Σαρκασμός: Για ποιους λόγους χρησιμοποιείται;

Σάρκασμος κοπέλα

Ποιοι άνθρωποι σαρκάζουν – Ποια η διαφορά από τον αυτοσαρκασμό – Πώς να αντιμετωπίσετε τα ειρωνικά σχόλια

Ο σαρκασμός μπορεί να φαίνεται διασκεδαστικός, αλλά τις περισσότερες φορές είναι κακός και επίπονος. Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, αλλά όταν ακούσετε ένα σαρκαστικό σχόλιο, θα το αναγνωρίσετε αμέσως. Αυτό συμβαίνει επειδή χρησιμοποιείται για να μεταδώσει το αντίθετο αυτού που λέγεται και επικοινωνείται κυρίως από τον τόνο της φωνής ενός ατόμου.

Γιατί σαρκάζουμε;

Χρησιμοποιείται για να καλύψει τον θυμό, την αμηχανία, το φθόνο, την εχθρότητα ή την ανεπάρκεια που νιώθει το άτομο να πει ευθέως αυτό που σκέφτεται. Έτσι, την επόμενη φορά που θα ακούσετε κάποιον να σαρκάζει, θα ξέρετε ότι, για οποιονδήποτε λόγο, δεν μπορούσε να πει άμεσα τι ακριβώς εννοούσε.

Συγκεκριμένα, ο σαρκασμός συμβαίνει για τρεις λόγους:

  • Ανασφάλεια

Η χρήση σαρκασμού και ειρωνείας είναι ένας τρόπος αποφυγής της αντιπαράθεσης, κυρίως επειδή οι άνθρωποι που καταφεύγουν σε αυτόν τον τρόπο επικοινωνίας φοβούνται να ζητήσουν αυτό που πραγματικά θέλουν.

  • Λανθάνων θυμός

Ο σαρκασμός μπορεί επίσης να είναι παθητικο-επιθετικός ή ένας τρόπος για να διεκδικήσει το άτομο την κυριαρχία σε μια συζήτηση. Κάποιος που είναι θυμωμένος ή αναστατωμένος πιθανότατα να χρησιμοποιεί τον σαρκασμό ως μεταμφίεση.

  • Κοινωνική αμηχανία

Όταν οι άνθρωποι δεν είναι καλοί στο να «διαβάζουν» τους γύρω τους ή δεν είναι σίγουροι πώς να συνεχίσουν μια συνομιλία, συχνά χρησιμοποιούν τον σαρκασμό, ελπίζοντας ότι θα ακουστεί ως αστείο. Αυτό, όμως, δείχνει αμηχανία. Για παράδειγμα, αν βρίσκεστε σε ένα μέρος με κόσμο, κάποιος λίγο πιο μοναχικός μπορεί να χρησιμοποιήσει ένα σαρκαστικό σχόλιο προκειμένου να «σπάσει τον πάγο», αλλά τις περισσότερες φορές αυτό μπορεί να επιφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα.

Ο σαρκασμός απαιτεί πιο προηγμένες δεξιότητες σκέψης

Ο σαρκασμός γίνεται κατανοητός τόσο από αυτά που λέμε όσο και από τον τρόπο που τα λέμε. Αυτό που λέμε είναι το αντίθετο από αυτό που πραγματικά εννοούμε, και όλες αυτές τις πληροφορίες τις επεξεργαζόμαστε αστραπιαία. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη μελέτη του Πανεπιστημίου Harvard και του Columbia «Οργάνωση της συμπεριφοράς και των διαδικασιών ανθρώπινων αποφάσεων», οι σαρκαστικοί άνθρωποι είναι πιο δημιουργικοί. Για τη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν 300 άτομα, άντρες και γυναίκες, και τα αποτελέσματά της δημοσιεύτηκαν στο MedicalDaily.com. Οι συμμετέχοντες έπρεπε να ολοκληρώσουν ορισμένες εργασίες αφού είχαν πει ή ακούσει σαρκαστικά σχόλια και να αναμετρηθούν με εκείνους που είχαν πει ή ακούσει τα σαρκαστικά σχόλια, αντίστοιχα.

Το «σαρκαστικό» γκρουπ μετρήθηκε έως τρεις φορές πιο δημιουργικό από το «ειλικρινές», γιατί, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, ο σαρκασμός αναγκάζει τον εγκέφαλο να σκεφτεί πιο αφηρημένα και προωθεί τη δημιουργικότητα.

«Δείξαμε πως η δημιουργικότητα βελτιώνεται από όλους τους τύπους σαρκασμού, από τον σαρκαστικό θυμό και την κριτική μέχρι τα σαρκαστικά σχόλια. Όλες οι μορφές σαρκαστικών “ανταλλαγών”, όχι μόνο ο θυμός ή η κριτική, φαίνεται πως τείνουν να εξασκούν περισσότερο τον εγκέφαλο», αποκάλυψαν οι ερευνητές.

Σαρκασμός κούπα καφές

Ποιοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν τα σαρκαστικά σχόλια

Τώρα, αυτό δεν σημαίνει ότι οι σαρκαστικοί άνθρωποι είναι πιο έξυπνοι, απλώς δείχνει ότι η ικανότητα χρήσης και κατανόησης του σαρκασμού απαιτεί μια δεξιότητα που ονομάζεται Θεωρία του Νου ‒ είναι η ικανότητα ανίχνευσης των ψυχικών καταστάσεων των άλλων, συμπεριλαμβανομένων των αληθινών συναισθημάτων, σκέψεων και προθέσεών τους. Έτσι, παρόλο που αυτό που λέγεται είναι το αντίθετο από αυτό που σημαίνει, ο δέκτης προσπαθεί να εντοπίσει το πραγματικό νόημα. Γι ‘αυτό άτομα με σχιζοφρένεια, νόσο Αλτσχάιμερ ή αυτισμό δυσκολεύονται να κατανοήσουν ή να χρησιμοποιήσουν σαρκασμό.

