Η ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ είναι ο θεμέλιος λίθος της μεταμόσχευσης οργάνων, που αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις της ιατρικής του 20ου αιώνα και έχει καθιερωθεί ως μία θεραπευτική πρακτική. Σε καίρια ερωτήματα κλήθηκε να απαντήσει ο Πρόεδρος Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων, Καθηγητής Παθολογίας-Γαστρεντερολογίας κ. Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης.

Συνέντευξη στην Κέλλυ Σαουάχ-Μαραγκουδάκη 

Κύριε Παπαθεοδωρίδη, πότε και πώς ξεκίνησε η ιδέα της ΔΩΡΕΑΣ ΟΡΓΑΝΩΝ;
Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης, Πρόεδρος Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων, Καθηγητής Παθολογίας-Γαστρεντερολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Διευθυντής Πανεπιστημιακής Γαστρεντερολογικής Κλινικής και Μονάδας Μεταμόσχευσης Ήπατος, Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών “Λαϊκό”

Η μεταμόσχευση επιτρέπει την αντικατάσταση οργάνου ή οργάνων του ασθενούς, που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν λειτουργούσαν επαρκώς, με υγιή όργανο ή όργανα που μεταφέρονται από έναν εκλιπόντα ή ζωντανό δότη. Η ιδέα της μεταμόσχευσης οργάνων είναι πολύ παλιά, αφού σε φαντασιακό επίπεδο τη συναντάμε ακόμα και στην Ελληνική Μυθολογία καθώς και σε άλλους αρχαίους πολιτισμούς.

Πώς μπορεί να γίνει κάποιος Δωρητής Οργάνων; Επίσης, έχει τη δυνατότητα στη πορεία τη ζωής του να αλλάξει γνώμη;

Με βάση το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα, η συναίνεση είναι ο πυρήνας της Δωρεάς Οργάνων και γι’ αυτό η επιθυμία του πολίτη έχει απόλυτη προτεραιότητα. Δηλ. ο πολίτης έχει τις 3 παρακάτω επιλογές:

  • Δηλώνει Δωρητής Οργάνων και αποκτά την κάρτα δωρητή. Σε περίπτωση θανάτου του υπό συνθήκες που να μπορεί να δωρίσει όργανα, τότε λαμβάνονται τα όργανά του προς μεταμόσχευση. Σημ. Ουδέποτε οικογένεια εκλιπόντος με κάρτα δωρητή έχει αρνηθεί/αντιτεθεί στη Δωρεά των οργάνων του
  • Δηλώνει Αρνητής Δωρεάς και εντάσσεται στο Μητρώο Αρνήσεων του ΕΟΜ. Σε περίπτωση θανάτου του, ακόμα και να είναι κατάλληλος ως δότης και να το επιθυμεί και η οικογένεια του, δεν λαμβάνονται όργανα
  • Δεν κάνει τίποτα από τα παραπάνω. Σε αυτή την περίπτωση, αν καταλήξει υπό συνθήκες που να μπορεί να δώσει όργανα, ερωτάται η οικογένειά του.
Για να γίνει κάποιος Δωρητής Οργάνων:

donor card Ø Μπορεί να μπει στο www.eom.gr και με τη χρήση των κωδικών taxis να κάνει αίτηση-δήλωση στον ΕΟΜ, που θα του αποστείλει την κάρτας Δωρητή.

Ø Να απευθυνθεί στα ΚΕΠ

 

Η κάρτα δωρητή μπορεί ανά πάσα στιγμή να αναιρεθεί, εάν ο δωρητής αλλάξει γνώμη, με μια απλή αίτηση διαγραφής προς τον ΕΟΜ.

Ποια η διαφορά μεταξύ «ΔΩΡΗΤΗ» και «ΔΟΤΗ ΟΡΓΑΝΟΥ»;

Δωρητής οργάνων είναι ο ενήλικος πολίτης που δηλώνει εν ζωή ότι μετά τον θάνατό του θα ήθελε να βοηθήσει ασθενείς συνανθρώπους του, προσφέροντας τα όργανά του προς μεταμόσχευση. Ο δωρητής οργάνων κατέχει την «Κάρτα Δωρητή Οργάνων». Δότης οργάνων είναι ο εκλιπών από τον οποίο αφαιρείται τουλάχιστον ένα όργανό του προς μεταμόσχευση, ή, ο εν ζωή πολίτης που δίνει ένα όργανό του ή ιστό του προς μεταμόσχευση σε συγγενή του, με βάση την ισχύουσα νομοθεσία.

