fbpx
ΚΕΘΕΑ ναρκωτικά χρήστες ουσιών σε τραπέζι ηρωίνη κοκαΐνη σύριγγα

ΚΕΘΕΑ: Οι χρήστες ουσιών στα χρόνια του κορονοϊού

Με τον ψυχολόγο και υπεύθυνο του ΚΕΘΕΑ ΕΚΑΠ, Ιορδάνη Περτετσόγλου, είχαμε μια συγκινητική και άκρως σημαντική συζήτηση για τους χρήστες ουσιών. Αναφέρθηκαν οι δυσκολίες των τοξικομανών στον καιρό της πανδημίας καθώς και το πώς επιδρούν τα Χριστούγεννα στην ήδη βεβαρημένη ψυχοσύνθεσή τους.

Οι χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών αποτελούν ευπαθή ομάδα υψηλού κινδύνου απέναντι στον Covid-19. Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν δεν αφορούν μόνο την ατομική τους υγεία, αλλά και την κοινωνική τους υπόσταση. Η κοινωνική αλληλεγγύη και η φιλαλληλία δεν αποτελούν πολυτέλεια, αλλά υποχρέωση για τη διατήρηση του πολιτισμού και της ακεραιότητάς μας. 

Ο αντίκτυπος της πανδημίας στους χρήστες

Ιορδάνης Περτετσόγλου ψυχολόγος ΚΕΘΕΑ ΕΞΕΛΙΞΙΣ
Ιορδάνης Πετρετσόγλου Ψυχολόγος ΕΚΠΑ
Msc Υπέυθυνος ΚΕΘΕΑ ΕΚΑΠ

«Είναι σαφές, αλλά όχι απλό αυτό που συμβαίνει στις ζωές των χρηστών, και δη των πιο επιβαρυμένων. Ο Covid-19 κατά γενική ομολογία θεωρείται ότι έχει ανατρέψει τις κοινωνικές διαφορές. Είναι, εν ολίγοις, μια αταξική συνθήκη, καθώς προσβάλλει κάθε τάξη. Στην πραγματικότητα όμως η πανδημία είναι εξαιρετικά ταξική», αναφέρει ο κ. Περτετσόγλου. Οι ευπαθείς ομάδες επιβαρύνονται πολλαπλάσια. Συγκεκριμένα, ο πληθυσμός των χρηστών είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένος. Έχει συνδυασμό προβλημάτων που αφορούν τόσο το σώμα όσο και το κοινωνικό περιβάλλον.

«Στην πρώτη καραντίνα το μεγάλο πρόβλημα που προέκυψε ήταν η έλλειψη στέγης για τους ανθρώπους αυτούς. Ξαφνικά η κοινωνία και το κράτος διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι χωρίς στέγη ήταν πάρα πολλοί. Αυτό έγινε τόσο αισθητό, καθώς όλοι κλείστηκαν στα σπίτια τους.  Στην πρώτη καραντίνα ήταν και το ΚΕΘΕΑ πολύ τρομοκρατημένο για τους χρήστες. Νιώθαμε ότι οι άνθρωποι αυτοί μας είχαν τεράστια ανάγκη», τονίζει χαρακτηριστικά. Και συνεχίζει: «Δημιουργήθηκε, δυστυχώς, το μη διαχειρίσιμο φαινόμενο ότι μπροστά από το κέντρο είχε μεταφερθεί η “πιάτσα”. Αυτό συνέβη διότι το κέντρο ήταν το μόνο μέρος που τους παρείχε ασφάλεια και μπορούσαν με κάποιον τρόπο να κοινωνικοποιούνται».

Ο αποκλεισμός των χρηστών έγινε ακόμη μεγαλύτερος

«Ισχύει ότι οι χρήστες, και ειδικά οι πιο επιβαρυμένοι, είναι περιθωριοποιημένοι. Υπάρχουν όμως τρόποι που τους επιτρέπουν να συμμετέχουν στον κοινωνικό ιστό. Η επαιτεία είναι ένας τρόπος σύνδεσης. Επιπλέον, η “πιάτσα” είναι το σημείο αναφοράς τους. Εκεί αισθάνονται ότι ανήκουν, εκεί γίνεται η βασική αγοροπωλησία. Ως εκ τούτου, λόγω της πανδημίας βρέθηκαν διπλά περιθωριοποιημένοι. Τα δυο-τρία μαγαζιά που τους έδιναν μια τυρόπιτα ήταν κλειστά. Γι’ αυτόν τον πληθυσμό η ύπαρξη αυτών των συνθηκών είναι αναγκαία. Τώρα βρίσκονται συνεχώς σε κατάσταση αγωνίας και διέγερσης», μας περιγράφει ο κ. Περτετσόγλου.

