Η πολλαπλή σκλήρυνση κατά πλάκας (MS) είναι μια δυνητικά ανασταλτική ασθένεια του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Ποιες είναι οι μορφές, από τι προκαλείται και τι συμπτώματα παρουσιάζει;

Η πολλαπλή σκλήρυνση αφορά περισσότερα από 2,1 εκατ. ανθρώπους παγκοσμίως, πάνω από 400.000 στις ΗΠΑ και πάνω από 10.000 στην Ελλάδα, με μια μέση συχνότητα 200 άτομα/χρόνο. Είναι μια νευρολογική κατάσταση, η οποία διαγιγνώσκεται συνήθως σε άτομα ηλικίας 20-40 ετών.

Multiple sclerosis

Στη σκλήρυνση κατά πλάκας το ανοσοποιητικό σύστημα προσβάλλει το προστατευτικό περίβλημα, τη μυελίνη, που καλύπτει τις νευρικές ίνες και προκαλεί προβλήματα επικοινωνίας μεταξύ του εγκεφάλου και του υπόλοιπου σώματος. Πρόκειται για μια ασθένεια που μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη ή επιδείνωση των νεύρων.

Μορφές 

Κλινικά, η πολλαπλή σκλήρυνση χαρακτηρίζεται από διαφορετικές μορφές, με πολλές ιδιομορφίες. Οι υπoτύποι της νόσου είναι τέσσερις:

  • Υποτροπιάζουσα μορφή (RRMS):Tο ανοσοποιητικό σύστημα των ασθενών με πολλαπλή σκλήρυνση προσβάλλει, λανθασμένα, τμήματα του κεντρικού νευρικού συστήματος, συγκεκριμένα το περίβλημα γύρω από τα νεύρα.
  • Δευτεροπαθώς προϊούσα μορφή (SPMS): Τα άτομα με SPMS ενδέχεται να εμφανίσουν κατά περίπτωση κάποια υποτροπή, αλλά οι περισσότεροι δεν εμφανίζουν. Η αναπηρία τείνει να αυξάνεται σταδιακά σε άτομα που ζουν με SPMS. Ωστόσο, ο ρυθμός με τον οποίο συμβαίνει αυτό μπορεί να διαφέρει πολύ από το ένα άτομο στο άλλο.
  • Πρωτοπαθώς προϊούσα μορφή (PPMS): Περίπου το 10% των ατόμων που ζουν με πολλαπλή σκλήρυνση διαγιγνώσκονται με μια μορφή στην οποία η αναπηρία αυξάνεται από την αρχή της νόσου.
  • Προϊούσα υποτροπιάζουσα μορφή (PRMS): Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που, ενώ έχουν εκδηλώσει μια προϊούσα μορφή της πολλαπλής σκλήρυνσης από τη διάγνωση, εκδηλώνουν επιπλέον περιστασιακές υποτροπές.

Παραδόξως, το σώμα είναι σε θέση να αποκαταστήσει μερικές από τις βλάβες στη μυελίνη μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται επαναμυελίνωση. Ωστόσο, η αποκατεστημένη μυελίνη δεν είναι ίδια όπως πριν από τη βλάβη, οπότε τα μηνύματα ενδέχεται να μην ταξιδεύουν στα νεύρα τόσο γρήγορα όσο πριν. Στο παρακάτω διάγραμμα μπορείτε να δείτε πώς η κατεστραμμένη μυελίνη επηρεάζει τα σήματα που ταξιδεύουν κατά μήκος των νεύρων:

Αιτίες

Αν και η αιτιολογία της νόσου δεν είναι ακόμα πλήρως γνωστή, θεωρείται ότι οφείλεται σε ένα σύμπλεγμα περιβαλλοντικών, λοιμωδών και ανοσολογικών εναυσμάτων σε άτομα γενετικά ευάλωτα.

Η μειωμένη έκθεση στον ήλιο (έλλειψη βιταμίνης D), το κάπνισμα, η λοίμωξη από τον ιό Epstein – Barr (EBV) αποτελούν παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξή της. Επιπλέον, έχει βρεθεί ότι το 40% των ασθενών με πολλαπλή σκλήρυνση έχουν τύπο ιστοσυμβατότητας HLA – DR2, γεγονός που δηλώνει γενετική προδιάθεση σχετιζόμενη με αυτό το γονίδιο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλα τα άτομα με HLA – DR2 θα αναπτύξουν πολλαπλή σκλήρυνση.

