Το folie a deux αποτελεί μια εξαιρετικά σπάνια περίπτωση ψυχασθένειας, που ωστόσο έχει κατορθώσει να γίνει αντιληπτό στο ευρύ κοινό εξαιτίας της άσχημης τροπής που πήρε ή των παράλογων ενεργειών των εκάστοτε ασθενών.

Η τεχνική ονομασία της είναι «διαμοιρασμένη ψυχωτική διαταραχή» (1860-Baillarger) ή όπως είναι ευρέως γνωστή στον ψυχιατρικό τομέα, σύνδρομο «Folie a deux», όρος στον οποίον πρώτοι αναφέρθηκαν οι Γάλλοι γιατροί Ernest-Charles Lasegue και Jules Falret το 1877.

Το folie a deux, αποτελεί μια ακόμα παρασιτική ψυχασθένεια, που επηρεάζει, όμως, παραπάνω από ένα άτομο, σε αντίθεση με την πλειονότητα των υπόλοιπων.

Αρχικά, η ελληνική έκδοση της νόσου αποδίδεται ως «τρέλα που μοιράζεται», ενώ ο αριθμός των ατόμων που επηρεάζονται από αυτή ρυθμίζει τον αντίστοιχο αριθμό στο τέλος της πρότασης, με την ασθένεια να λογίζεται και ως folie a plusieurs, που δηλώνει τη μετάδοση στους πολλούς.

Ουσιαστικά, πρόκειται για μια ψυχολογική διαταραχή, ένα σπάνιο κλινικό σύνδρομο που καλλιεργεί αυταπάτες και παραισθήσεις, οι οποίες με τη σειρά τους μεταδίδονται ανάμεσα σε δύο άτομα, που συνήθως μοιράζονται τον ίδιο χώρο. Οι περισσότερες των περιπτώσεων αφορούν μέλη οικογενειών ή ακόμα και συνεργάτες.

Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν το φύλο των γυναικών, τη διανοητική καθυστέρηση, την υποψία, την παθητικότητα, τα χαρακτηριστικά της προσωπικής προσωπικότητας και την υποψία, στον δευτερογενή ασθενή. Επιπλέον, η εξάρτηση, αμφιλεγόμενες σχέσεις και επαναλαμβανόμενες κρίσεις έχουν παρατηρηθεί στην οικογένεια

Πώς μεταδίδεται;

Αρχικά, ο «κυρίαρχος», αυτός δηλαδή που φέρει πρώτος το σύνδρομο, εμφανίζει συμπτώματα αυταπατών και προσπαθεί να πείσει τον «δευτερεύοντα» πως και ο ίδιος κινδυνεύει, με τις συμβουλές του να αποτελούν το μοναδικό τρόπο σωτηρίας του. Μ’ αυτόν τον τρόπο, επικρατεί μια μορφή υστερίας και πανικού, με τους πάντες να  φαντάζουν ως εχθροί.

Εξετάζοντας τη συμπεριφορά και τη δυναμική των ατόμων που πάσχουν, παρατηρήθηκε πως το κυρίαρχο άτομο, μη θέλοντας να ρισκάρει την πιθανή παρεμβολή του έξω κόσμου και συνεπώς της πραγματικότητας, προσπαθεί να επιβληθεί στο πιο υποτακτικό, κρατώντας το μακριά από τον κόσμο και επιβάλλοντάς του τις παραληρητικές πεποιθήσεις του. Έτσι εξασφαλίζει πως η δυναμική της τρέλας παραμένει αναλλοίωτη. Στις πλείστες των περιπτώσεων μάλιστα, κοινό χαρακτηριστικό των κυρίαρχων ατόμων είναι το γεγονός πως είναι «ανώτερα» από το άλλο άτομο, είτε αναφερόμαστε σε ηλικία, κοινωνική θέση, γνώσεις ή νοητικό επίπεδο.

Το δευτερεύον άτομο υποσυνείδητα αρχίζει να υιοθετεί τα χαρακτηριστικά, τη συμπεριφορά και τις πεποιθήσεις -ή καλύτερα τις ψευδαισθήσεις- του κυρίαρχου ατόμου. Υπάρχει μάλιστα η υπόθεση πως είναι ένα υγιές ψυχικά άτομο, το οποίο αν αφηνόταν ελεύθερο και μακριά από το κυρίαρχο, κατά πάσα πιθανότητα δε θα παρουσίαζε τα συμπτώματα της ψυχικής νόσου. Φυσικά κάτι τέτοιο, εάν δηλαδή η διακοπή της κοινωνικής επαφής μεταξύ των ατόμων θα βοηθούσε στη βελτίωση της κατάστασης του δευτερεύοντος ατόμου, είναι αμφίβολο στην ψυχιατρική κοινότητα, καθώς μπορεί να μην ισχύει, ιδίως σε περιπτώσεις ατόμων που είναι συγγενείς πρώτου βαθμού, αφού δεν έχει αποκλειστεί τελείως η πιθανότητα να υπάρχει και γενετική προδιάθεση.

Τα διαγνωστικά κριτήρια της διαταραχής:
  • Ένα παραλήρημα αναπτύσσεται σε ένα άτομο ως συνέπεια μιας στενής σχέσης με ένα άλλο άτομο, το οποίο έχει ήδη εγκατεστημένο παραλήρημα.
  • Το παραλήρημα είναι όμοιο σε περιεχόμενο με αυτό του ατόμου που έχει ήδη εγκατεστημένο παραλήρημα.
  • Τα συμπτώματα δεν οφείλονται στις άμεσες παθοφυσιολογικες επιδράσεις μιας ουσίας και δεν πληρούν τα κριτήρια για άλλη ψυχωτική διαταραχή.
Υπάρχει θεραπεία;

Όσον αφορά την αντιμετώπιση του συνδρόμου αυτού, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η αναγνώριση από τα άτομα που πάσχουν της επιτακτικής ανάγκης να ζητήσουν βοήθεια από ειδικούς. Η πλειοψηφία των ασθενών χρίζουν πολλαπλών συνδυαστικών μεθόδων αντιμετώπισης που περιλαμβάνουν ψυχολογική υποστήριξη, καθώς και χορήγηση φαρμακευτικών σκευασμάτων, αναλόγως της υποκείμενης ψύχωσης ή ψυχώσεων με τις οποίες θα διαγνωστούν. Μάλιστα δεν αποκλείεται και η ανάγκη εφόρου ζωής ψυχολογικής υποστήριξης για αποφυγή υποτροπών.

Με πληροφορίες από: ncbi.nlm.nih.gov, Dewhurst K, Todd J. «The psychosis of association»