Οι συνθήκες στη δεύτερη καραντίνα

«Θα μπορούσα να πω με μια σχετική εγκυρότητα ότι είναι λίγο καλύτερα τα πράγματα. Κάποιες δομές έχουν προσαρμοστεί καλύτερα και λειτουργούν με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Επιπλέον, έχουν δημιουργηθεί και καινούργιες δομές, εξαιρετικά σημαντικές. Έχουν ανοίξει δύο ξενώνες για εξαρτημένους και αστέγους σε κεντρικά σημεία της Αθήνας. Είναι και οι ίδιοι οι χρήστες βέβαια καλύτερα προετοιμασμένοι και ενημερωμένοι. Ήταν δουλειά μας να τους ενημερώσουμε και να τους εξοπλίσουμε με κάποια αυτονόητα, όπως αντισηπτικά και μάσκες.

ΚΕΘΕΑ χρήστες ουσιών σε εγκαταλελειμμένο κτήριο απεγνωσμένος
Αυτό που μας έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση όμως ήταν ότι είχαν την αίσθηση πως δεν κινδυνεύουν. Μας εξέπληξε ότι, ενώ είναι πολύ ευάλωτοι, δεν ένιωθαν τον κίνδυνο και δεν ακολουθούσαν τα μέτρα προστασίας. Ο βασικός μας φόβος ήταν ότι θα αρχίσουν να νοσούν ο ένας μετά τον άλλον, λόγω φυσικά και του τρόπου ζωής τους. Οι άνθρωποι αυτοί βρίσκονται στην υπέρτατη έκθεση. Ευτυχώς, αυτό δεν επαληθεύτηκε. Δεν είδαμε κρούσματα σε αυτόν τον πληθυσμό. Αυτό ίσως να συνέβη και λόγω του πόσο κλειστή είναι η κοινωνία τους. Οι χρήστες δεν έχουν άμεσες σχέσεις με τον γενικό πληθυσμό και γι’ αυτό ίσως να μη μεταπήδησε ο ιός», αναφέρει ο ψυχολόγος και υπεύθυνος του ΚΕΘΕΑ.

Τα Χριστούγεννα για τον χρήστη

«Οπωσδήποτε οι ημέρες των Χριστουγέννων είναι ιδιαίτερες. Τους θυμίζουν πάντα το τι δεν έχουν, αλλά τους θυμίζει έντονα και τα προβλήματα που έχουν. Διαχρονικά το ΚΕΘΕΑ προσπαθεί να βρίσκεται δίπλα τους στους χρήστες ουσιών. Προσπαθεί να τους παρέχει ζεστασιά με αρκετούς τρόπους, όπως με δωράκια, αλλά κυρίως με την ανθρώπινη επαφή. Πολλές φορές έρχονται και μέλη άλλων προγραμμάτων που μοιράζουν μελομακάρονα και γλυκά. Σε κάθε περίπτωση όμως δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι ακραίο», τονίζει ο Ιορδάνης Περτετσόγλου. Και συνεχίζει: «Βγαίνοντας από την πόρτα μας ο χρήστης θα βρεθεί ξανά στο πεζοδρόμιο.

Η φετινή κατάσταση θα απομονώσει ολόκληρο τον κόσμο. Δεν γνωρίζουμε το μέγεθος του αρνητικού αντίκτυπου. Αυτό όμως που θα λειτουργήσει αρνητικά είναι ότι αυτές τις περιόδους αυξάνονται οι διαθέσιμοι πόροι γι’ αυτόν τον πληθυσμό. Οι περαστικοί δίνουν με μεγαλύτερη ευκολία χρήματα, για παράδειγμα, τις εορταστικές περιόδους. Οι χρήστες θα βρεθούν σε μια κατάσταση όπου οι ήδη περιορισμένοι πόροι που απολάμβαναν θα περιοριστούν ακόμη περισσότερο. Βέβαια θα “χτυπηθούν” και σε συναισθηματικό επίπεδο. Θα νιώσουν πιο απομονωμένοι, διότι όλη η κοινωνία θα είναι πιο απομονωμένη. Μια ομάδα που έχει αδίκως ήδη αποκλειστεί κοινωνικά δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ακόμη περισσότερο. Η υπεραστυνόμευση έχει επίσης συμβάλει στη ρήξη των κοινωνικών τους επαφών».ΚΕΘΕΑ ΕΞΕΛΙΞΙΣ χριστούγεννιάτικο δένδρο σε εγκαταλελειμμένο κτήριο με ένα καρότσι