Ποια όργανα, ιστοί ή κύτταρα μπορούν να μεταμοσχευτούν;

Τα όργανα τα οποία μπορούν να μεταμοσχευτούν είναι οι νεφροί, η καρδιά, το ήπαρ, οι πνεύμονες, το πάγκρεας και τμήμα του λεπτού εντέρου. Ιστοί και κύτταρα που μπορούν να μεταμοσχευτούν, είναι το δέρμα, τα οστά, οι χόνδροι, οι βαλβίδες της καρδιάς, ο κερατοειδής χιτώνας του οφθαλμού, αιμοποιητικά κύτταρα (π.χ. μυελός των οστών) κ.α. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δύο νεφροί μεταμοσχεύονται σε δύο ασθενείς. Το ίδιο συμβαίνει και με τους πνεύμονες, ενώ και το ήπαρ μπορεί δυνητικά να χωριστεί και να μεταμοσχευθεί σε δύο διαφορετικούς λήπτες.

Ποια είναι η πιο δύσκολη και η πιο συνήθης μεταμόσχευση;

Μεταμόσχευση οργάνωνΗ συνηθέστερη μεταμόσχευση είναι η μεταμόσχευση νεφρού και η λιγότερο συνήθης είναι η μεταμόσχευση πνευμόνων. Αυτό έχει να κάνει κυρίως με τη βιωσιμότητα των οργάνων από πλευράς δότη, βάσει ηλικίας, κατάστασης υγείας κλπ. Δηλ. από 10 δότες που μπορούν να ληφθούν και να μεταμοσχευτούν οι νεφροί τους, αντιστοιχούν 2 κατάλληλα πνευμονικά μοσχεύματα προς μεταμόσχευση. Επειδή οι πνεύμονες είναι το μόνο συμπαγές όργανο που έρχεται σε άμεση επαφή με το περιβάλλον (και μάλιστα σε μια ΜΕΘ λόγω της διασωλήνωσης), είναι και το πρώτο όργανο που προσβάλλεται και συχνά καθίσταται ακατάλληλο προς μεταμόσχευση. Από χειρουργικής πλευράς πιο δύσκολη μεταμόσχευση θεωρείται η μεταμόσχευση ήπατος, λόγω των πολλών και δύσκολων αγγειακών αναστομώσεων που απαιτεί.

Που βρίσκεται η Ελλάδα στο θέμα των μεταμοσχεύσεων συγκριτικά με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες;

Δυστυχώς, καταλαμβάνουμε μια από τις τελευταίες θέσεις με τον μικρότερο αριθμό δοτών οργάνων ανά εκατομμύριο πληθυσμού (α.ε.π.). Η Ελλάδα ετησίως αξιοποιεί όργανα προς μεταμόσχευση από 6 δότες α.ε.π., τη στιγμή που η Ιταλία και η Ισπανία αξιοποιούν 30 και 40 δότες α.ε.π.

Η συνήθης εντύπωση είναι ότι ο κόσμος δεν υποστηρίζει τη δωρεά οργάνων, όμως οι έρευνες το διαψεύδουν κατηγορηματικά. Ο κόσμος και ειδικότερα ο Έλληνας, βάσει και της ιδιοσυγκρασίας του (αλληλέγγυος, φιλέσπλαχνος κλπ), είναι υπέρ της Δωρεάς Οργάνων, αρκεί να προσεγγιστεί σωστά και κάτω από τις κατάλληλές συνθήκες. Το πρόβλημα είναι πολυπαραγοντικό και περιλαμβάνει:

Την ανεπάρκεια του Συστήματος Μεταμοσχεύσεων (ΜΕΘ – ΕΟΜ – Μονάδες Μεταμοσχεύσεων), το γεγονός ότι η Δωρεά είναι συνάρτηση της λειτουργίας του ΕΣΥ, την έλλειψη εμπιστοσύνης και ικανοποίησης από το Σύστημα Υγείας γενικότερα, την έλλειψη επαρκούς και διαρκούς ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης του κοινού.

