κάθε μέρα τα πόδια τους για τυχόν έλκη ή για αλλαγή του χρώματος (προς το σκούρο) και να το αναφέρουν αμέσως στον ιατρό τους. Επίσης, οποιοσδήποτε πόνος εμφανισθεί στα κάτω άκρα, οποιαδήποτε σχισμή, ιδίως στα πέλματα, πρέπει να αναφέρεται άμεσα στο θεράποντα ιατρό. Πόδια που ελέγχονται καθημερινά δεν εμφανίζουν σοβαρά προβλήματα, ή και αν ακόμα εμφανίσουν, έχουν πολλές πιθανότητες για πλήρη θεραπεία.

Με την εφαρμογή μιας πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας που θα περιλαμβάνει στρατηγικές επαρκούς πρόληψης , αλλά και στη δευτεροβάθμια ή τριτοβάθμια περίθαλψη, τη θεραπευτική αντιμετώπιση των ελκών από πολλές ιατρικές ειδικότητες (εξειδικευμένα Ιατρεία Διαβητικού Ποδιού), την αποτελεσματική οργάνωση, τη συνεχή παρακολούθηση και την ειδική εκπαίδευση των πασχόντων, μπορεί να αποφευχθεί έως και το 85% των ακρωτηριασμών.

Τέλος, πέρα από την πρόληψη των επιπλοκών του διαβήτη, ο διαβήτης τύπου ΙΙ, μπορεί επίσης να προληφθεί σε μεγάλο βαθμό. Ο διαβήτης τύπου μπορεί να προληφθεί με την αντιμετώπιση παραγόντων κινδύνου όπως η σωματική αδράνεια και το υπερβολικό βάρος/παχυσαρκία. Αυτοί οι παράγοντες κινδύνου μοιράζονται και άλλες χρόνιες ασθένειες όπως οι καρδιακές παθήσεις, το εγκεφαλικό και ο καρκίνος. Ως εκ τούτου, ο ΠΟΥ υποστηρίζει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την πρόληψη, τον έλεγχο και τη θεραπεία όλων των χρόνιων ασθενειών.