Η αντιμετώπιση του κράτους δεν πρέπει να είναι ίδια για όλους

«Τα κατώτερα στρώματα της κοινωνίας επιβαρύνονται πολλαπλάσια από τα άλλα. Όλοι μας κινδυνεύουμε, αλλά η επιβάρυνση δεν είναι η ίδια. Πολλές ειδικότητες έχουν το προνόμιο της τηλεργασίας. Μεγάλη μερίδα των ανθρώπων όμως ασκούν αγροτικές εργασίες, εργάζονται στο εμπόριο και τη μεταποίηση. Ως εκ τούτου, δεν σταματούν να είναι εκτιθέμενοι. Αυτό αποκαλύπτει άλλη μια μορφή της ταξικότητας του ιού.

Όσον αφορά τους τοξικομανείς, αυτοί δεν έχουν εύκολη πρόσβαση και στις υγειονομικές υπηρεσίες. Επιβαρύνεται με αυτόν τον τρόπο η ήδη επιβαρυμένη κατάστασή τους. Έχει περάσει πολύς καιρός από την αρχή της πανδημίας και η κοινωνία πρέπει να προσαρμοστεί βοηθώντας όλες τις ομάδες του πληθυσμού. Το θετικό είναι ότι έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κινητές μονάδες σε ολόκληρη την επικράτεια. Αυτές θα αρχίσουν να περιθάλπουν όλους αυτούς τους ανθρώπους, που συχνά έχουν και διπλή διάγνωση»,  αποκαλύπτει ο κ. Περτετσόγλου.

Ουσίες του 2020 και χρήση

«Δεν αποτελεί καινούργιο γεγονός, αλλά παρατηρείται μετατόπιση σε πιο κακής ποιότητας ναρκωτικά. Αυτό συμβαίνει από την αρχή της οικονομικής κρίσης ως τώρα. Η βασική ουσία χρήσης εξακολουθεί να είναι η ηρωίνη, η οποία βέβαια είναι πολύ κακής ποιότητας και συνήθως νοθευμένη. Τελευταία έχει γίνει και μια στροφή προς τις διεγερτικές ουσίες. Αυτές που κυκλοφορούν τώρα στο κέντρο της Αθήνας είναι κάτι αντίστοιχο της κοκαΐνης. Δεν πρόκειται όμως για κοκαΐνη, καθώς εμπεριέχονται διάφορα διεγερτικά φάρμακα. Τα τελευταία χρόνια έχει εμφανιστεί μια νέα ουσία, η οποία έχει κυριαρχήσει και εξακολουθεί να είναι σταθερά κυρίαρχη. Πρόκειται για την κρυσταλλική μεθαμφεταμίνη ή αλλιώς “σίσα”.  Υποτίθεται ότι είναι φθηνό ναρκωτικό, όμως η συχνή επανάληψη που απαιτεί το καθιστά αρκετά ακριβό στο τέλος», λέει ο ίδιος.

Και επισημαίνει: «Οι διεγερτικές αυτές ουσίες έχουν αλλάξει αρκετά το προφίλ του χρήστη. Είναι πολύ πιο δύσκολο να επικοινωνήσεις με έναν άνθρωπο σε διέγερση. Οι ουσίες αυτές επηρεάζουν πολύ τη νόηση και τη συμπεριφορά του χρήστη. Οι βίαιες συμπεριφορές έχουν αυξηθεί πολύ. Επιπλέον το “σίσα” έχει συνδεθεί και με τον HIV.  Ο τρόπος που δρα εξαγριώνει τους χρήστες και μειώνει τις αναστολές τους. Έτσι, είναι πολύ πιο εύκολο να προβούν σε επικίνδυνες συμπεριφορές, όπως η χρήση χρησιμοποιημένων συριγγών. Παρατηρούμε μια συνολική εξαθλίωση στον πληθυσμό αυτό, που μας φέρνει σε πολύ δύσκολη θέση. Το αντίδοτο για μένα θα ήταν η κοινωνική αλληλεγγύη και συνοχή. Βλέπω ΚΕΘΕΑ ΕΞΕΛΙΞΗΣ χρήστες ουσιών ζεσταίνουν ηρωίνηόμως ότι δυστυχώς φθίνουν όλο και περισσότερο. Κάνω έκκληση σε ανθρώπινο επίπεδο να είμαστε πιο αλληλέγγυοι μεταξύ μας, αλλά και σε ανθρώπους που βάλλονται περισσότερο. Δυστυχώς, όμως, κλεινόμαστε όλο και περισσότερο στον εαυτό μας. Δεν μπορώ να αδικήσω αυτή τη συμπεριφορά. Το ζητούμενο όμως είναι ακριβώς το αντίθετο, για να μπορούμε να λέμε ότι έχουμε και μια ουσιαστικότερη ελπίδα να αντιμετωπίζουμε τέτοιες ακραίες καταστάσεις».