Συμπτώματα 

Τα συμπτώματα της σκλήρυνσης ποικίλλουν και εξαρτώνται από την ποσότητα των νευρικών βλαβών και εκείνων που επηρεάζονται. Μερικά άτομα μπορεί να χάσουν την ικανότητα να περπατούν, ενώ άλλα μπορεί να βιώσουν μεγάλες περιόδους ύφεσης χωρίς συμπτώματα.

  • Ζάλη: Πολύ συχνά ένας ασθενής θα βιώσει ξαφνική δυσκολία στο περπάτημα και τη μετακίνηση ή ακόμη και ζαλάδα ή ίλιγγο.
  • Κόπωση: Το αίσθημα εξάντλησης είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα συμπτώματά της. Οι πάσχοντες συχνά αισθάνονται μια ανυπέρβλητη εξάντληση, πράγμα που τους δυσκολεύει να φέρουν εις πέρας ακόμη και απλές δραστηριότητες.
  • Ασταθές βάδισμα. 
  • Προβλήματα όρασης: Θολή όραση, μερική ή ολική απώλεια όρασης.
  • Ψυχολoγικά προβλήματα: Δεν είναι λίγοι οι ασθενείς που παρουσιάζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι πρόκειται για μια ασθένεια που προϋποθέτει μακροχρόνια θεραπεία, χωρίς σπουδαία αποτελέσματα, κάτι που καταρρακώνει ψυχολογικά τον πάσχοντα.
  • Προβλήματα στην ουροδόχο κύστη. 
  • Σεξουαλικά προβλήματα. 
  • Μούδιασμα: Αυτό συνήθως το νιώθει ο ασθενής στα χέρια, στα πόδια ή στον κορμό.

Μούδιασμα στα άκρα - σκλήρυνση κατά πλάκας

Επισκεφθείτε έναν γιατρό εάν εμφανίσετε οποιοδήποτε από τα παραπάνω συμπτώματα για άγνωστους λόγους.

Θεραπεία

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη θεραπεία για τη σκλήρυνση κατά πλάκας. Ωστόσο, οι θεραπείες μπορούν να βοηθήσουν στην επιτάχυνση της ανάρρωσης από επιθέσεις, στην τροποποίηση της πορείας της νόσου και στη διαχείριση των συμπτωμάτων. Η συμμόρφωση του ασθενούς στη θεραπεία πολλαπλής σκλήρυνσης αποτελεί ένα άλλο σημαντικό σημείο για την περαιτέρω εξέλιξη της νόσου.

Τα περισσότερα άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας παρουσιάζουν μια υποτροπιάζουσα σειρά της νόσου. Βιώνουν, δηλαδή, περιόδους νέων συμπτωμάτων ή υποτροπών που αναπτύσσονται σε μερικές εβδομάδες και συνήθως βελτιώνονται εν μέρει ή πλήρως. Αυτές οι υποτροπές ακολουθούνται από περιόδους ύφεσης της νόσου, που μπορεί να διαρκέσουν μήνες ή ακόμη και χρόνια.

Σε μια πρόσφατη μελέτη αξιολόγησης της μακροχρόνιας συμμόρφωσης των αρρώστων για 4,2 έτη διαπιστώθηκε ότι 46% διέκοψαν τη θεραπεία και 26% όλων διέκοψαν λόγω έλλειψης αποτελεσματικότητας. Το 95% αυτών των ασθενών άλλαξαν σκεύασμα. Η αποτελεσματικότητα, η ασφάλεια και η ανοχή του σκευάσματος καθορίζουν τη συνέπεια του ασθενούς στη θεραπεία.

Σήμερα η θεραπεία της ασθένειας αποτελείται από σκεύασμα πρώτης επιλογής για την άμεση έναρξη της θεραπείας και δεύτερης επιλογής όταν δεν υπάρχει αποτελεσματικότητα από την επιλογή ή αν υπάρξουν ανεπιθύμητες ενέργειες.

Τα σκευάσματα αυτά είναι αφενός ενέσιμα με μακροχρόνια απόδειξη αποτελεσματικότητας και ασφάλειας, αλλά με κυμαινόμενη ανοχή από τον ασθενή, και αφετέρου χάπια από το στόμα με καλύτερη ανοχή για τον ασθενή, με σαφή αποτελεσματικότητα και ασφάλεια, αν και υπάρχει βραχύχρονη εμπειρία.

Πληροφορίες από: mayoclinic.org, sanofi.gr