Το φαινόμενο του αμέτοχου παρατηρητή και η ιστορία του

φαινόμενο του αμέτοχου παρατηρητή άντρας παρατηρεί με σταυρωμένα τα χέρια

Το φαινόμενο του αμέτοχου παρατηρητή αναφέρεται στο γεγονός ότι όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των μαρτύρων σε μια εγκληματική πράξη, τόσο μικρότερες οι πιθανότητες να βοηθήσουν το άτομο που βρίσκεται σε κίνδυνο. Σε μια τέτοια κατάσταση ανάγκης, ο εκάστοτε παρατηρητής είναι πιο πιθανό να αναλάβει δράση εάν υπάρχουν λίγοι ή και καθόλου μάρτυρες.

Είναι λογικό φυσικά για έναν άνθρωπο να παγώνει στη θέα κάποιου που βρίσκεται σε ανάγκη ή δέχεται επίθεση. Αυτή η αντίδραση είναι συνήθως μια απάντηση στον φόβο π.χ., ότι είναι πολύ αδύναμος για να βοηθήσει, ότι μπορεί να παρεξήγησε το γεγονός ή ακόμη και ότι η παρέμβασή του θα θέσει την ίδια του τη ζωή σε κίνδυνο.

Η υπόθεση της Κίτι Τζενοβέζε

Το πιο συχνά αναφερόμενο παράδειγμα του φαινομένου του αμέτοχου παρατηρητή είναι ο βάναυσος φόνος μιας νέας γυναίκας που ονομαζόταν Κάθριν «Κίτι» Τζενοβέζε. Στις 13 Μαρτίου 1964 η 28χρονη Τζενοβέζε επέστρεφε στο σπίτι από τη δουλειά της. Καθώς πλησίασε στην είσοδο του διαμερίσματός της, δέχτηκε επίθεση και μαχαιρώθηκε από έναν άντρα που αργότερα αναγνωρίστηκε ως Ουίνστον Μόσελεϊ.

Παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις της Τζενοβέζε για βοήθεια, κανένας από τους δώδεκα ανθρώπους της κοντινής πολυκατοικίας που άκουσαν τις κραυγές της δεν κάλεσε την αστυνομία. Η επίθεση ξεκίνησε στις 3.20 π.μ., αλλά μόλις στις 3.50 π.μ. κάποιος έδειξε την ευαισθησία να επικοινωνήσει με την αστυνομία.

Ενώ υπήρξαν πολλές ανακρίβειες στην υπόθεση της Τζενοβέζε, έχουν αναφερθεί πολλές παρόμοιες περιπτώσεις τα τελευταία χρόνια. Το φαινόμενο του αμέτοχου παρατηρητή μπορεί να μην αποτελεί έγκλημα, έχει όμως σαφέστατα αντίκτυπο στην κοινωνική συνοχή. Γιατί όμως συμβαίνει; Γιατί ο άνθρωπος τείνει να μη βοηθά όταν υπάρχουν και άλλοι παρευρισκόμενοι;

Ανάλυση του φαινομένου

Υπάρχουν δύο σημαντικοί παράγοντες που συμβάλλουν στο φαινόμενο του αμέτοχου παρατηρητή. Αρχικά, η παρουσία άλλων ανθρώπων δημιουργεί διάχυση της ευθύνης. Επειδή υπάρχουν και άλλοι παρατηρητές, τα άτομα δεν αισθάνονται πίεση να αναλάβουν δράση. Η ευθύνη της δράσης μοιράζεται μεταξύ όλων εκείνων που είναι παρόντες. Ο δεύτερος λόγος είναι η ανάγκη συμμόρφωσης της συμπεριφοράς με τους σωστούς και κοινωνικά αποδεκτούς τρόπους. Όταν άλλοι οι παρατηρητές αρνούνται να αντιδράσουν, τα άτομα συχνά θεωρούν ότι δεν απαιτείται και η δική τους αντίδραση.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι παρατηρητές είναι επίσης λιγότερο πιθανό να παρέμβουν εάν η κατάσταση είναι διφορούμενη. Στην περίπτωση της Κίτι Τζενοβέζε, πολλοί από τους μάρτυρες ανέφεραν ότι πίστευαν πως επρόκειτο για ερωτικό καβγά και δεν συνειδητοποίησαν ότι η νεαρή γυναίκα κινδύνευε πραγματικά. Μια κατάσταση κρίσης είναι συχνά χαοτική και όχι πάντα ξεκάθαρη. Οι παρατηρητές μπορεί να αναρωτιούνται για το τι ακριβώς συμβαίνει. Κατά τη διάρκεια αυτών των στιγμών, οι άνθρωποι κοιτάζουν συχνά τους άλλους στην ομάδα για να συνειδητοποιήσουν ποια είναι η πρέπουσα αντιμετώπιση. Όταν βλέπουν ότι κανείς άλλος δεν αντιδρά, αποφασίζουν να μείνουν αμέτοχοι.

Τι πρέπει να κάνουμε;

Όλοι έχουμε τη δυνατότητα να ξεπεράσουμε το φαινόμενο του αμέτοχου παρατηρητή. Μπορούμε να γνωρίσουμε τους γείτονές μας και να ενδιαφερθούμε για τη ζωή τους. Μια κουβέντα με έναν συνάδελφο μπορεί να μας κάνει να κατανοήσουμε τα προβλήματά του και να τον βοηθήσουμε με όποιον τρόπο μπορούμε. Είναι καλό να ακούμε και να μαθαίνουμε τις ιστορίες των συνανθρώπων μας.

Βοηθώντας τους άλλους, άλλωστε, μπορούμε να επωφεληθούμε και εμείς. Στην πραγματικότητα, όταν ευεργετούμε τους άλλους, ενεργοποιείται το μέρος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την ευχαρίστηση, μειώνοντας το άγχος και τη στεναχώρια.

Στοιχεία από: www.psychologytoday.com www.verywellmind.com