Ο σαρκασμός είναι ο λιγότερο γνήσιος τρόπος επικοινωνίας

Πολλές φορές η πρόθεση πίσω από τον σαρκασμό μπορεί να είναι χιουμοριστική, όμως συχνά υπάρχει ένα μεταμφιεσμένο στοιχείο εχθρότητας, που όταν συνοδεύεται από το κατάλληλο ύφος, δημιουργεί ενόχληση. Μάλιστα, όταν έχουμε μεγαλώσει σε οικογένεια όπου χρησιμοποιείται συχνά ο σαρκασμός, είμαστε ακόμη πιο ευαίσθητοι σε αυτό το θέμα. Συγκεκριμένα, αυτή η κατάσταση μας προκαλεί συναισθήματα άγχους και ανασφάλειας, καθώς δεν ξέρουμε πότε θα δεχτούμε ένα ακόμη «βλαβερό» σχόλιο.

Το άτομο που σαρκάζει, ο παραλήπτης του σχολίου αλλά και οι γύρω τους μπορούν να αντιληφθούν την ειρωνεία στο σχόλιο. Βέβαια, αυτό μπορεί να καλυφθεί από τον είρωνα, υποστηρίζοντας απλά ότι ο παραλήπτης «παίρνει τα πράγματα πολύ προσωπικά» ή «είναι πολύ ευαίσθητος», σε μια προσπάθεια ακύρωσης των συναισθημάτων του. Στην ουσία, ο είρωνας αποφεύγει να αισθανθεί ένοχος και υπεύθυνος για το κακόβουλο σχόλιο.

Ποιοι είναι οι είρωνες;

Καθημερινά ερχόμαστε αντιμέτωποι με διάφορους τύπους ανθρώπων που ειρωνεύονται. Για παράδειγμα, μπορεί να έχουμε συναντήσει τον «ειδήμονα», ο οποίος χρησιμοποιεί την ειρωνεία στην καθημερινότητά του, καθώς είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται και δεν έχει να κάνει με άλλους. Ακόμη, υπάρχει ο «ρήτορας», ο οποίος ξέρει να χειρίζεται πολύ καλά τον λόγο και περιμένει την κατάλληλη στιγμή για την «επίθεσή» του. Επίσης, είναι πιθανό να έχουμε συναντήσει τον «κουτοπόνηρο», ο οποίος γνωρίζει πως είναι αδύναμος στη συζήτηση, δεν μπορεί να προβάλει επιχειρήματα, όποτε καταφεύγει σε αυτόν τον τρόπο. Ένας ακόμη τύπος είναι ο «πραγματικός εχθρός», ο οποίος έχει πρόβλημα ξεκάθαρο με τον δέκτη και το δείχνει με κάθε τρόπο και ευκαιρία. Τέλος, έχουμε δει και τον «καλοπροαίρετο», που απλώς του αρέσουν τα πειράγματα και δεν κυριολεκτεί. Το τελευταίο πολλές φορές γίνεται και μέσω του φλερτ, όπου μπορεί να δημιουργηθεί μια «κόντρα» με αλλεπάλληλες έξυπνες ατάκες.

Πώς να το αντιμετωπίσετε

  • Απαντήστε ευθέως στο περιεχόμενο, όχι στον τόνο, σαν να έχετε πάρει το σαρκαστικό σχόλιο κυριολεκτικά.
  • Επισημάνετε τα συναισθήματα του είρωνα. Για παράδειγμα: «Φαίνεσαι προβληματισμένος, μάλλον θα έχεις ανάγκη από ξεκούραση».
  • Χαμογελάστε.
  • Απαντήστε με χιούμορ.
  • Ηρεμήστε και προσπαθήστε να μην επηρεαστείτε.
  • Αγνοήστε εντελώς το σαρκαστικό άτομο.

Σαρκασμός κοπέλα μαλλιά

Αυτοσαρκασμός

Από την άλλη πλευρά, ο αυτοσαρκασμός, σύμφωνα με έρευνα του 2018, συνδέεται με την καλή ψυχική υγεία των ανθρώπων. Η έρευνα, που διενεργήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Γρανάδα και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Personality and Individual Differences», υποστήριξε πως τα άτομα που αυτοσαρκάζονται είναι πιο ευτυχισμένα και έχουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Στο παρελθόν βέβαια κυριαρχούσε η άποψη πως τα άτομα που αυτοσαρκάζονται κρύβουν με αυτόν τον τρόπο τις ανασφάλειές τους, όμως η παρούσα μελέτη αποδεικνύει το ακριβώς αντίθετο. Όπως σχολίασε ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, ο Jorge Torres Marin: «Παρατηρήσαμε πως η μεγαλύτερη τάση για αυτοσαρκασμό είναι δείγμα καλύτερης ψυχολογικής κατάστασης σε τομείς όπως η ευτυχία και σε μικρότερο ποσοστό η κοινωνικότητα».

Ωστόσο, η ίδια έρευνα υποστήριξε πως έως ένα ποσοστό το χιούμορ εν γένει είναι πιθανό να δείχνει πως το άτομο κρύβει μέσα του θυμό. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Gines Navarro-Carillo, o οποίος είναι επίσης ένας από τους συγγραφείς της μελέτης: «Τα αποτελέσματα δείχνουν πως το χιούμορ, ακόμη και όταν εκφράζεται με ευγενικό και καλοπροαίρετο τρόπο, μπορεί να είναι μια στρατηγική κάλυψης αρνητικών συναισθημάτων».