Υπερκεράτωση χαρακτηρίζεται η πάχυνση του πιο επιφανειακού τμήματος της επιδερμίδας, που ονομάζεται κεράτινη στιβάδα.

Σε αυτό το επίπεδο τα κύτταρα είναι πλούσια σε κερατίνη, πρωτεΐνη που τους προσδίδει ξηρή και σκληρή όψη.

Η κερατίνη είναι μια σκληρή, ινώδης πρωτεΐνη που βρίσκεται στα νύχια, τα μαλλιά και το δέρμα. Το σώμα μπορεί να παράγει επιπλέον κερατίνη ως αποτέλεσμα φλεγμονής ή κάποιας γενετικής κατάστασης.

Τι οδηγεί στην υπερκεράτωση;

Η υπερκεράτωση είναι πριν απ’ όλα ένα φυσιολογικό φαινόμενο προσαρμογής, με σκοπό την αύξηση της αντοχής της επιδερμίδας λόγω αυξημένης παραγωγής υπερβολικά κερατινοποιημένων κυττάρων. Έτσι, όταν περπατάμε με γυμνά πόδια ή κάνουμε έντονη χειρωνακτική εργασία, προκαλείται «αντανακλαστικά» πάχυνση των πελμάτων και των παλαμών. Το παραπάνω φαινόμενο έχει ευεργετικά, προστατευτικά αποτελέσματα, αλλά δημιουργεί έλλειψη άνεσης στην επιφάνεια του δέρματος, το δέρμα γίνεται τραχύ, ρωγμώδες και εμφανίζει σκισίματα.

Όταν το φυσικό στρες είναι εντοπισμένο, η υπερκεράτωση παίρνει τη μορφή κάλου. Το πιο συχνό παράδειγμα είναι η εμφάνιση κάλων στα πέλματα λόγω υπερβολικής πίεσης σε μια μικρή δερματική επιφάνεια, με αποτέλεσμα επώδυνα φαινόμενα, όμοια με αυτά που προκαλούνται όταν το πόδι έρχεται σε επαφή με ξένο σώμα.

Η ακτινική υπερκεράτωση δεν είναι αθώα

Η ακτινική υπερκεράτωση είναι κατά βάση μια προκαρκινική αλλοίωση στο δέρμα. Μπορεί να έχει το ίδιο χρώμα με το δέρμα ή να είναι πιο σκουρόχρωμη, ροζ ή κόκκινη. Είναι σκληρή στην αφή, συχνά μοιάζει με εξόγκωμα και έχει τραχιά υφή. Οι υπερκερατώσεις με σχήμα κεράτου είναι πιθανότερο να εξελιχθούν σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα. Αναπτύσσεται συχνότερα σε άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών, που έχουν συσσωρεύσει αθροιστικές βλάβες από τη συχνή έκθεση στον ήλιο. Τα πιο συνηθισμένα σημεία του δέρματος όπου εμφανίζεται είναι εκείνα που εκτίθενται επανειλημμένα στην υπεριώδη ακτινοβολία, όπως το πρόσωπο, τα άτριχα σημεία του δέρματος του κρανίου, τα αυτιά, η ραχιαία επιφάνεια των χεριών, ο λαιμός, ο αυχένας κ.λπ.

Η ακτινική υπερκεράτωση μπορεί να αναπτυχθεί και στα χείλη, ως λευκωπή βλάβη. Σε αυτή την περίπτωση αποκαλείται ακτινική χειλίτιδα. Αν τα χείλη σας γίνουν σκληρά και φολιδωτά σε κάποιο σημείο, αν σκάνε συνεχώς ή αν τα νιώθετε μονίμως ξερά, θα πρέπει να συμβουλευτείτε έναν δερματολόγο.

Η ακτινική υπερκεράτωση μπορεί να παραμείνει για μήνες στο δέρμα και ύστερα να ξεφλουδίσει και να εξαφανιστεί. Το δέρμα ξαφνικά θα γίνει απαλό, αλλά αυτό συνήθως διαρκεί λίγο, διότι η βλάβη επανεμφανίζεται έπειτα από λίγες ημέρες ή εβδομάδες, ιδίως εάν το άτομο εξακολουθήσει να εκτίθεται στον ήλιο.

Διάγνωση

Ανάλογα με το συγκεκριμένο σχήμα των δερματικών συμπτωμάτων, ο γιατρός σας θα ρωτήσει εάν:

  • Διαθέτετε ιστορικό δερματικών προβλημάτων.
  • Διαθέτετε ιστορικό αλλεργιών.
  • Εκτίθεστε συχνά στον ήλιο.
  • Μασάτε ασυνείδητα τα ούλα ή τη γλώσσα σας.

Ο γιατρός μπορεί να διαγνώσει την αιτία της υπερκεράτωσης με βάση το ιστορικό, τα συμπτώματά σας και εξετάζοντας το δέρμα σας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ληφθεί βιοψία ‒ να αφαιρεθεί δηλαδή ένα μικρό κομμάτι ιστού για εξέταση στο εργαστήριο‒ για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση. Εάν ο γιατρός σας υποψιάζεται ακτινικές κερατώσεις, ίσως χρειαστεί να κάνετε βιοψία δέρματος, για να επιβεβαιώσετε τη διάγνωση και να αποκλείσετε τον καρκίνο του δέρματος.

Τρόπος αντιμετώπισης

Η απομάκρυνση της υπερκεράτωσης απαιτεί τη χρήση ενυδατικών και μαλακτικών προϊόντων, εμπλουτισμένων με συστατικά που διασπούν τα συμπήγματα της κερατίνης. Τα κερατολυτικά αυτά συστατικά είναι αποκλειστικά η ουρία και το σαλικυλικό οξύ. Ανάλογα με το πάχος, την εντόπιση και την αιτία της υπερκεράτωσης, οι ουσίες αυτές χρησιμοποιοούνται  σε διάφορες συγκεντρώσεις, ενσωματώνοντάς τες σε πολύ πλούσιες υφές.

Πληροφορίες από: eau-thermale-avene.gr, health.harvard.edu, aad.org