Πόσο εύκολο είναι να κάνει κανείς μεταμόσχευση από το εξωτερικό;

Η μεταμόσχευση, όσον αφορά τις λίστες αναμονής, έχει σύνορα και αυτό γιατί καμία χώρα δεν έχει υπερεπάρκεια οργάνων ώστε να προσφέρει μοσχεύματα από τους δότες της σε πολίτες άλλων χωρών. Βέβαια κάποιες χώρες, βάσει της νομοθεσίας τους, επιτρέπουν ένα μικρό ποσοστό αλλοδαπών πολιτών στις λίστες αναμονής τους. Επίσης ο ΕΟΜ έχει φροντίσει, μέσω διακρατικών συνεργασιών ανταλλαγής οργάνων και ασθενών, να εξυπηρετεί επείγουσες περιπτώσεις Ελλήνων ασθενών στο εξωτερικό, όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος ζωής για τον ασθενή και κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή δεν υπάρχει συμβατός δότης στη χώρα μας. Σε κάθε περίπτωση όμως η επάρκεια οργάνων προς μεταμόσχευση είναι εθνική υπόθεση της κάθε χώρας, προς εξυπηρέτηση των ασθενών της.

Ο E.O.M διοργανώνει δράσεις ευαισθητοποίησης του κόσμου για τις μεταμοσχεύσεις; Υπάρχει ανταπόκριση; Ποιες είναι οι μεγαλύτερες τα τελευταία έτη;

Ο ΕΟΜ κατά το παρελθόν έχει οργανώσει πολυάριθμες τοπικές ανά την Ελλάδα, αλλά και πανελλήνιες δράσεις ευαισθητοποίησης για τη δωρεά και τις μεταμοσχεύσεις ιστών κα οργάνων με σημαντικά αποτελέσματα. Δυστυχώς, λόγω της οικονομικής κρίσης και της διαχρονικής υποστελέχωσης του ΕΟΜ, τα τελευταία χρόνια οι δράσεις αυτές έχουν ατονήσει. Όμως πλέον είμαστε στην ευχάριστη θέση να σχεδιάζουμε, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ωνάση, που έχει δεσμευτεί ως σημαντικός αρωγός στο χώρο των μεταμοσχεύσεων, ένα πλάνο διαρκούς και αδιάλειπτης ενημέρωσης του ευρέως κοινού, που θα ξεκινήσει μέσα στο 2021.

dwrea organwn

Μπορεί ο καθένας από μας να γίνει δότης ιστών και οργάνων μετά θάνατον; Γιατί είναι σημαντικό να έχει ενημερωθεί η οικογένεια;

Βασική και απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει ένας εκλιπών δότης οργάνων είναι να «καταλήξει» διασωληνωμένος σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) και να μάλιστα να καταλήξει με επίσημη διάγνωση εγκεφαλικού θανάτου, που ευθύνεται για τη μειονότητα των θανάτων στις ΜΕΘ. Πρέπει επίσης ο εκλιπών λόγω εγκεφαλικού θανάτου να μην έχει σοβαρές συννοσηρότητες που αποτελούν αντένδειξη για λήψη οργάνου προς μεταμόσχευση. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να γνωρίζει η οικογένεια του εκλιπόντος την άποψή του για τη δωρεά οργάνων, για να μην επιβαρύνονται οι συγγενείς με την ευθύνη μίας τόσο κρίσιμης απόφασης τη δύσκολη στιγμή της απώλειάς του, αφού η απόφαση αυτή είναι κάτι προαποφασισμένο από τον ίδιο τον εκλιπόντα. Συνήθως μάλιστα γίνεται σεβαστή με ανακούφιση από τους οικείους του ως εκπλήρωση της τελευταίας επιθυμίας του.