Ο αντίκτυπος της πανδημίας στους χρήστες με νούμερα

Σύμφωνα με την έρευνα που διεξήγαγε το ΚΕΘΕΑ ΕΞΕΛΙΞΙΣ, αρκετοί χρήστες αντιμετώπισαν την περίοδο του lockdown σειρά από προβλήματα επιβίωσης. Τέτοια ήταν η πρόσβαση σε τροφή, στέγη και καθαρό νερό. Συγχρόνως, μειώθηκε και η πρόσβασή τους στις ουσίες που χρησιμοποιούν. Οι συμμετέχοντες ιεράρχησαν τις δυσκολίες της περιόδου του lockdown ως εξής:

  • Θέματα σχετικά με τη χρήση (διαθεσιμότητα ουσίας χρήσης κ.ά.): 27,2%
  • Σίτιση: 24,1%
  • Δυσκολίες μετακίνησης εξαιτίας των περιορισμών: 17,3%
  • Στέγαση: 12,3%
  • Πρόσβαση σε καθαρό νερό: 8%
  • Πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας: 8%

H έρευνα εξέτασε, επίσης, το κατά πόσο οι ερωτώμενοι γνώριζαν και τηρούσαν τα βασικά μέτρα προστασίας τόσο κατά τη διάρκεια του πρώτου lockdown όσο και κατά την επόμενη περίοδο. Είναι ενθαρρυντικό, ιδίως για τους ανθρώπους που διαβιούν στον δρόμο, ότι το επίπεδο ενημέρωσης εμφανίζεται υψηλό όσον αφορά τα μέτρα ατομικής πρόληψης.

Σύμφωνα με το 68% των ερωτηθέντων, η πανδημία Covid-19 δεν αποτελεί αντικείμενο καθημερινής συζήτησης στις πιάτσες και δεν υπάρχει ανησυχία ανάμεσα στους χρήστες για την εξέλιξη της νόσου. Η πλειονότητα  απάντησε ότι δεν φοβάται τη λοίμωξη, δηλαδή να νοσήσει (65%) ή να πεθάνει (78%). Συγχρόνως, οι μισοί συμμετέχοντες (50,2%) θεωρούν εξαιρετικά δύσκολο έως απίθανο να μολυνθούν μελλοντικά από Covid-19. To μεγαλύτερο μέρος των συμμετεχόντων της έρευνας (54,4%) δεν είχε υποβληθεί σε τεστ ανίχνευσης του Covid-19,  ενώ από όσους είχαν εξεταστεί σχεδόν όλοι είχαν βρεθεί αρνητικοί (98,9%).

Τρέχουσες και επικείμενες δράσεις

  • Υλοποιείται με σύμπραξη του Δήμου Αθηναίων, του ΚΕΘΕΑ και του ΟΚΑΝΑ ο ξενώνας για ενεργούς χρήστες στο κέντρο της Αθήνας.
  • Θα υλοποιηθεί άμεσα Πολυδύναμο κέντρο υποστήριξης ενεργών χρηστών από το ΚΕΘΕΑ ΕΞΕΛΙΞΙΣ. Θα συνδυάζεται με κέντρο ημέρας και streetwork και θα χορηγείται από το ΕΣΠΑ.
  • Θα υλοποιηθεί άμεσα κέντρο υποστήριξης χρηστών με διπλή διάγνωση (συνοσηρότητα) από το ΚΕΘΕΑ ΕΞΕΛΙΞΙΣ. Η επιχορήγηση θα γίνεται μέσω ΕΣΠΑ.

Στοιχεία από: www.kethea.gr